Cơ chế thí điểm Viện Kiểm sát Nhân dân (VKSND) khởi kiện vụ án dân sự để bảo vệ quyền dân sự của các chủ thể là nhóm dễ bị tổn thương hoặc bảo vệ lợi ích công (gọi chung là vụ án dân sự công ích) theo Nghị quyết số 205/2025/QH15 của Quốc hội ngày 26-4-2025, đang dần đi vào chiều sâu và mang lại những chuyển biến rõ nét tại TP Cần Thơ. Bằng sự chủ động, ngành Kiểm sát thành phố phối hợp cùng chính quyền và các sở, ngành, thu hồi hàng chục tỉ đồng tài sản công và tạo dựng “lá chắn” pháp lý vững chắc bảo vệ quyền lợi chính đáng của những người dễ bị tổn thương trong xã hội.

Chủ động nhập cuộc

Là 1 trong 6 địa phương trên cả nước được lựa chọn thực hiện thí điểm khởi kiện vụ án dân sự công ích, VKSND TP Cần Thơ lãnh đạo, chỉ đạo VKSND 2 cấp thành phố chủ động xây dựng cơ chế rà soát, tìm nguồn tin từ thực tiễn. Qua 8 tháng thực hiện, VKSND 2 cấp tại TP Cần Thơ tiếp nhận và xử lý 1.517 nguồn tin liên quan đến các hành vi vi phạm. Trong đó, có 210 nguồn tin bảo vệ quyền lợi nhóm người dễ bị tổn thương như trẻ em, người cao tuổi, người khuyết tật, đồng bào dân tộc thiểu số; 1.307 nguồn tin bảo vệ lợi ích công cộng như đất đai, môi trường và tài sản nhà nước.

Chân cầu Đầu Sấu, phường Tân An được dọn dẹp sạch sẽ từ kiến nghị của VKSND khu vực 1 - Cần Thơ.

Nhờ quy trình thẩm tra, phân loại nghiêm túc và bài bản, tỷ lệ thông tin có căn cứ đưa vào thụ lý giải quyết đạt tới 95,8%, tương ứng 1.454 vụ việc. Qua đó, trực tiếp bảo vệ quyền lợi hàng trăm lượt người thuộc nhóm dễ bị tổn thương; hỗ trợ cấp giấy khai sinh 59 trường hợp, cấp căn cước công dân 49 trường hợp, làm thủ tục cấp chứng nhận khuyết tật 23 trường hợp; đồng thời khởi kiện 2 vụ án yêu cầu thực hiện nghĩa vụ cấp dưỡng nuôi con.

Bên cạnh đó, VKSND 2 cấp phối hợp giúp thu hồi hơn 18,6 tỉ đồng tiền nợ thuế quá hạn về ngân sách nhà nước; truy thu về quỹ bảo hiểm xã hội hơn 9,4 tỉ đồng; thu hồi 3.273,24m² đất công bị lấn chiếm trái phép và giải quyết dứt điểm 27 vụ việc gây ô nhiễm môi trường. Đối với 8 vụ án dân sự công ích được khởi kiện ra tòa án, toàn bộ các yêu cầu của viện kiểm sát đều được tòa án chấp nhận.

Sức lan tỏa thực tế

Ông Phạm Xuân Minh, Viện trưởng VKSND TP Cần Thơ, cho biết: “Chúng tôi ưu tiên phát huy tối đa hiệu quả giai đoạn tiền khởi kiện bằng việc chủ động đối thoại, ban hành các kiến nghị, yêu cầu tổ chức, cá nhân vi phạm tự giác khắc phục. Nhờ sự phối hợp chặt chẽ, đã có hơn 310 vụ việc được giải quyết dứt điểm ngay từ đầu, vừa giảm tải áp lực tố tụng, vừa giúp ngân sách nhà nước thu hồi kịp thời hàng chục tỉ đồng và quan trọng nhất là bảo vệ trực tiếp quyền lợi hợp pháp của hàng trăm người dân”.

Theo ông Nguyễn Thanh Tâm, Phó Giám đốc Bảo hiểm xã hội (BHXH) TP Cần Thơ, khi VKSND tham gia phối hợp và ban hành văn bản đề nghị chấm dứt hành vi vi phạm, tính răn đe pháp lý tăng lên rõ rệt. Đã có 38/80 đơn vị nợ đóng BHXH nhận văn bản đôn đốc của VKSND chủ động nộp khắc phục 826 triệu đồng, trong đó 27 đơn vị đã khắc phục hoàn toàn 100% số nợ. Ông Lê Tấn Đạt, Phó Chánh Thanh tra TP Cần Thơ, chia sẻ: “Sự ra đời của Nghị quyết 205/2025/QH15 cùng các quy chế phối hợp liên ngành đã tạo cơ sở pháp lý vững chắc cho việc trao đổi thông tin, giúp Thanh tra thành phố tháo gỡ khó khăn trong việc đôn đốc thực hiện các kết luận thanh tra còn tồn đọng, bảo đảm tài sản công và ngân sách nhà nước được thu hồi hiệu quả”.

Ngoài ra, cơ chế thí điểm còn giúp phục hồi quyền lợi của nhóm dễ bị tổn thương. Trường hợp cháu H.T.K.T (8 tuổi, ngụ phường Sóc Trăng), cha mẹ bỏ đi xa, sống với bà nội không biết chữ nên cháu chưa được cấp giấy khai sinh và có nguy cơ không thể đến trường. Nắm bắt nguồn tin, VKSND khu vực 5 - Cần Thơ chủ động xác minh và kiến nghị UBND phường Sóc Trăng hướng dẫn thủ tục đăng ký khai sinh đặc thù cho trẻ bị bỏ rơi. Nhờ đó, cuối tháng 8-2026, cháu T được nhận giấy khai sinh, kịp làm thủ tục nhập học năm học mới. Hay như vụ việc VKSND khu vực 1 - Cần Thơ giải quyết triệt để bãi rác tự phát, tồn đọng gây ô nhiễm tại chân cầu Đầu Sấu, phường Tân An, trả lại môi trường sống trong lành cho cư dân nơi đây.

Tại buổi làm việc của đoàn khảo sát liên ngành của VKSND Tối cao với VKSND TP Cần Thơ vừa qua, ông Nguyễn Đức Thái, Phó Viện trưởng VKSND Tối cao đánh giá Cần Thơ là đơn vị triển khai nghiêm túc và thuộc nhóm địa phương dẫn đầu cả nước về hiệu quả thu hồi tài sản công cũng như bảo vệ nhóm người yếu thế. Để Nghị quyết 205 tiếp tục đi vào chiều sâu, ngành Kiểm sát Cần Thơ cần nâng cao hơn nữa chất lượng quy trình tố tụng, rà soát năng lực đội ngũ kiểm sát viên và mở rộng nguồn phát hiện vi phạm, trọng tâm là các lĩnh vực phức tạp như môi trường, tài sản công và tình trạng đất công cho thuê quá hạn kéo dài không thu hồi. Việc tăng cường ứng dụng dữ liệu điện tử về thuế, đất đai cùng sự phối hợp chặt chẽ, trách nhiệm từ UBND thành phố và các sở, ngành sẽ là nền tảng quan trọng để VKSND TP Cần Thơ tiếp tục khẳng định vai trò chủ lực tại địa phương trong thực hiện Nghị quyết 205 của Quốc hội.

Bài, ảnh: PHI YẾN