Mức sinh của phụ nữ tại vùng ĐBSCL thấp gây nên nỗi lo về cơ cấu dân số bất hợp lý. Nhiều năm qua, TP Cần Thơ có mức sinh dao động khoảng 1,58 con/ phụ nữ, thấp hơn so với mức sinh trung bình của cả nước. Vì thế, cần có những giải pháp thiết thực để thành phố đạt mức sinh thay thế hợp lý, hướng đến mục tiêu nâng cao chất lượng dân số.

Tỷ lệ sinh giảm

Suốt hơn 1 thập kỷ qua, mức sinh trung bình của cả nước đạt 2,1 con/ phụ nữ trong độ tuổi sinh sản. Trong khi đó, tốc độ già hóa dân số của Việt Nam đang tăng nhanh, giai đoạn cơ cấu dân số vàng chưa phát huy hết lợi thế. Kinh nghiệm của nhiều nước trên thế giới cho thấy, việc giảm sinh thì dễ nhưng còn tăng sinh thì chưa quốc gia nào thực hiện được. Theo bác sĩ Mai Xuân Phương, Phó Vụ trưởng Vụ Truyền thông giáo dục, Tổng cục Dân số- Kế hoạch hóa gia đình (KHHGĐ), cơ cấu dân số của cả nước có 3 thực trạng khác nhau, gồm: các tỉnh đạt mức sinh thay thế, các tỉnh đang có mức sinh rất cao và nhóm thứ 3 là các tỉnh có mức sinh thấp. Vùng ĐBSCL, trong đó Cần Thơ, là điển hình ở nhóm thứ 3.

CTV dân số vãng gia chia sẻ kiến thức chăm sóc sức khỏe cho các cặp vợ chồng. Ảnh: THU SƯƠNG

Thời gian qua, nhiều người nhầm tưởng rằng, xu hướng sinh ít con phổ biến nên Nhà nước thay đổi quy định, cho các cặp vợ chồng được thoải mái sinh con. Bác sĩ Mai Xuân Phương cho rằng, những thông tin đó không chính xác. Theo Nghị quyết 21-NQ/TW năm 2017 về công tác dân số trong tình hình mới, vẫn giữ mục tiêu tiếp tục duy trì mức sinh thay thế ổn định càng lâu càng tốt. Tuy nhiên, tùy đặc thù mức sinh của các địa phương mà linh hoạt thông điệp tuyên truyền. Cụ thể, những địa phương đạt mức sinh thay thế thì tiếp tục duy trì; tỉnh nào có mức sinh cao hay thấp hơn mức sinh thay thế thì điều chỉnh để đạt mức sinh thay thế. Như Cần Thơ, từ năm 2016, ngành dân số đã chuyển đổi thông điệp tuyên truyền là “Mỗi cặp vợ chồng nên sinh đủ 2 con”. 

Ngày nay, phần lớn các cặp vợ chồng sinh ít con, từ 1- 2 con với quan niệm sinh ít để nuôi dạy tốt hơn về vật chất lẫn tinh thần. Nhưng cũng không ít trường hợp có điều kiện  kinh tế; trong đó một số cán bộ, công chức, viên chức muốn sinh thêm con thứ 3, nhưng sợ bị kỷ luật. Anh Huỳnh Quang Minh (43 tuổi, ngụ quận Bình Thủy) chia sẻ: “Con đầu lòng của chúng tôi đã học lớp 7. Trước đây, kinh tế gia đình khó khăn, công việc chưa ổn định nên chần chừ không dám sinh con thứ 2. Giờ thì cuộc sống tạm ổn, muốn sinh thêm con nhưng ngán”. Theo bác sĩ Mai Xuân Phương, những gia đình có điều kiện kinh tế ổn định, có cơ hội để sinh đủ hai con, lại có xu thế sinh ít con, thậm chí nhiều người quan niệm, dù gái hay trai thì chỉ 1 con mà thôi.

