Dân Iran xếp hàng chờ mua xăng dầu. Ảnh: ISNA

Vitol, hãng giao dịch dầu mỏ lớn nhất thế giới, ngày 8-3 thông báo đã đình chỉ hoạt động làm ăn với Iran sau khi xuất hiện tin nói rằng các nhà giao dịch đang rút khỏi nước Cộng hòa Hồi giáo này, vì các biện pháp trừng phạt và sức ép của Mỹ gây thiệt hại cho họ. Theo Thời báo Tài chính của Anh, trước đó, hai “gã khổng lồ” trong lĩnh vực giao dịch dầu mỏ là Glencore và Trafigura cũng đã ngừng cung cấp xăng cho Iran. Một lãnh đạo của Trafigura thừa nhận họ ngừng giao dịch với Iran từ ba tháng trước vì “nhận thấy có quá nhiều rủi ro chính trị và tài chính”. Ba hãng này trước đây cung cấp 50% nhu cầu dầu nhập khẩu, tức khoảng 65.000 thùng/ngày, cho Iran. Iran có trữ lượng dầu được chứng minh lớn thứ hai thế giới và là nhà sản xuất dầu thô đứng hàng thứ năm toàn cầu với khoảng 4,2 triệu thùng/ngày, nhưng năng lực lọc dầu chỉ đáp ứng 60% nhu cầu nhiên liệu nội địa.

Theo hãng tin Anh Reuters, trước 3 công ty này, tập đoàn dầu khí BP của Anh và Reliance Industries của Ấn Độ cũng đã ngừng cung cấp nhiên liệu cho Iran. Thế nên, các nhà phân tích cho rằng quốc gia nằm trên Vịnh Persic giàu dầu mỏ này đang đứng trước nguy cơ thiếu hụt nhiên liệu nghiêm trọng, hoặc phải chấp nhận mua với cái giá cao hơn thị trường thế giới từ các công ty dầu khí nhỏ ở Các tiểu vương quốc A-rập thống nhất (UAE) và Trung Quốc. Hãng thông tấn bán chính thức Mehr của Iran vừa cho biết Tehran đã chọn được các đối tác nước ngoài tham gia xây dựng thêm 5 nhà máy lọc dầu mới nhằm tăng cường khả năng đảm bảo an ninh năng lượng. Tuy nhiên, chưa có thông tin gì về công suất và thời gian thực hiện của các dự án này.

Cách đây 2 năm, do một số công ty nước ngoài ngừng cung cấp nhiên liệu, chính quyền Tổng thống Mahmoud Ahmadinejad đã phải tìm cách giảm mức tiêu thụ như giới hạn số lượng xăng dầu các chủ xe được mua. Tuy nhiên, theo người đứng đầu Công ty sản xuất và phân phối dầu quốc gia Iran, ông Farid Ameri, tổng lượng nhiên liệu tiêu thụ của nước này trong năm qua không hề giảm, thậm chí còn tăng, khiến đôi lúc xảy ra tình trạng khan hiếm. Để thúc đẩy khả năng sản xuất dầu thô và lọc dầu, ông Ameri cho rằng Iran cần số vốn đầu tư lên tới 200 tỉ USD trong 5 năm tới. Đây là một mục tiêu khó đạt được khi mà các tập đoàn dầu khí có năng lực của nước ngoài do dự nhảy vào hoặc chậm triển khai các dự án đã cam kết.

Trước hoàn cảnh như vậy, trong ngân sách tài khóa 2010-2011 bắt đầu từ ngày 21-3 tới, Chính phủ Iran bắt đầu giảm trợ giá nhiên liệu như là một phần trong kế hoạch cắt giảm trợ cấp một loạt lĩnh vực thiết yếu nhằm tiết kiệm số tiền lên tới 100 tỉ USD/năm (trước nay giá xăng dầu ở Iran thuộc hàng thấp nhất thế giới do được trợ giá). Tuy nhiên, người ta cho rằng Tổng thống Ahmadinejad chỉ có thể tiết kiệm được 40 tỉ USD, hoặc 20 tỉ USD như tính toán của một ủy ban của Quốc hội Iran.

Theo các nhà phân tích, trước sức ép mất nguồn cung cấp nhiên liệu từ các công ty phương Tây, Tehran sẽ chủ yếu trông chờ vào Bắc Kinh. Các công ty Trung Quốc đã đầu tư 120 tỉ USD vào lĩnh vực dầu khí ở Iran trong 5 năm qua và hiện nhập khẩu khoảng 700.000 thùng dầu thô/ngày từ nước này. Iran là nhà xuất khẩu dầu thô lớn thứ ba sang Trung Quốc, sau Arabie Séoudite và Angola. Tuy nhiên, theo Thời báo Tài chính, hiện nay Trung Quốc chỉ cung cấp khoảng 30.000-40.000 thùng dầu nhiên liệu/ngày cho Iran.

PHÚC GIA AN