Tiếp tục chương trình Kỳ họp thứ 2, sáng 27/10, Quốc hội thảo luận ở hội trường về dự thảo Bộ luật Hình sự (sửa đổi) và dự thảo Nghị quyết của Quốc hội về việc thi hành Bộ luật Hình sự (sửa đổi).

Cân bằng giữa nghiêm trị tội phạm nguy hiểm mới và mở rộng chính sách khoan hồng

Đại biểu Quốc hội tỉnh Thanh Hoá Phan Thị Thùy Linh phát biểu. Ảnh: Doãn Tấn/TTXVN

Để tiếp tục hoàn thiện dự thảo Bộ luật Hình sự và dự thảo Nghị quyết thi hành Bộ luật, các đại biểu Quốc hội đã thảo luận, cho ý kiến vào các nội dung mới, vấn đề đang có ý kiến khác nhau và những vấn đề cần phải đồng bộ, thống nhất với các luật khác.

Các đại biểu bày tỏ sự tán thành và đánh giá cao Cơ quan chủ trì soạn thảo đã chuẩn bị dự thảo Bộ luật Hình sự (sửa đổi) rất công phu, kỹ lưỡng với tư duy lập pháp hiện đại, bảo đảm được sự cân bằng giữa nghiêm trị những hành vi tội phạm nguy hiểm mới và việc mở rộng chính sách khoan hồng, nhân đạo của Nhà nước.

Cho ý kiến về trách nhiệm hình sự của pháp nhân thương mại, đại biểu Phan Thị Thùy Linh (Thanh Hóa) đánh giá dự thảo đã đi rất đúng hướng, đã cá thể hóa trách nhiệm của từng người và tháo gỡ vướng mắc về tư cách pháp lý. Tại khoản 3 Điều 78 xác định một trong các điều kiện quy trách nhiệm hành vi phạm tội là có “sự chỉ đạo, điều hành hoặc chấp thuận của pháp nhân thương mại”. Với quy định này, đại biểu cho rằng, cần làm rõ “sự chỉ đạo, điều hành hoặc chấp thuận” này được xác định qua quyết định, hành vi của cá nhân nào, bộ phận nào, và căn cứ vào thẩm quyền nào. Bởi chỉ riêng quan hệ lao động, chức danh quản lý hoặc lợi ích mà pháp nhân có được từ hành vi phạm tội thì chưa đủ để quy trách nhiệm hình sự.

Về việc áp dụng hình phạt với cá nhân phạm tội trên danh nghĩa pháp nhân, đại biểu Phan Thị Thùy Linh cho rằng, việc xác định trách nhiệm của từng người phải dựa trên hành vi, lỗi và vai trò thực tế. Dự thảo đã thể hiện đúng hướng này tại Khoản 2 Điều 84. Theo đó cần nhất quán nguyên tắc không thể lấy chức danh làm chứng cứ buộc tội, mà phải xem xét đầy đủ trách nhiệm của người trên thực tế đã quyết định, đã trực tiếp chỉ đạo hoặc tổ chức thực hiện hành vi phạm tội đó.

Cho ý kiến chính sách khoan hồng đối với người tự nguyện nhận tội, chấp nhận hình phạt, đại biểu Lê Văn Đông (Thành phố Hồ Chí Minh) tán thành cao với quy định; đồng thời cho rằng, quy định như vậy bảo đảm sự thống nhất, đồng bộ với chế định thủ tục tố tụng tương ứng tại dự thảo Bộ luật Tố tụng hình sự (sửa đổi) đã được cấp có thẩm quyền kết luận. Đây không chỉ là một quy định mang tính kỹ thuật lập pháp mà là một bước đột phá, mang đậm tính nhân văn của tư pháp hình sự hiện đại.

