Duy trì lợi thế đi trước Trung Quốc về công nghệ, Mỹ đang thúc đẩy sử dụng các năng lực trí tuệ nhân tạo (AI) trong hệ thống vũ khí chiến đấu. Thông tin này làm dấy lên lo ngại nguy cơ chiến tranh trong tương lai do những cỗ máy quyết định mà không có sự can thiệp trực tiếp của con người.

Chiến đấu cơ VISTA do AI điều khiển tại Căn cứ Không quân Edwards. Ảnh: AP

Năm 2020, Không quân Mỹ (USAF) lần đầu tiên sử dụng một thuật toán Al để điều khiển hệ thống cảm biến và định vị của máy bay trinh sát U-2 Dragon Lady trong chuyến bay huấn luyện. Sự kiện này đánh dấu bước tiến đáng kể đối với năng lực AI trong ngành hàng không quân sự, mở ra cơ hội đào tạo phi công nhanh hơn trong tương lai.

Năm ngoái, USAF đã để AI lái thử nghiệm, thậm chí thành công thực hiện nhiệm vụ không chiến trên máy bay chiến đấu F-16 được cải tiến VISTA X-62A. Gần đây, họ tiếp tục tiến hành diễn tập tình huống chiến đấu trên không, trong đó chiếc VISTA do AI điều khiển chở theo Bộ trưởng Không quân Frank Kendall đã bay với tốc độ hơn 885 km/h bên cạnh một chiếc F-16 khác do phi công trực tiếp lái. Trong khi ông Kendall không can thiệp, hai bên đã thực hiện nhiều động tác khó mô phỏng tình huống tác chiến thực tế.

Tính từ năm ngoái, chiếc VISTA do AI điều khiển đến nay đã thực hiện khoảng 20 chuyến bay tương tự. Sau mỗi lần tham gia, một số phiên bản AI đã học hỏi nhanh chóng, thậm chí đánh bại nhiều phi công là con người trong các trận không đối không. Do vậy, dù chưa được phát triển đầy đủ, nhưng USAF đang dồn lực cho kế hoạch xây dựng đội bay gồm hơn 1.000 máy bay chiến đấu không người lái được hỗ trợ AI, chiếc đầu tiên sẽ hoạt động vào năm 2028.

Chạy đua với Trung Quốc

Công nghệ AI được đánh giá là một trong những tiến bộ lớn nhất về năng lực quân sự của Mỹ, kể từ khi máy bay tàng hình ra đời vào đầu những năm 1990.

Hiện ngoài chương trình VISTA, Lầu Năm Góc đang tiến hành hàng trăm dự án AI khác như vậy. Một trong những nghiên cứu quan trọng là giải pháp AI thay thế quy trình điều hướng dựa trên vệ tinh GPS. Khi xung đột nổ ra, các vệ tinh GPS giá trị cao có thể bị can thiệp hoặc trở thành mục tiêu bị tấn công. Mất GPS có thể “làm mù” hệ thống liên lạc, định vị của Mỹ; đồng thời giảm khả năng phối hợp để ứng phó giữa các phi đội máy bay và tàu chiến. Vì lẽ này, USAF từ năm ngoái đã triển khai chương trình AI trên máy bay vận tải quân sự hạng nặng C-17 để nghiên cứu cách điều hướng bằng dữ liệu của từ trường Trái đất nếu GPS bị hỏng.

Việc Lầu Năm Góc ứng dụng AI trên vũ khí được thúc đẩy bởi yếu tố an ninh, chi phí và chiến lược. Trong đó, Đô đốc Christopher Grady cho biết Trung Quốc cũng giống Mỹ đều nhận thấy tầm quan trọng của AI trên chiến trường tương lai. Và dù muốn hay không, cả 2 đang tham gia cuộc đua đến vị trí dẫn đầu. Hiện Trung Quốc cũng có AI, nhưng không có dấu hiệu nào cho thấy Bắc Kinh đã tìm ra cách chạy thử nghiệm bên ngoài thiết bị mô phỏng.

Thông tin này cũng dấy lên mối lo ngại, rằng một ngày nào đó AI có thể tự động ném bom mà không cần tham khảo ý kiến con người. Nhưng các quan chức Mỹ cho biết điều này không bao giờ xảy ra bởi AI dù đang học rất nhanh nhưng vẫn có những giới hạn cơ học ngăn chúng thực hiện các thao tác nguy hiểm. Chẳng hạn như chương trình VISTA, các chuyên gia nói rằng luôn có một phi công có thể giành quyền kiểm soát từ AI chỉ bằng một nút nhấn. Thuật toán cũng không thể học trong suốt chuyến bay mà khi chuyến bay kết thúc, chúng được chuyển trở lại trình mô phỏng với dữ liệu, bộ quy tắc tự tạo ra từ những chuyến bay trước. Các chuyên viên sẽ kiểm soát dữ liệu nào được đưa lại vào trình mô phỏng để AI học hỏi, tạo quy tắc mới.

MAI QUYÊN (Theo ABC News)