MAI QUYÊN (Theo SCMP, FT)

Theo các nhà phân tích, khả năng thành lập liên minh an ninh giữa Nhật Bản và Hàn Quốc khó có thể thông qua như kỳ vọng của Mỹ đặt ra đối với hội nghị thượng đỉnh 3 bên vào cuối tháng này. Thay vào đó, Tokyo và Seoul có thể đạt thỏa thuận tăng cường hợp tác quốc phòng với sự tham gia của Washington trong bối cảnh rủi ro an ninh ở khu vực ngày càng gia tăng.

Tổng thống Hàn Quốc Yoon (trái) và Thủ tướng Nhật Kishida. Ảnh: Kyodo News

Tổng thống Mỹ Joe Biden sẽ tiếp Thủ tướng Nhật Bản Fumio Kishida và Tổng thống Hàn Quốc Yoon Suk-yeol trong khuôn khổ hội nghị thượng đỉnh 3 bên diễn ra vào ngày 18-8 tại Trại David. Tờ Financial Times cho biết các quan chức vẫn đang đàm phán nội dung tuyên bố mà các lãnh đạo dự định đưa ra tại cuộc họp.

Ðáng chú ý trong đó là thông tin Tổng thống Biden hy vọng Nhật - Hàn chấp thuận đề xuất của Mỹ về việc thành lập liên minh an ninh song phương chính thức. Trong đó, Nhà Trắng thúc đẩy Tokyo và Seoul thể hiện mối liên hệ rõ ràng hơn trong các cam kết quốc phòng thông qua “tuyên bố chung lịch sử” sau hội nghị, xác định cả hai có những “điểm yếu chung” - một thuật ngữ ám chỉ mối đe dọa leo thang từ CHDCND Triều Tiên và Trung Quốc. Tuyên bố như vậy được cho gởi đi thông điệp về những lợi ích và mục tiêu chung, tạo điều kiện thuận lợi để 2 đồng minh Mỹ thúc đẩy hoạt động phối hợp quốc phòng, cải thiện khả năng phòng thủ và răn đe. Hiện các bên còn thảo luận về việc thiết lập đường dây nóng cấp lãnh đạo, thường xuyên tổ chức tập trận quân sự, tăng cường năng lực phòng thủ tên lửa, an ninh mạng và kinh tế.

Nhà Trắng và chính phủ 2 nước Nhật - Hàn chưa lên tiếng bình luận thông tin này. Nhưng nếu được xác nhận, cựu quan chức tình báo Mỹ Christopher Johnstone cho rằng đây sẽ là thành tựu mang tính bước ngoặt của chính quyền Tổng thống Biden trong chiến lược tăng cường liên minh ở Ấn Ðộ Dương - Thái Bình Dương. Xét đến mối quan hệ đầy tranh cãi giữa Hàn Quốc và Nhật Bản liên quan mâu thuẫn trong thời chiến, giới quan sát nhận định việc đạt được thỏa thuận an ninh chung cũng là bước đi lịch sử giữa 2 nước láng giềng.

Về cơ bản, chuyên gia quan hệ quốc tế Ryo Hinata-Yamaguchi tại Ðại học Tokyo đánh giá một thỏa thuận như vậy là điểm cộng đối với khả năng phòng thủ tập thể 3 bên. Nhưng điều đó sẽ không dễ dàng đạt được, thậm chí nó đòi hỏi Washington và đồng minh bỏ ra nhiều “vốn liếng” chính trị trong bối cảnh những cường quốc khu vực như Trung Quốc vẫn luôn dè chừng và phản đối sự hình thành các khuôn khổ an ninh củng cố ý tưởng “NATO châu Á”. Ngoài yếu tố khách quan, Giáo sư Yuko Ito tại Ðại học châu Á ở Tokyo cho biết chính Nhật Bản vẫn còn do dự việc ký thỏa thuận hợp tác an ninh song phương với Hàn Quốc. Theo đó, mối quan tâm lớn nhất của chính quyền Thủ tướng Kishida hiện nay là tính bền vững trước câu hỏi liệu chính phủ tiếp theo của Hàn Quốc có duy trì thỏa thuận hay không. Tình huống tương tự từng xảy ra vào năm 2019, Tổng thống Hàn Quốc khi đó là ông Moon Jae-in đã đơn phương hủy bỏ thỏa thuận ký giữa 2 nước vào năm 2015 về vấn đề “phụ nữ mua vui” thời chiến.

Trong bối cảnh này, các chuyên gia cho rằng Mỹ có thể cân nhắc tham gia với tư cách bên ký kết thứ 3. Một mặt, động thái này có thể trấn an Tokyo rằng Chính phủ Hàn Quốc trong tương lai ít có khả năng từ bỏ một thỏa thuận bao gồm cả Mỹ. Ngoài ra, ông Hinata-Yamaguchi cho rằng thỏa thuận 3 bên sẽ ít vấp phải phản đối trong khu vực nếu thiết lập quan hệ đối tác linh hoạt không quy định nghĩa vụ, tương tự cách mà Nhật Bản và Úc đang hợp tác về an ninh.l