Đại biểu góp ý, chính sách này cần được ghi nhận đầy đủ và phân hóa ở các mức độ khác nhau. Người tự nguyện nhận tội, chấp nhận hình phạt thể hiện sự tâm phục khẩu phục, giúp tố tụng thuận lợi, nhanh chóng nên xứng đáng được quy định để Tòa án xem xét quyết định áp dụng trường hợp với mức độ khoan hồng khác nhau. Do đó, theo đại biểu, Điều 57 cần quy định mức khoan hồng với điều kiện giới hạn cụ thể tại khoản 1 và khoản 2, tương xứng với tính chất hành vi và nỗ lực sửa chữa của người phạm tội. Trường hợp đã tích cực bồi thường, khắc phục hậu quả thì được xem xét mức khoan hồng cao hơn theo khoản 2. Quy định thế này tạo động lực để người phạm tội chủ động bồi thường, khắc phục hậu quả, bảo vệ quyền lợi của bị hại, đó là sự kết hợp giữa tính nghiêm minh và tính nhân văn của pháp luật.

Cũng theo đại biểu, giảm hình phạt trong trường hợp tự nguyện nhận tội, chấp nhận hình phạt được đề nghị là một chính sách khoan hồng có giá trị pháp lý và mục tiêu chính sách riêng, cần được quy định đồng bộ với cơ chế tố tụng hình sự tương ứng.

Đã xuất hiện nhiều hành vi mới nguy hiểm cho xã hội, đặc biệt trong lĩnh vực công nghệ cao

Bộ trưởng Bộ Công an Lương Tam Quang phát biểu giải trình, làm rõ một số vấn đề đại biểu Quốc hội nêu. Ảnh: Doãn Tấn/TTXVN

Tại hội trường, Đại tướng Lương Tam Quang, Bộ trưởng Bộ Công an đại diện cơ quan chủ trì soạn thảo phát biểu tiếp thu, giải trình ý kiến đại biểu.

Về phạm vi chịu trách nhiệm hình sự của pháp nhân thương mại, Bộ trưởng Lương Tam Quang cho biết, đa số ý kiến đại biểu Quốc hội nhất trí với các sửa đổi, bổ sung liên quan đến pháp nhân thương mại trong dự thảo luật. Tuy nhiên, một số ý kiến đề nghị cân nhắc, rà soát việc mở rộng phạm vi chịu trách nhiệm hình sự của pháp nhân đối với các tội danh.

Về nội dung này, Bộ trưởng nhấn mạnh, việc mở rộng phạm vi chịu trách nhiệm hình sự của pháp nhân thương mại dựa trên cơ sở đáp ứng yêu cầu thực tiễn đấu tranh phòng, chống tội phạm và hoàn thiện cơ chế xử lý hành vi lợi dụng tư cách pháp nhân để phạm tội.

Thực tiễn cho thấy, nhiều trường hợp lợi dụng tư cách pháp nhân để thực hiện hành vi nguy hiểm cho xã hội, gây thiệt hại nghiêm trọng cho người dân, doanh nghiệp nhưng chưa được thể chế hóa trong Bộ luật Hình sự. Trong những trường hợp này, việc chỉ xử lý trách nhiệm hình sự của cá nhân có thể chưa bảo đảm yêu cầu khắc phục hậu quả của tội phạm.

Trên cơ sở tính chất, mức độ nguy hiểm của hành vi, yêu cầu đấu tranh phòng, chống tội phạm và thực hiện các cam kết quốc tế, điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên, cơ quan chủ trì soạn thảo đã rà soát, bổ sung các tội danh phù hợp với đặc điểm hoạt động, nghĩa vụ và trách nhiệm của pháp nhân thương mại, qua đó bảo đảm xử lý nghiêm hành vi lợi dụng pháp nhân thương mại để phạm tội.

Đồng thời, dự thảo đã quán triệt tinh thần Nghị quyết số 68 về phát triển kinh tế tư nhân, bảo vệ doanh nghiệp kinh doanh chân chính và tạo lập môi trường đầu tư, kinh doanh an toàn, minh bạch, bình đẳng, lành mạnh.

