Tuần trước, Mỹ tuyên bố sẽ xếp 2 băng nhóm ma túy lớn nhất Brazil là First Capital Command và Red Command vào danh sách Khủng bố Toàn cầu đặc biệt và dự kiến liệt cả hai vào danh sách Tổ chức Khủng bố nước ngoài (FTO) từ ngày 5-6. Quyết định này đã gây chấn động trên chính trường quốc gia Nam Mỹ.

Nó sẽ tạo ra tác động ở 4 lĩnh vực chính. Thứ nhất, động thái này nhiều khả năng sẽ cản trở sự hợp tác giữa Mỹ và Brazil trong cuộc chiến chống tội phạm xuyên quốc gia. Thứ hai, quyết định trên gần như chắc chắn sẽ tạo lợi thế cho phe cực hữu trước cuộc bầu cử tổng thống dự kiến diễn ra vào tháng 10. Sự chỉ định cũng đã khiến giới ngoại giao và quân sự Brazil lo ngại về khả năng Washington vi phạm chủ quyền của Brasilia. Nhưng quan trọng nhất, việc gắn mác khủng bố có thể giáng đòn mạnh vào nền kinh tế Brazil.

Lực lượng an ninh Brazil truy quét các thành viên thuộc nhóm Red Command. Ảnh: AFP

Đe dọa hợp tác Mỹ - Brazil

Một khi các nhóm này bị liệt vào danh sách tổ chức khủng bố, Washington sẽ không còn xử lý họ như một vấn đề thực thi pháp luật mà là vấn đề quốc phòng và an ninh.

Hiện nay, Cơ quan Phòng chống Ma túy (DEA) và Cục Điều tra Liên bang Mỹ (FBI) là những đầu mối chính trong hợp tác chống tội phạm với Brazil. Việc gắn nhãn khủng bố sẽ chuyển phần lớn công việc của FBI sang phạm vi hoạt động của Bộ Quốc phòng Mỹ và cộng đồng tình báo. Theo đó, Bộ Tài chính Mỹ cũng có vai trò lớn hơn.

Những thay đổi này tiềm ẩn rủi ro đối với hợp tác Mỹ - Brazil. Các điều tra viên của hai nước thường xuyên trao đổi thông tin thông qua các kênh thực thi pháp luật như văn phòng DEA tại quốc gia sở tại và các tùy viên pháp lý thuộc FBI. Những cơ chế này được thiết lập nhằm thu thập bằng chứng có giá trị trước tòa, phục vụ cho việc bắt giữ và dẫn độ.

Ngược lại, các cơ quan tình báo và quân đội thu thập thông tin nhằm mục đích làm gián đoạn hoặc vô hiệu hóa đối thủ. Họ hoạt động theo các quy định bảo mật, khiến đối tác nước ngoài khó tiếp cận tài liệu dưới hình thức có thể sử dụng được.

Về mặt chính trị, phe cực hữu tại Brazil coi thông báo gắn mác của Mỹ là một chiến thắng. Chỉ vài ngày trước khi Mỹ công bố quyết định, ứng cử viên tổng thống Flávio Bolsonaro, con trai của cựu Tổng thống Jair Bolsonaro, đã gặp Tổng thống Mỹ Donald Trump tại Nhà Trắng.

Mặc dù chưa rõ ông Flávio có giữ vai trò nào trong quyết định của Washington hay không, vị này có thể tận dụng quan hệ cá nhân với lãnh đạo Mỹ để cam kết với cử tri về quan hệ song phương tốt đẹp hơn nếu ông đắc cử. Vấn đề khủng bố cũng giúp chuyển hướng sự chú ý khỏi một vụ bê bối ngân hàng lớn mà ông Flávio đang vướng vào.

Tổn thất cho nền kinh tế

Về mặt lý thuyết, việc xếp loại này thậm chí có thể mở đường cho các hành động của Mỹ trên lãnh thổ Brazil. Mặc dù rất ít người ở Brazil tin rằng Mỹ sẽ tiến hành các cuộc tấn công quân sự, động thái này rõ ràng được xem như một bước đi nữa trong nỗ lực củng cố vị thế quân sự của Washington trong khu vực.

Tại Venezuela, gắn mác FTO đã trở thành bước đệm cho hành động can thiệp quân sự. Theo nhận định của chuyên gia Robert Muggah thuộc Viện Nghiên cứu Igarapé, sau khi liệt băng nhóm Cartel de los Soles vào FTO cuối năm ngoái, Washington đã tiến hành bắt giữ Tổng thống Venezuela Nicolás Maduro để đưa về Mỹ xét xử liên quan các cáo buộc buôn bán ma túy. 

Tuy nhiên, rủi ro trước mắt lớn nhất đối với Brazil nằm ở lĩnh vực kinh tế và uy tín. Các ngân hàng Brazil sẽ phải đối mặt với sự giám sát chặt chẽ hơn từ Bộ Tài chính Mỹ và nguy cơ hứng chịu trừng phạt nếu bị phát hiện đã giao dịch, dù vô tình, với những cá nhân có liên hệ với các băng nhóm. Điều này có thể làm suy yếu hình ảnh của Brazil như một điểm đến đầu tư tương đối an toàn về địa chính trị đối với các nhà đầu tư nước ngoài.

Tại Brazil, mức độ thâm nhập của các nhóm tội phạm vào nền kinh tế là đáng chú ý. Theo ước tính, riêng First Capital Command có liên hệ với hơn 10 tỉ USD, trải rộng trên các lĩnh vực bất động sản, logistics, xây dựng và nông nghiệp - những ngành mũi nhọn của nền kinh tế Brazil.

Khi Mỹ đưa 6 băng đảng Mexico vào danh sách khủng bố đầu năm 2025, tác động nặng nề nhất lại đè lên các bộ phận tuân thủ pháp lý của các ngân hàng, thay vì các đường dây buôn lậu ma túy. Nếu điều tương tự xảy ra tại Brazil, các doanh nghiệp hoạt động xuyên biên giới sẽ phải đối mặt với thanh toán chậm hơn, chi phí tuân thủ cao hơn và các quy trình thẩm định nghiêm ngặt hơn.

HẠNH NGUYÊN (Theo Foreign Policy)