Nâng cao chất lượng dân số

Có một nghịch lý là những cặp vợ chồng sinh vượt quá 2 con thường tập trung ở nhóm người có thu nhập thấp, nghề nghiệp bấp bênh,… Theo các cộng tác viên dân số, nhiều cặp vợ chồng chưa nhận thức được lợi ích của KHHGĐ, đôi khi còn nặng lời với công tác viên (CTV) dân số. Tại Cần Thơ, có gia đình sinh đến cả chục con, cụ thể là ở khu vực 3 sông Hậu, phường Cái Khế, quận Ninh Kiều. Mặc dù CTV dân số, cán bộ địa phương thường xuyên đến vận động đình sản, nhưng cặp vợ chồng này không chấp nhận. Kết quả là những trẻ sinh ra không được học hành đến nơi đến chốn, phải sớm vào đời mưu sinh.

Theo bác sĩ Mai Xuân Phương, ngành dân số cần thực hiện cuộc vận động lớn trong cả nước, làm sao để những người có điều kiện sinh đủ hai con, nhận thức và đồng thuận về việc mỗi cặp vợ chồng nên sinh đủ hai con. Vai trò của chính quyền địa phương rất quan trọng trong chiến dịch truyền thông. Ông Lê Cảnh Nhạc, Phó Tổng cục trưởng Tổng cục Dân số - KHHGĐ, cho rằng, chủ trương của chính sách dân số hiện nay là Dân số và phát triển. Tại TP Cần Thơ, bên cạnh việc tuyên truyền KHHGĐ, thành phố đã triển khai nhiều mô hình, dự án nâng cao chất lượng dân số. Tuy nhiên, các mô hình trước nay hoạt động dựa vào kinh phí chương trình mục tiêu quốc gia và ngân sách địa phương. Hiện nay, kinh phí chương trình mục tiêu bị cắt giảm, địa phương cũng gặp khó, nên nhiều dự án, mô hình bị ảnh hưởng chất lượng hoạt động. 

Bác sĩ CKI. Nguyễn Thị Ngọc Đảnh, Chi cục trưởng Chi cục Dân số - KHHGĐ TP Cần Thơ cho biết, năm 2017, không có kinh phí của Trung ương hỗ trợ, nhưng  ngành dân số vẫn tiếp tục phối hợp với ban ngành đoàn thể để duy trì thực hiện các mô hình, đề án nâng cao chất lượng dân số. Với công tác sàng lọc- chẩn đoán trước sinh và sơ sinh, cán bộ dân số phối hợp với cán bộ y tế đẩy mạnh tuyên truyền nâng cao ý thức của các bậc cha mẹ về việc tầm soát để phát hiện, điều trị sớm, cho ra đời những đứa trẻ khỏe mạnh. Cụ thể, đến ngày 31-10-2017, kết quả sàng lọc trước sinh đã đạt 47,56% so với chỉ tiêu đề ra là 25%; kết quả sàng lọc sơ sinh đạt 59,70% so với chỉ tiêu đề ra là 50%. Về giảm thiểu mất cân bằng giới tính khi sinh, các địa phương có tỷ số giới tính khi sinh nằm trong giới hạn bình thường từ 103- 107 bé trai/100 bé gái, chưa vượt ngưỡng cho phép. Mô hình các xã, phường, thị trấn không có người sinh con thứ 3 trở lên tiếp tục được duy trì, gắn liền với xây dựng mô hình xã/ phường văn hóa.

Chi cục Dân số KHHGĐ TP Cần Thơ còn phối hợp với Sở Giáo dục và Đào tạo thành phố duy trì tổ chức thực hiện các hoạt động của mô hình giáo dục sức khỏe sinh sản vị thành niên. Mô hình tư vấn và chăm sóc sức khỏe người cao tuổi dựa vào cộng đồng được phối hợp với Hội Người cao tuổi của các địa phương để duy trì hoạt động hằng tháng, giúp người cao tuổi địa phương có diễn đàn để sinh hoạt, sống vui, sống khỏe.

UBND thành phố phê duyệt hai đề án là Kiểm soát mất cân bằng giới tính khi sinh trên địa bàn thành phố Cần Thơ giai đoạn I (2017 - 2020) và Đề án Chăm sóc sức khỏe người cao tuổi trên địa bàn TP Cần Thơ giai đoạn 2017 - 2025. Ngành chức năng đang chờ cấp kinh phí để triển khai thực hiện.

THU SƯƠNG