Bộ trưởng Lương Tam Quang cho biết, trong quá trình xây dựng dự thảo, cơ quan soạn thảo đã mở rộng thêm 24 tội danh mà pháp nhân thương mại phải chịu trách nhiệm hình sự. Các tội danh tập trung vào những nhóm tội về mua bán người, lừa đảo chiếm đoạt tài sản; các tội về kinh doanh, thương mại, dịch vụ; môi trường, thực phẩm, ma túy; xâm phạm dữ liệu cá nhân; bảo hiểm, hóa đơn, chứng từ…

Thực tiễn cho thấy, nhiều hành vi vi phạm thuộc các nhóm tội trên được thực hiện dưới vỏ bọc pháp nhân thương mại, gây thiệt hại lớn nhưng chỉ dừng lại ở xử lý hành chính do chưa được điều chỉnh trong Bộ luật Hình sự. Ví dụ như thời gian qua, nhiều trường hợp núp bóng doanh nghiệp để lừa đảo, chiếm đoạt tài sản với số tiền lên tới hàng nghìn tỷ đồng.

Về thu hẹp phạm vi áp dụng hình phạt tử hình, Bộ trưởng Lương Tam Quang cho biết, các đại biểu Quốc hội cơ bản nhất trí với chủ trương thu hẹp phạm vi áp dụng hình phạt này trong dự thảo bộ luật. Tuy nhiên, một số ý kiến đề nghị cân nhắc, đánh giá tác động của việc thu hẹp phạm vi áp dụng hình phạt tử hình đối với một số tội danh.

Theo Bộ trưởng, việc tiếp tục thu hẹp phạm vi áp dụng hình phạt tử hình nhằm thể chế hóa chủ trương nhất quán của Đảng về cải cách tư pháp, giảm hình phạt tử hình và hạn chế áp dụng hình phạt này trên thực tế, đồng thời phù hợp với xu hướng tiến bộ và hội nhập của pháp luật hình sự.

“Đây là chính sách được thực hiện có lộ trình qua nhiều lần sửa đổi Bộ luật hình sự. Từ năm 1985 đến nay, số tội danh có hình phạt tử hình đã giảm từ 44 xuống còn 10 tội danh”, Bộ trưởng Lương Tam Quang cho biết.

Về ý kiến đề nghị thận trọng khi bổ sung các tội danh đối với hành vi phạm tội mới, Bộ trưởng Lương Tam Quang cho biết, từ thực tiễn công tác phòng ngừa, đấu tranh với tội phạm, cơ quan chủ trì soạn thảo nhận thấy hiện nay đã xuất hiện nhiều hành vi mới nguy hiểm cho xã hội, đặc biệt trong lĩnh vực công nghệ cao, công nghệ thông tin và kinh tế.

Những hành vi này phát sinh trong giai đoạn hiện nay, xâm phạm nghiêm trọng quyền, lợi ích của người dân, cơ quan, tổ chức. Tại thời điểm sửa đổi Bộ luật Hình sự năm 2015, các hành vi này chưa phổ biến hoặc chưa xuất hiện nên chưa được nhận diện, quy định trong Bộ luật Hình sự.

Bộ trưởng nhấn mạnh, việc bổ sung các tội danh mới nhằm khắc phục bất cập nêu trên, tạo cơ sở pháp lý bảo vệ người dân, doanh nghiệp và lợi ích của Nhà nước, góp phần thể chế hóa quan điểm của Đảng về phát triển kinh tế tư nhân, kinh tế nhà nước, xây dựng xã hội kỷ cương, an toàn, văn minh, hài hòa phát triển và tăng cường hội nhập quốc tế; đáp ứng yêu cầu xây dựng, bảo vệ đất nước, phòng ngừa, đấu tranh với tội phạm trong tình hình mới.

Xuân Tùng/TTXVN