* Ký: GIA BẢO

Hơn một thập niên nữa, Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL) sẽ tiếp thị với thế giới: Chúng tôi đang vươn mạnh mẽ ra biển và làm chủ biển khơi. Đồng bằng không chỉ có nông nghiệp! Giấc mơ ấy rồi sẽ là sự thật, nếu 3 khu kinh tế (KKT) ven biển: Năm Căn, Định An, Phú Quốc và cụm đảo Nam An Thới được đầu tư hoàn thiện, tiềm năng kinh tế biển- vốn quý của vùng được đánh thức.

Nhận diện thực lực

ĐBSCL có bờ biển dài 700km, vùng đặc quyền rộng 360.000km2 với đầy đủ tiềm năng phát triển kinh tế biển, nhưng các chuyên gia kinh tế lại ví von: ĐBSCL đang làm “kinh tế biển trên cạn”, thiếu ý tưởng tìm kiếm và chinh phục đại dương! Để đưa vùng châu thổ thoát khỏi tư duy thuần nông, Thủ tướng Chính phủ phê duyệt 3 KKT ven biển: Định An, Năm Căn, đảo Phú Quốc và cụm đảo Nam An Thới qui mô hàng chục ngàn héc-ta gắn với phát triển đô thị ven biển và phù hợp với chiến lược biển Việt Nam đến năm 2020. Dẫu biết rằng, các KKT ven biển đang là những “đại công trường” và “cơ khổ” gọi đầu tư, nhưng người dân vùng châu thổ vẫn chờ đợi vào một sự thay đổi trong tương lai.

Cảng An Thới (Phú Quốc tỉnh Kiên Giang). Ảnh:  THU HÀ

…Đến vùng đất biển Trà Vinh, cửa Định An đổ ra biển chỉ 9km, thuận lợi giao thương với các quốc gia Đông Nam Á. Trưởng Ban Quản lý (BQL) KKT tỉnh Trà Vinh - Lê Tấn Lực, phân tích: “Bây giờ, các nhà đầu tư đã nhìn Trà Vinh với tầm nhìn mới. Tháng 11-2012 đoàn nhà đầu tư Úc đặt vấn đề đầu tư vào KKT Định An, tỉnh đang cân nhắc về chủ trương. Tỉnh phải có thực lực thì Chính phủ mới cho thành lập KKT chứ. KKT Định An sẽ khoác chiếc áo mới cho tỉnh nghèo”. Gồm địa giới hành chính 2 huyện Trà Cú và Duyên Hải mặt giáp biển 42km, với diện tích tự nhiên 39.020ha, được phân kỳ 2 giai đoạn đầu tư; giai đoạn I đến năm 2020 hơn 15.403ha. Để minh chứng cho “thực lực” của tỉnh, Trưởng BQL KKT Lê Tấn Lực nêu hàng loạt công trình, dự án tỉnh đang thi công nhằm tạo lực đẩy cho KKT Định An. Như các cảng trên kênh đào: cảng Trà Cú, cảng Than chuẩn bị khởi công, cảng biển đang mời gọi đầu tư; Trung tâm điện lực Duyên Hải công suất 4.400MW, Nhà máy số 1 đang xây dựng, Nhà máy số 3 khởi công vào đầu tháng 12-2012… Các tuyến quốc lộ qua địa phận Trà Vinh (QL 53, 54, 60) đồng loạt mở rộng; cầu Cổ Chiên qua tỉnh Bến Tre hoàn thành sẽ rút ngắn khoảng 80km từ Trà Vinh đến TP Hồ Chí Minh xuống còn 130km. Trong KKT Định An đã quy hoạch 3 khu công nghiệp, khu phi thuế quan, khu ngoại quan… Quan trọng nhất là kênh đào Trà Vinh đang gấp rút thi công thay thế luồng Định An đang bị bồi lắng - “cửa ngõ” ra vào của hàng hóa miền Tây, con đường huyết mạch này vận chuyển than “nuôi sống” các nhà máy nhiệt điện của vùng ĐBSCL. Lộ trình phát triển của KKT Định An 10 năm tới đã được vạch sẵn chi li.

