* DUY KHÔI

Những ngày tháng 10, cả nước ngậm ngùi tiễn đưa vị tướng huyền thoại Võ Nguyên Giáp trở về với đất mẹ. Từ mảnh đất Tây Ðô cách xa Thủ đô Hà Nội hàng ngàn cây số, những lời thơ, tiếng nhạc, những đường cọ, nét vẽ… cùng hướng về vị Ðại tướng tài ba của dân tộc như tấm lòng, tình cảm của giới nghệ sĩ miền Tây.

"Hát về Đại tướng Võ Nguyên Giáp"

"Một người con đất nước hùng anh, làm rạng danh Việt Nam ngời sáng. Người vào trang sử mới vinh quang. Một Việt Nam muôn đời truyền thống kiên cường"- giai điệu hào hùng, da diết ấy đã vang lên trên sóng phát thanh quốc gia trong những ngày Quốc tang Đại tướng Võ Nguyên Giáp. Ít ai biết ca khúc "Hát về Đại tướng Võ Nguyên Giáp" là một sáng tác của nhạc sĩ Nguyễn Văn Thuấn- hội viên Hội Âm nhạc TP Cần Thơ.

Nhắc đến sáng tác của mình, nhạc sĩ Nguyễn Văn Thuấn rưng rưng xúc động. Năm 2011, hình ảnh Đại tướng Võ Nguyên Giáp trong sinh nhật lần thứ 100 được giới thiệu trên truyền hình. Vầng trán cao, đôi mắt sáng nhưng đôi má đã hốc hác chứng tỏ sức khỏe Đại tướng đang yếu dần khiến lòng nhạc sĩ Nguyễn Văn Thuấn dâng trào cảm xúc và ông đã cầm viết ký âm những giai điệu đầu tiên… Chỉ trong 2 ngày, ca khúc "Hát về Đại tướng Võ Nguyên Giáp" ra đời. Người nhạc sĩ miền châu thổ Cửu Long đã hòa âm, phối khí và cho thu âm, gửi ra Hà Nội tặng Đại tướng Võ Nguyên Giáp. Không lâu sau, ông Võ Điện Biên- con trai trưởng của Đại tướng- trực tiếp gọi điện, bày tỏ sự xúc động và cảm ơn nhạc sĩ Nguyễn Văn Thuấn. Ông Võ Điện Biên cũng góp ý một vài ca từ để lột tả đầy đủ hơn chân dung vị Tướng huyền thoại. "Những chi tiết góp ý của anh Võ Điện Biên đã giúp ca khúc hay hơn rất nhiều"- nhạc sĩ Nguyễn Văn Thuấn chia sẻ.

"Hát về Đại tướng Võ Nguyên Giáp" được sáng tác theo thể loại hai đoạn đơn. Bằng giai điệu hồi tưởng, ngợi ca, đoạn đầu thể hiện nội dung Đại tướng Võ Nguyên Giáp gắn liền với Quân đội nhân dân Việt Nam và những chiến công của dân tộc. Sang đoạn hai, nhạc sĩ Nguyễn Văn Thuấn chọn viết trên nền nhạc hành khúc, hào hùng để thể hiện tầm vóc của vị Tướng tài ba, nhân văn, cao cả. Nhạc sĩ Nguyễn Văn Thuấn tâm sự: "Viết giai điệu không khó. Trăn trở của tôi là viết ca từ sao cho thật hay, xúc động, phác họa được tầm vóc của Đại tướng: anh hùng ngoài chiến trận, nhân ái giữa đời thường". Và những tình cảm trân quý đã được ông gửi vào những ca từ đẹp, ý nghĩa sau bao đêm trăn trở.

Ca khúc "Hát về Đại tướng Võ Nguyên Giáp" được nhạc sĩ Nguyễn Văn Thuấn chia sẻ trên một trang mạng xã hội cách đây hơn 2 năm, tới ngày 4-10-2013 chỉ đạt khoảng 1 ngàn lượt người nghe. Nhưng đến ngày 10-11-2013 đã đạt trên 170 ngàn người nghe. Hàng chục trang chia sẻ âm nhạc cũng trang trọng đặt ca khúc của ông làm trang chủ. Đặc biệt, Đài Tiếng nói Việt Nam đã xếp ca khúc của nhạc sĩ Nguyễn Văn Thuấn là 1 trong 11 bài hát bất hủ viết về Đại tướng và chiến thắng Điện Biên Phủ, bên cạnh những ca khúc sống mãi với thời gian như: "Giải phóng Điện Biên", "Hò kéo pháo", "Qua miền Tây Bắc"…

Nhạc sĩ Nguyễn Văn Thuấn là người con của quê hương Thường Thạnh, quận Cái Răng. Khởi nghiệp và giữ nghiệp với nghề kỹ sư xây dựng nhưng lại đam mê âm nhạc. Tập ca khúc "Quê hương miền Hậu Giang" ông mới ra mắt giữa năm 2013 như một lần nhìn lại "nghề tay trái"- nghề đã mang lại cho ông một "báu vật" để đời: "Hát về Đại tướng Võ Nguyên Giáp".

