TRÍ VĂN

Pakistan mới đây đã khánh thành một lò phản ứng hạt nhân mới tại nhà máy điện hạt nhân Karachi. Dự án xây dựng nhà máy trị giá 2,7 tỉ USD do Trung Quốc tài trợ này là một phần của dự án tăng cường an ninh năng lượng của Pakistan. Song, đây chỉ là một trong số ít các dự án cơ sở hạ tầng mới do Bắc Kinh hậu thuẫn mà Islamabad hoàn thành trong những năm gần đây bất chấp sự hợp tác lâu dài với quốc gia đông dân nhất thế giới.

Tuyến đường sắt đô thị, tàu điện ngầm Orange Line trong khuôn khổ CPEC. Ảnh: AFP

Theo tờ Foreign Policy, lò phản ứng hạt nhân nói trên được khởi công xây dựng vào năm 2016, ngay sau khi Hành lang Kinh tế Trung Quốc - Pakistan (CPEC), một phần của Sáng kiến “Vành đai, Con đường (BRI)”, được chính thức ra mắt. Mặc dù cả Trung Quốc và Pakistan đều dành những lời hoa mỹ cho CPEC nhưng trên thực tế Pakistan chậm tiến độ hoàn thành các dự án cơ sở hạ tầng trong khi Trung Quốc chậm tài trợ cho các dự án mới.

Tốc độ xây dựng chậm chạp của các dự án CPEC một mặt là do cuộc khủng hoảng kinh tế tại Pakistan khiến quốc gia Nam Á này không đủ khả năng chi trả cho các khoản vay cơ sở hạ tầng, mặt khác là do sự suy giảm kinh tế của Trung Quốc. Lạm phát ở Pakistan đã tăng nhanh nhất trong gần 48 năm vào tháng 1 vừa qua khi hàng ngàn container thực phẩm, nguyên liệu thô và thiết bị bị mắc kẹt tại các cảng vì chính phủ nước này thiếu tiền mặt để nhập khẩu. Giá tiêu dùng ở Pakistan đã tăng 27,55% so với một năm trước đó. Ðáng lo ngại, dự trữ ngoại hối của Pakistan được cho chỉ còn đủ để chi trả nhập khẩu hàng hóa trong 3 tuần.

Trước đó, khi Thủ tướng Pakistan Shehbaz Sharif đến thăm Bắc Kinh hồi tháng 11 năm ngoái, ông đã yêu cầu Trung Quốc gia hạn khoản nợ trị giá 6,3 tỉ USD. Phía Trung Quốc không cho biết liệu họ có chấp nhận yêu cầu này hay không, dù Bắc Kinh trước đó tuyên bố hoãn nợ đối với Sri Lanka.

Thế nhưng, tình trạng chậm tiến độ của các dự án sở hạ tầng chỉ là một dấu hiệu cho thấy quan hệ Trung Quốc - Pakistan có thể gặp trở ngại. Về mặt ngoại giao, giới quan sát cho biết Trung Quốc hồi năm ngoái đã không lên tiếng phản đối động thái của Ấn Ðộ nhằm loại Pakistan khỏi cuộc gặp cấp cao bên lề Hội nghị thượng đỉnh trực tuyến Nhóm các nền kinh tế mới nổi hàng đầu thế giới (BRICS, gồm Brazil, Nga, Ấn Ðộ, Trung Quốc và Nam Phi). Một số nhà phân tích lập luận rằng sở dĩ Trung Quốc im lặng là bởi nước này cho rằng chính quyền Pakistan hiện tại khó có thể trở thành đối tác ổn định của Bắc Kinh.

Mặt khác, giới chức Trung Quốc cũng tỏ ra lo ngại về những rủi ro an ninh ở Pakistan. Chỉ trong một thời gian ngắn, nhiều vụ tấn công đã được xảy ra, nhắm mục tiêu vào các dự án đầu tư và công dân Trung Quốc tại Pakistan, gồm vụ tấn công tại một phòng khám nha khoa ở thành phố Karachi hồi tháng 9 năm ngoái, vụ tấn công tại Viện Khổng Tử ở Karachi vào tháng 4 và vụ tấn công tại một khách sạn sang trọng ở tỉnh Baluchistan, nơi tiếp đón một phái đoàn cấp cao của Trung Quốc, hồi năm 2021. Sau khi Thủ tướng Sharif gặp Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình hồi tháng 11 năm ngoái, một tuyên bố của Bộ Ngoại giao đất nước tỉ dân lưu ý rằng ông Tập đã “bày tỏ mối quan ngại sâu sắc về sự an toàn của công dân Trung Quốc ở Pakistan”.

Tuy nhiên, sẽ là sai lầm khi nghĩ rằng quan hệ Trung Quốc - Pakistan đang gặp rắc rối nghiêm trọng. Các khoản cho vay của Trung Quốc tiếp tục “chảy” vào Pakistan dù không phải tất cả đều dành cho các dự án cơ sở hạ tầng. Foreign Policy cho hay, Pakistan đã nhận được gần 22 tỉ USD các khoản vay ngắn hạn từ Trung Quốc từ năm 2018 đến mùa hè năm ngoái, hầu hết là để giúp Pakistan xử lý cuộc khủng hoảng cán cân thanh toán. Ðiều này cho thấy Bắc Kinh sẵn sàng cố gắng giúp Islamabad giảm bớt căng thẳng kinh tế. Trung Quốc hồi tháng 6 năm ngoái còn cho Pakistan vay một khoản vay mới với lãi suất ưu đãi trị giá 2,3 tỉ USD.

Không những vậy, giới phân tích cho rằng tình hình địa chính trị hiện tại sẽ giúp tạo nên một liên minh liên tục giữa Trung Quốc và Pakistan. Chính mối quan hệ an ninh ngày càng ấm nồng giữa Mỹ và Ấn Ðộ khiến Bắc Kinh và Islamabad tỏ ra lo ngại trước đối thủ chung là New Delhi. Trong khi đó, sự cạnh tranh ngày càng leo thang giữa Mỹ và Trung Quốc đặt ra những hạn chế đối với sự hợp tác giữa Pakistan và Mỹ, từ đó sẽ mở rộng sự phụ thuộc của Islamabad vào Bắc Kinh về kinh tế và quân sự.

Pakistan đã được nhận 6 tỉ USD cứu trợ tài chính từ Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) trong năm 2019 và thêm 1 tỉ USD trong năm 2022. Ngày 31-1, Pakistan đã tiến hành vòng đàm phán đầu tiên với IMF để được giải ngân khoản hỗ trợ 6,5 tỉ USD nhằm ngăn chặn khủng hoảng kinh tế. Đến ngày 10-2, hai bên đã đạt được thỏa thuận khoản giải ngân đầu tiên là 1,1 tỉ USD.