Còn “vựa” tôm ở vùng đất cuối trời cực Nam Tổ quốc cũng đang gấp rút lập quy hoạch chi tiết KKT Năm Căn. Cà Mau có biển bao quanh ba phía, bán đảo xanh tươi đầy sức sống và đang vươn mình hướng ra biển cả, ngư trường rộng mênh mông đã góp phần đưa kim ngạch xuất khẩu hàng thủy sản của cả nước mỗi năm hàng tỉ đô- la. Ông Nguyễn Minh Ái, Trưởng BQL KKT tỉnh Cà Mau, nói chắc nịch: Vùng biển Cà Mau trữ lượng dầu khí lớn, giá trị kinh tế cao, từ nguồn khí đốt này đã hình thành nên cụm Khí -điện - đạm Cà Mau. KKT Năm Căn qui mô 11.000ha, gồm thị trấn Năm Căn, xã Hàm Rồng, xã Hàng Vịnh và ấp Ông Do của xã Đất Mới. Nằm cách mũi Cà Mau 50km, trên vùng đô thị Năm Căn là đô thị cuối cùng trong chuỗi đô thị Việt Nam kéo dài từ Bắc đến Nam. Cách KKT 50km hướng về TP Cà Mau là Sân bay Cà Mau, Thủ tướng Chính phủ phê duyệt là một trong những sân bay trọng điểm của ĐBSCL. Hướng về đất mũi là Khu dự trữ sinh quyển thế giới, hứa hẹn là khu du lịch sinh thái đầy tiềm năng của Bán đảo Cà Mau. KKT Năm Căn còn là điểm hội tụ của Quốc lộ 1A, đường Hồ Chí Minh, đường hành lang ven biển phía Nam được đấu nối vào đường xuyên Á từ Bangkok - Phnom Penh- đến Mũi Cà Mau và được hệ thống đê biển Đông -Tây bao bọc. Chính phủ đang cho chủ trương xây dựng cảng Hòn Khoai, đây sẽ là hải cảng gần như tiếp xúc với đường hàng hải quốc tế, tạo nên động lực lớn cho KKT Năm Căn trở thành một thương cảng quốc tế trong thời gian không xa…

 “Đảo ngọc” sẽ bừng sáng

Những ngày giữa tháng 12-2012, “đảo ngọc” Phú Quốc, tỉnh Kiên Giang rộn ràng đón nhiều sự kiện quan trọng: sân bay quốc tế Phú Quốc khánh thành đường bay Hà Nội- Phú Quốc; sơ kết 8 năm thực hiện Quyết định 178 (ngày 5-10- 2004) của Thủ tướng Chính phủ về Đề án phát triển huyện đảo Phú Quốc đến năm 2010, tầm nhìn 2020. Thủ tướng Chính phủ chấp thuận xây dựng Phú Quốc trở thành thành phố trực thuộc tỉnh, tiến tới xây dựng Phú Quốc thành một đặc khu hành chính trực thuộc Trung ương vào năm 2020. KKT đảo Phú Quốc và cụm đảo Nam An Thới được chọn là 5 KKT ven biển cả nước được đầu tư từ nguồn vốn ngân sách nhà nước (khoảng 65%) trong giai đoạn 2013- 2015. Tổng diện tích hơn 589km2, Phú Quốc là đảo lớn nhất Việt Nam, nằm ở vị trí trung tâm Đông Nam Á có lợi thế quan trọng trong liên kết hàng hải, hàng không với các quốc gia trong khu vực và thế giới. Phú Quốc có tiềm năng phát triển toàn diện, đặc biệt là du lịch, dịch vụ.

Bản đồ quy hoạch Khu kinh tế Định An. Ảnh: THU HÀ

Cảng hàng không quốc tế Phú Quốc qui mô 905 ha, tổng vốn đầu tư hơn 8.050 tỉ đồng (giai đoạn 2008-2020) đã hoàn thành giai đoạn I và đưa vào sử dụng. Cảng biển quốc tế An Thới, vốn đầu tư 150 tỉ đồng từ nguồn trái phiếu chính phủ cũng xong phần cầu cảng, đang tiếp tục triển khai hoàn thiện các hạng mục trên bờ. Hệ thống giao thông đường bộ vòng quanh đảo và đường trục chính Bắc-Nam đảo, tổng chiều dài 200km đã triển khai thi công 82,6km, giá trị khối lượng ước thực hiện 2.215 tỉ đồng. Đến nay, huyện đảo đã quy hoạch chi tiết tỷ lệ 1/2000 cho 22 khu du lịch trên diện tích hơn 5.172 ha. Trong đó 11 khu du lịch sinh thái, 2 khu du lịch hỗn hợp, 2 khu phức hợp tại Bãi Trường, 3 khu du lịch ngoài chức năng khác và 4 sân golf… “Mặc dù được Trung ương và địa phương quan tâm đầu tư hạ tầng cơ sở tạo tiền đề cho huyện đảo phát triển, nhưng chưa tương xứng với tiềm năng, lợi thế. Thiếu cơ chế, chính sách đặc thù và đủ mạnh để huy động các nguồn lực đầu tư phát triển Phú Quốc. Công tác quảng bá, xây dựng thương hiệu Phú Quốc là “Trung tâm du lịch sinh thái chất lượng cao” chưa được chú trọng đúng mức”- Chủ tịch UBND tỉnh Kiên Giang - Lê Văn Thi trăn trở.

