Luật số 118/2025/QH15 sửa đổi, bổ sung một số điều của 10 luật liên quan đến an ninh, trật tự, có hiệu lực thi hành từ ngày 1-7-2026. Trong đó, quy định sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Cư trú (tại Điều 4), không chỉ tháo gỡ những “nút thắt” pháp lý tồn tại nhiều năm qua mà còn mở ra cơ chế quản lý hiện đại, tạo điều kiện thuận lợi nhất để người dân thực hiện các quyền và nghĩa vụ cư trú hợp pháp.

Người dân dễ dàng thực hiện các thủ tục hành chính về cư trú ngay trên ứng dụng VNeID mà không cần phải đến trực tiếp cơ quan công an.

Quyền lợi của trẻ em dưới 6 tuổi

Một trong những điểm mới mang tính đột phá và đậm tính nhân văn của chính sách cư trú lần này là quy định ưu tiên tối đa cho trẻ em. Theo đó, người dưới 6 tuổi khi đăng ký thường trú tại chỗ ở hợp pháp để về sinh sống cùng cha, mẹ hoặc người giám hộ thì không bắt buộc phải có sự đồng ý của chủ hộ cũng như chủ sở hữu chỗ ở hợp pháp đó. Tờ khai thay đổi thông tin cư trú áp dụng cho đối tượng này cũng được miễn trừ hoàn toàn điều kiện xin ý kiến xác nhận từ chủ nhà hay người đại diện hộ gia đình.

Thực tế thời gian qua cho thấy, không ít hộ gia đình thuê nhà, mượn nhà hoặc sinh sống cùng thân nhân gặp rất nhiều vướng mắc khi làm thủ tục đăng ký thường trú cho con nhỏ do chủ nhà e ngại thủ tục ràng buộc hoặc chủ hộ vắng mặt, không hợp tác. Việc bãi bỏ quy định này đã tháo gỡ điểm nghẽn hành chính, bảo đảm quyền lợi cốt lõi của trẻ em ngay từ khi chào đời. Quy định mới giúp quy trình đăng ký khai sinh gắn liền với đăng ký thường trú được vận hành thông suốt, giúp trẻ em sớm ổn định pháp lý để tiếp cận bình đẳng với các dịch vụ an sinh xã hội cơ bản như y tế, giáo dục tại địa phương nơi cư trú.

Cắt giảm thủ tục giấy tờ nhân thân qua dữ liệu số

Luật nêu rõ, khi làm hồ sơ đăng ký thường trú hay tạm trú, công dân không phải nộp hoặc cung cấp các giấy tờ, tài liệu chứng minh quan hệ nhân thân với chủ hộ hay các thành viên khác trong hộ gia đình nếu như thông tin thể hiện mối quan hệ đó đã sẵn có trên Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư hoặc Cơ sở dữ liệu về cư trú.

Thêm vào đó, Luật còn quy định cơ chế tự động chia sẻ và cập nhật dữ liệu. Khi công dân thực hiện các thay đổi về hộ tịch như kết hôn, ly hôn, khai sinh, khai tử... các thông tin này sẽ được hệ thống liên thông tự động cập nhật từ Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư sang Cơ sở dữ liệu về cư trú mà công dân không cần phải tự kê khai lại hay nộp bản sao chứng thực. Điều này giúp giảm thiểu chi phí xã hội, hạn chế phiền hà người dân và ngăn ngừa tình trạng lãng phí nguồn lực hành chính.

Khung giờ cụ thể cho thông báo lưu trú

Quy định về thời gian thực hiện nghĩa vụ thông báo lưu trú cũng được luật hóa một cách cụ thể, minh bạch và sát với thực tiễn. Theo đó, khi có người đến lưu trú qua đêm (như người thân, bạn bè, người lao động hoặc khách du lịch), chủ hộ hoặc người đại diện cơ sở lưu trú có trách nhiệm thực hiện thông báo trước 23 giờ của ngày bắt đầu lưu trú. Để tạo sự linh hoạt cho các trường hợp di chuyển muộn trong đêm, luật quy định rõ: nếu người đến lưu trú sau 23 giờ thì thời hạn thực hiện thông báo lưu trú được kéo dài đến trước 8 giờ sáng của ngày hôm sau.

Việc phân định khung giờ rõ ràng này không chỉ giúp người dân và chủ cơ sở lưu trú chủ động trong việc kê khai thông tin mà còn tạo thuận lợi cho lực lượng chức năng trong công tác quản lý địa bàn, bảo đảm an ninh trật tự nhưng không làm gián đoạn hay ảnh hưởng đến quyền tự do đi lại, sinh hoạt bình thường của người dân.

Khai báo tạm vắng hoàn toàn qua VNeID

Nhằm nâng cao tính tiện ích và phù hợp với xu thế xã hội số, Luật cho phép người dân khai báo tạm vắng hoàn toàn bằng hình thức trực tuyến. Công dân chỉ cần mở Ứng dụng định danh quốc gia (VNeID) hoặc truy cập Cổng dịch vụ công quốc gia để thao tác điền thông tin và gửi yêu cầu trực tiếp đến cơ quan quản lý.

Quy trình xử lý của cơ quan chức năng cũng được siết chặt về mặt thời gian nhằm phục vụ người dân tốt nhất. Trong thời hạn 1 ngày làm việc kể từ ngày nhận được đề nghị trực tuyến, cơ quan đăng ký cư trú có trách nhiệm kiểm tra, xác minh và cấp Phiếu khai báo tạm vắng điện tử cho công dân. Đối với những trường hợp phức tạp cần xác minh thêm thông tin, thời hạn giải quyết tối đa cũng không quá 2 ngày làm việc. Việc số hóa toàn bộ quy trình giúp người dân khi đi công tác, học tập hay lao động xa nhà có thể thực hiện nghĩa vụ pháp lý mọi lúc, mọi nơi mà không tốn thời gian, chi phí đi lại.

Tập trung thẩm quyền giải quyết về công an cấp xã

Cùng với những cải cách về thủ tục, Luật điều chỉnh, làm rõ các khái niệm và phân định thẩm quyền xử lý hành chính theo hướng tập trung về cơ sở. Địa điểm cư trú của công dân được xác định gắn liền với đơn vị hành chính cấp xã. Đồng thời, cơ quan trực tiếp tiếp nhận, kiểm tra và giải quyết toàn bộ các thủ tục về đăng ký thường trú, tạm trú, khai báo lưu trú hay tạm vắng cho người dân chính là công an xã, phường hoặc đặc khu (gọi chung là công an cấp xã). Người dân khi có nhu cầu giải quyết công việc chỉ cần tìm đến trụ sở công an xã, phường nơi mình sinh sống hoặc gửi hồ sơ qua mạng đến đúng địa bàn, giúp rút ngắn tối đa thời gian chờ đợi và nâng cao hiệu quả phục vụ nhân dân.

Bài, ảnh: PHI YẾN