26/08/2011 - 09:39

Trị đau lưng bằng y học cổ truyền

* Bác sĩ CKI VŨ ĐÌNH QUỲNH
(Bệnh viện Y học cổ truyền TP Cần Thơ)

Đau lưng là chứng bệnh hay gặp ở những người làm công việc nặng và ở những người cao tuổi. Chứng đau lưng làm ảnh hưởng không nhỏ đến chất lượng cuộc sống. Trong dân gian, có nhiều bài thuốc trị đau lưng bằng y học cổ truyền rất hiệu quả. Qua nghiên cứu và thực tế chữa trị cho bệnh nhân, Bác sĩ CK I Vũ Đình Quỳnh, Bệnh viện Y học cổ truyền TP Cần Thơ giới thiệu một số bài thuốc thông dụng trị chứng đau lưng...

Bệnh nhân đau lưng được tập vật lý trị liệu tại Bệnh viện Y học cổ truyền TP Cần Thơ. Ảnh: HỒNG VÂN 

Theo y học hiện đại, bệnh đau lưng thường do các nguyên nhân: bệnh lý đĩa đệm cột sống; bệnh lý do cột sống; do dị dạng bẩm sinh; do chấn thương hoặc do một số bệnh khác như sỏi thận, sỏi tiết niệu, viêm đài bể thận, viêm đường tiết niệu và một số bệnh phụ khoa (u nang buồng trứng, u xơ tử cung,...). Theo y học cổ truyền, đau lưng thuộc phạm vi chứng Tích thống (đau tại cột sống) hoặc Bối thống (đau dọc hai bên cột sống). Trường hợp đau vùng cột sống thắt lưng được gọi là Yêu thống. Nguyên nhân có thể do cảm thụ phải phong hàn thấp tà hoặc thấp nhiệt tà làm cho kinh mạch bị ứ trệ, khí huyết vận hành không thông sinh chứng Yêu thống (Đau lưng); do Thận hư (theo quan niệm y học cổ truyền). Bệnh thường gặp ở người lớn tuổi, người có cơ thể suy yếu hoặc do mắc các bệnh lâu ngày; do chấn thương, té ngã, do nâng vật nặng hoặc do tập thể thao. Những nguyên nhân này y học cổ truyền xếp vào nguyên nhân là do huyết ứ làm cho kinh mạch không thông mà sinh bệnh.

Về chẩn đoán triệu chứng lâm sàng của bệnh, đối với trường hợp cấp tính, người bệnh thường bị đau đột ngột ở vùng thắt lưng, đau 1 hoặc 2 bên; giới hạn vận động cột sống thắt lưng khiến người bệnh khom, cúi hoặc nghiêng người khó khăn. Ở trường hợp nặng, người bệnh không thể tự ngồi dậy được hoặc có triệu chứng chèn ép rễ thần kinh tọa (người bệnh sẽ đau thắt lưng lan xuống mông, đùi, cẳng chân và bàn chân). Đối với trường hợp mạn tính, bệnh nhân bị đau âm ỉ vùng cột sống thắt lưng (thường đau tại chỗ không lan); giới hạn vận động cột sống thắt lưng khiến người bệnh khom, cúi hoặc nghiêng người khó khăn; sau khi chuyển từ tư thế ngồi hoặc nằm sang tư thế đứng, bệnh nhân thường phải đấm vài cái vào khu vực đau sẽ thấy dễ chịu hơn.

Để điều trị chứng Tích thống, Bối thống hay Yêu thống, y học cổ truyền thường căn cứ vào thể bệnh để điều trị. Đặc biệt, đối với những người cao tuổi thì thường thuộc thể hàn thấp, thể thận dương hư và thể thận âm hư.