Trong 8 năm thực hiện Quyết định 178 của Chính phủ, tỉnh Kiên Giang đã huy động được 12.587 tỉ đồng đầu tư xây dựng phát triển kết cấu hạ tầng trên đảo Phú Quốc. GDP tăng bình quân hàng năm hơn 22%; thu nhập bình quân đầu người ước đạt 50 triệu đồng/người/năm, bằng 5,78 lần năm 2004; huyện đảo có 1.295 doanh nghiệp đăng ký đầu tư, vốn 24.804 tỉ đồng, tăng gấp 5 lần so với năm 2004... Trong 219 dự án đầu tư vào các khu quy hoạch của huyện đảo mới có 72 dự án được cấp Giấy chứng nhận đầu tư (9 dự án đi vào hoạt động, 14 dự án đang triển khai xây dựng,...). Từ nay đến năm 2015, nhu cầu vốn đầu tư hạ tầng cho huyện đảo hơn 8.000 tỉ đồng, Phú Quốc giờ như “đại công trường”, nhưng Phó trưởng Ban Thường trực Ban Chỉ đạo Tây Nam Bộ, kiêm Tổ trưởng tổ công tác nghiên cứu cơ chế, chính sách phát triển đảo Phú Quốc - Nguyễn Phong Quang, khẳng định: “Tổ đã đề xuất Chính phủ ban hành các cơ chế, chính sách phát triển đảo trong năm 2013 để tháo gỡ khó khăn, tăng cường thu hút đầu tư; đồng thời chuẩn bị tốt cho mục tiêu xây dựng Phú Quốc trở thành đặc khu hành chính kinh tế”... Vị trí địa lý thuận lợi, khí hậu hài hòa, những khu rừng nguyên sinh, rừng ngập mặn ven biển đã tạo cho Phú Quốc một đặc trưng mà không một đảo nào ở Việt Nam có được. Khi có cơ chế đặc thù, “đảo ngọc” sẽ thay đổi nhanh diện mạo.

Chủ tịch UBND tỉnh Kiên Giang - Lê Văn Thi cho biết thêm, từ nay đến năm 2015, tỉnh tập trung nguồn lực hoàn thiện hạ tầng huyện đảo. Năm 2013 đầu tư khu phức hợp Bãi Trường, qui mô khoảng 1.000 ha đưa “đảo ngọc” trở thành điểm đến lý tưởng. Đến cuối năm 2014 sẽ đóng điện; đến năm 2015 hoàn thành xây dựng trục chính Nam - Bắc từ An Thới tới Dương Đông. Dù đích đến của một đặc khu hành chính còn xa, nhưng với những động thái tích cực của tỉnh Kiên Giang, sự chủ động đầu tư của Trung ương thì ai cũng chờ “đảo ngọc” sẽ bừng sáng giữa biển Tây.

Ước mơ vươn ra biển

Dù gánh trên vai sứ mệnh khác nhau, nhưng 3 KKT ven biển của vùng đều cùng mục tiêu đưa kinh tế biển ĐBSCL vươn tầm cao mới. Và tỉnh nghèo thuần nông Trà Vinh sẽ có vị thế khác trên bản đồ hình chữ S, với KKT tổng hợp đa ngành gồm: công nghiệp- thương mại- dịch vụ- đô thị và nông thôn- lâm- ngư nghiệp. Ông Lê Tấn Lực, Trưởng BQL KKT tỉnh Trà Vinh, khoe: “Hiện có 16 dự án đăng ký đầu tư vào KKT Định An, tổng vốn đầu tư 228.776 tỉ đồng, chiếm 70,2% diện tích của KKT này. Tỉnh đã cấp giấy chứng nhận đầu tư cho 8 dự án, 8 dự án còn lại đã có chủ trương đầu tư, đang hoàn thiện làm thủ tục cấp phép. Hiện các khu chức năng chưa có đường giao thông tới, 5 tuyến giao thông chính này cần khoảng 1.000 tỉ đồng, tuyến số 1 đang thi công, tuyến số 2 chuẩn bị khởi công… Khi hạ tầng hoàn chỉnh, 16 dự án đi vào hoạt động sẽ vực dậy vùng đất biển”. Theo ông Lực, để tránh tình trạng nhà đầu tư “xí phần” đất ở các KKT, khu công nghiệp, tỉnh yêu cầu nhà đầu tư phải ký quỹ từ 500 triệu đến 10 tỉ đồng/dự án và được giải ngân theo tiến độ dự án. Nếu nhà đầu tư không thực hiện đúng, nguồn ký quỹ này sẽ sung vào công quỹ. Bởi nhà đầu tư phải có năng lực thì kinh tế biển của Trà Vinh và ĐBSCL mới bừng dậy.  