Vẽ chân dung Đại tướng bằng… dây điện

Họa sĩ Đỗ Năm- hội viên Hội Mỹ thuật TP Cần Thơ- thể hiện chân dung nhân vật theo cách "có một không hai": không bằng nét cọ, màu sắc mà bằng… dây điện! Tôi đã từng được chiêm ngưỡng 31 ảnh chân dung Bác Hồ bằng dây điện được trưng bày tại Bảo tàng Hồ Chí Minh, chi nhánh TP Hồ Chí Minh. Và lần này, khi tôi tìm đến họa sĩ Đỗ Năm, dưới đôi tay tài hoa của ông, chân dung Đại tướng Võ Nguyên Giáp dần hiện ra qua mẩu dây điện nhỏ.

Ngắm nhìn chân dung Đại tướng trong bộ quân phục trắng vừa hoàn thành, họa sĩ Đỗ Năm bồi hồi. Cũng từng là người lính trải qua mưa bom lửa đạn, trong lòng họa sĩ Đỗ Năm, Đại tướng là vị Tổng Tư lệnh vĩ đại nhất. Nghe tin Đại tướng qua đời, những xúc cảm trong ông cứ vỡ òa. Rồi ông chợt nghĩ sao không "vẽ" chân dung Đại tướng bằng dây điện- sở trường của ông. Vậy là họa sĩ Đỗ Năm tỉ mỉ chọn gỗ nền bền chắc, cắt nhỏ dây điện thành những đoạn nhỏ chỉ bằng nửa hạt lúa… Chuẩn bị xong vật liệu, ông bắt tay phác họa chân dung Đại tướng, cần mẫn gắp từng mẩu dây điện dán lên để tạo hình… "Khi gắp những mẩu dây điện cuối cùng để hoàn thành bức tranh, tôi mừng đến đôi tay run rẩy, ứa nước mắt..."- họa sĩ Đỗ Năm bồi hồi nhớ lại. Bức chân dung Đại tướng Võ Nguyên Giáp, khổ 60x80cm, hoàn thành trước ngày Quốc tang Đại tướng 2 ngày.

Vì sao chọn dây điện để làm chất liệu cho chân dung Đại tướng Võ Nguyên Giáp? Họa sĩ Đỗ Năm nói rằng ngoài lý do sở trường của ông đối với loại chất liệu này còn là độ bền chắc, tồn tại với thời gian. Với lão họa sĩ có đến gần nửa thế kỷ tuổi nghề, việc vẽ lại một bức tranh có mẫu sẵn cho thật giống không phải là điều khó khăn nhưng để chân dung Đại tướng có chiều sâu, truyền cảm lại không phải là chuyện dễ. Ông kể: "Nhiều đêm tôi ngắm nhìn ảnh Đại tướng để cảm nhận hết phong thái, thần sắc của Người. Đôi mắt sáng, nụ cười hiền và vầng trán cao rộng của Đại tướng Võ Nguyên Giáp là điều khó thể hiện nhất trong bức tranh. Tôi đã phải chỉnh sửa hàng chục lần khi thể hiện đôi mắt có đuôi mắt dài, trong vắt với ánh nhìn trìu mến, bao dung". Cái khó nữa của vẽ chân dung bằng dây điện là các màu sắc hoàn toàn không thể hòa vào nhau như màu nước hoặc sơn dầu mà phải trộn lẫn vào nhau theo một tỷ lệ nhất định. Với da mặt Đại tướng không thể thể hiện một màu mà phải có những mảng trắng, những mảng bóng dạ do khuất sáng… Do đó, họa sĩ phải điều phối, pha trộn những mẩu dây điện sao cho thật hài hòa, thẩm mỹ. Và bức chân dung vị tướng huyền thoại bằng chất liệu độc đáo đã được hoàn thành bằng tất cả tình cảm, tấm lòng của người họa sĩ Tây Đô.

Họa sĩ Đỗ Năm là người con của đất Nam Định, chọn Cần Thơ lập nghiệp và sống trọn với đam mê hội họa. Ở tuổi 75, ông được xem là họa sĩ lão làng của mỹ thuật Cần Thơ với nhiều giải thưởng toàn quốc và khu vực ĐBSCL. Mỗi bức tranh, tác phẩm điêu khắc của ông đều mang dấu ấn của sự tìm tòi, khám phá. Ông vẽ tranh bằng ngũ cốc, điêu khắc bằng trái điệp và nổi danh với chất liệu dây điện. Sau khi hoàn thành bức chân dung đầu tiên của Đại tướng Võ Nguyên Giáp, họa sĩ Đỗ Năm tiếp tục mảng đề tài này và những sáng tác của ông luôn được công chúng đón nhận. "Đó là vì Đại tướng có sức sống trường tồn trong lòng dân tộc"- họa sĩ Đỗ Năm nói về tác phẩm của mình như vậy.

* * *

Trong làn gió chớm Xuân se lạnh thổi từ dòng Hậu Giang, tiếng ghi-ta bập bùng, giọng nhạc sĩ Nguyễn Văn Thuấn đầy cảm xúc: "Người liền tên chiến thắng Điện Biên, dệt niềm tin mùa xuân đại thắng. Người dày công thống nhất non sông. Một Việt Nam qua thời đen tối, vươn mình!"… Tôi như thấy trước mắt mình vị tướng huyền thoại của nhân dân Việt Nam với vầng trán cao, đôi mắt sáng, tấm lòng nhân ái, bao dung…