* Đối với thể hàn thấp: Chứng đau lưng thuộc loại cấp tính, thường xảy ra sau khi bị lạnh như mắc mưa, thời tiết lạnh, ngâm nước lâu,...; đau lưng tăng lên khi gặp lạnh, chườm nóng thấy đỡ đau, người bệnh cúi ngửa người khó khăn; ấn thấy cơ vùng đau co cứng; rêu lưỡi trắng, mạch phù khẩn hoặc phù hoãn. Phép trị: Khu phong, tán hàn, trừ thấp ôn kinh hoạt lạc. Người bệnh có thể dùng một trong hai bài thuốc sau. Một là bài thuốc “Khương hoạt thắng thấp thang gia giảm”, gồm: Khương hoạt 10g, Độc hoạt 15g, Cảo bản 10g, Mạn kinh tử 10g, Xuyên khung 10g, Quế chi 10g, Ma hoàng 10g, Đại táo 15g, Cam thảo 10g. Sắc uống ngày 1 thang, có thể thêm 2-3 lát gừng tươi giã nhỏ cho vào nước thuốc mới sắc xong, uống khi thuốc còn ấm. Hoặc bài thuốc “Độc hoạt tang ký sinh gia giảm”, gồm: Độc hoạt 15g, Ký sinh 10g, Phòng phong 10g, Tần giao 10g, Xuyên khung 10g, Tế tân 05g, Quế chi 10g, Ngưu tất 15g, Đỗ trọng 15g, Đảng sâm 15g, Đương quy 10g, Bạch thược 10g, Đại táo 15g, Cam thảo 10g. Sắc với 2-3 lát gừng như trên, uống ngày 1 thang.

- Điều trị không dùng thuốc: nếu đau ít, người bệnh có thể tự dùng hai mu bàn tay xoa và day nhẹ vùng lưng đau. Trường hợp đau nhiều hoặc vị trí đau không thể tự xoa bóp được, người nhà dùng khoảng 150g cám hoặc 200g muối cục rang cho hết nổ sau đó dùng 3-5 lớp lá Nhàu trải trên vùng đau, sau đó dùng vải bọc cám hoặc muối đã rang chườm trên vùng đã trải lá Nhàu. Lưu ý khi dùng muối rất nóng do vậy cần cẩn thận để tránh bị bỏng.

* Đối với thể thận dương hư: Người bệnh thường có một số triệu chứng như sắc mặt trắng, hay mệt mỏi uể oải, đau âm ỉ vùng thắt lưng kèm triệu chứng mỏi gối, ù tai, tay chân lạnh, ngũ canh tả (đi tiêu phân lỏng lúc sáng sớm), nằm nghỉ hay chườm nóng đỡ đau; lưỡi nhợt, rêu trắng; mạch trầm tế. Phép trị: Ôn bổ thận dương. Người bệnh có thể sử dụng một trong 2 bài thuốc sau: Bài thuốc “Bát vị quế phụ gia vị”, gồm có: Thục địa 15g, Hoài sơn 15g; Sơn thù 10g, Trạch tả 10g, Đơn bì 10g, Bạch linh 15g, Nhục quế 10g, Đỗ trọng 15g, Ngưu tất 15g, Phụ tử chế: 4g, Cam thảo 10g. Sắc uống mỗi ngày 1 thang. Hoặc bài thuốc “Hữu quy ẩm gia giảm”, gồm có: Phụ tử chế: bốn gam, Nhục quế 10g, Lộc giác giao 10g, Thục địa 15g, Hoài sơn 15g, Sơn thù 10g, Kỷ tử 15g, Bạch linh 15g, Ngưu tất 15g, Thỏ ty tử 10g, Đỗ trọng 15g, Đương quy 10g, Đại táo 15g, Cam thảo 10g. Sắc uống mỗi ngày 1 thang.

* Đối với thể thận âm hư: Người bệnh có một số triệu chứng như đau âm ỉ vùng thắt lưng; mỏi gối, ù tai; cảm giác nóng trong người; ngũ tâm phiền nhiệt (lòng bàn tay, bàn chân và vùng trước ngực); ngủ kém; miệng họng khô; tiểu vàng, tiêu bón; lưỡi đỏ, rêu lưỡi vàng; mạch trầm tế sác. Phép trị: Tư bổ thận âm. Người bệnh có thể sử dụng bài thuốc “Lục vị thang gi vị” gồm: Thục địa 15g, Hoài sơn 15g, Sơn thù 10g, Trạch tả 10g, Đơn bì 10g, Bạch linh 15g, Đương quy 10g, Bạch thược 10g, Cam thảo 10g, Đại táo 15g. Sắc uống mỗi ngày 1 thang.

Ngoài việc điều trị bằng thuốc nêu trên, đối với người cao tuổi cần ăn nhiều rau, trái cây, đặc biệt là tăng cường canxi và phơi nắng 15-20 phút vào mỗi sáng sớm sẽ mang lại nhiều lợi ích cho xương và khớp.

Chia sẻ bài viết