Tỉnh Kiên Giang tập trung đầu tư phát triển lĩnh vực dịch vụ, du lịch
trở thành ngành kinh tế mũi nhọn. Ảnh: T. LONG

Ước mơ vươn ra biển, chinh phục biển đang hiện hữu rõ nét ở các địa phương ven biển ĐBSCL. Khí hậu ôn hòa, nguồn nhân lực trẻ, điều kiện địa lý phù hợp cho phát triển kinh tế biển, dù thách thức lớn, nhưng tỉnh Cà Mau đang khắc phục và mời gọi nhà đầu tư “chia lửa” cùng tỉnh. Ông Nguyễn Minh Ái, Trưởng BQL KKT tỉnh Cà Mau, chia sẻ: “Kế hoạch đến năm 2015, tỉnh cần hơn 3.860 tỉ đồng đầu tư kết cấu hạ tầng các KCN, KKT. BQL đã kêu gọi các nhà đầu tư có dự án cùng chung sức với tỉnh, tiền đầu tư kết cấu hạ tầng sẽ được tính vào tiền giao đất”. Đã có nhà đầu tư nước ngoài đến tìm hiểu và có ý định đầu tư xây dựng nhà máy lọc dầu tại Năm Căn; xây dựng khu dự trữ khí hóa lỏng cung cấp nhiên liệu cho vùng kinh tế trọng điểm ĐBSCL. KKT Năm Căn vừa có nhiệm vụ kết hợp cùng Phú Quốc (tỉnh Kiên Giang) đánh thức tiềm năng du lịch của vùng đất ngập nước, du lịch sinh thái biển, còn gánh vác trên vai sứ mệnh phát triển các ngành chủ chốt là công nghiệp cơ khí, đóng mới sửa chữa tàu biển, dịch vụ dầu khí… Bởi muốn chinh phục biển phải có đội tàu mạnh, hiện đại vừa đánh bắt xa bờ, vừa đảm nhận nhiệm vụ khai thác tài nguyên dưới lòng đại dương, vừa khẳng định chủ quyền biển đảo. Theo Quyết định 296/QĐ-TTg của Thủ tướng ngày 12-3-2012 phê duyệt quy hoạch chung KKT Năm Căn đến năm 2030, BQL KKT tỉnh là chủ đầu tư, hiện tỉnh đang phối hợp cùng các bộ, ngành liên quan lập Đồ án quy hoạch chung, năm 2016 có thể thu hút doanh nghiệp đầu tư sản xuất kinh doanh. Đặc biệt Vườn quốc gia Mũi Cà Mau vừa được công nhận là Khu Ramsar thế giới, nên KKT Năm Căn có thể là trung tâm điều hành du lịch sinh thái rừng ngập mặn ven biển và du lịch biển. Đây sẽ là động lực mới cho sự trỗi dậy của vùng đất cuối trời cực Nam Tổ quốc.

Theo quy hoạch tổng thể phát triển kinh tế- xã hội vùng biển và ven biển Việt Nam thuộc Vịnh Thái Lan thời kỳ đến năm 2020 sẽ tập trung xây dựng hành lang kinh tế ven biển vịnh Thái Lan từ Năm Căn-Cà Mau đến Rạch Giá-Hà Tiên. Từng bước hình thành vùng động lực quan trọng ở ven biển cực Nam Tổ quốc với các ngành mũi nhọn có ưu thế như: công nghiệp, thủy sản, du lịch và dịch vụ biển, tốc độ tăng trưởng kinh tế cao gấp 1,4 lần tốc độ tăng trưởng GDP cả nước. Năm Căn phát triển kết nối với các đô thị vệ tinh ven biển; Phú Quốc sẽ là Trung tâm cảng biển và dịch vụ hàng hải lớn của khu vực vịnh Thái Lan; có Trung tâm du lịch sinh thái biển-đảo cao cấp hoàn chỉnh để thu hút khách du lịch quốc tế.

* * *

“Thế giới đang đồng loạt tiến ra biển, chiếm hữu không gian biển, khai thác biển ở tất cả các loại hình, cấp độ và phương thức hiện đại chưa từng có”- Tiến sĩ Trần Đình Thiên, Viện trưởng Viện Kinh tế Việt Nam từng khẳng định tại Diễn đàn kinh tế biển Việt Nam hồi giữa năm 2011. “Chiến lược phát triển kinh tế biển Việt Nam đến năm 2020” được thông qua tại Hội nghị Trung ương Đảng lần thứ 4, khóa X (năm 2007) khẳng định Việt Nam có đủ khả năng trở thành quốc gia mạnh về biển. Và 3 KKT ven biển của vùng châu thổ sông Cửu Long sẽ hòa cùng 15 KKT ven biển cả nước tạo ra kỳ tích mới.