Tiếp tục chương trình Kỳ họp thứ Hai, Quốc hội khóa XVI, sáng 26-10, Quốc hội thảo luận ở tổ. Bà Lê Thị Thanh Lam, Phó trưởng đoàn chuyên trách Đoàn đại biểu Quốc hội TP Cần Thơ, tham gia đóng góp một số ý quan trọng về dự án Luật Bảo vệ công trình quan trọng liên quan đến an ninh quốc gia.

Bà Lê Thị Thanh Lam phát biểu trong phiên thảo luận ở tổ sáng 26-10.

Đại biểu Lê Thị Thanh Lam thống nhất với những nội dung quy định của dự thảo Luật, đồng thời đánh giá cao tiếp thu chỉnh lý của ban soạn thảo và báo cáo, của cơ quan thẩm tra. Tuy nhiên, để Luật sau khi có hiệu lực thi hành phù hợp với thực tế cuộc sống, đại biểu có một số nội dung góp ý cụ thể như sau:

Thứ nhất, tại khoản 7, Điều 2 (Giải thích từ ngữ) quy định "Khu vực bảo vệ là khu vực được giới hạn bởi ranh giới trên mặt đất, trong lòng đất, trên mặt nước, dưới mặt nước, trên không của công trình an ninh, khu an ninh, công trình quan trọng khác có liên quan đến an ninh quốc gia.......". Đề nghị Ban soạn thảo quy định rõ về thẩm quyền hoặc tiêu chí xác định khu vực được giới hạn (ví dụ: khoảng cách bao nhiêu mét tính từ ranh giới khu vực cấm để tránh việc giải thích từ ngữ quá trừu tượng, khó áp dụng trên thực địa). Hoặc giao Chính phủ hay chuyên ngành quy định chi tiết này.

Thứ hai, tại Điều 7 (Tiêu chí xác định, phân loại công trình quan trọng khác liên quan đến an ninh quốc gia).

Quy định về tiêu chí phân loại công trình loại I, II, III chủ yếu vẫn mang tính định tính, như "gây hậu quả nghiêm trọng trên phạm vi toàn quốc" hoặc "gây hậu quả nghiêm trọng từ 2 tỉnh trở lên". Để thực hiện thống nhất trên toàn quốc, đề nghị Ban soạn thảo nghiên cứu giao Chính phủ quy định cụ thể về các đặc tính kỹ thuật mang tính định lượng (ví vụ như về công trình năng lượng/hạ tầng: Nhà máy điện có công suất từ bao nhiêu MW trở lên; lưới điện truyền tải cấp điện trên bao nhiều phần trăm so với hệ thống điện quốc gia; trung tâm dữ liệu quốc gia lưu trữ thông tin của từ bao nhiêu người dùng trở lên; gây ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống, an sinh của từ bao nhiêu tỉnh, thành phố, số lượng người dân bị ảnh hưởng; hoặc tổng mức đầu tư công trình là từ bao nhiêu trở lên...) thay vì chỉ quy định "ảnh hưởng từ 2 tỉnh trở lên hoặc toàn quốc đối với một lĩnh vực".

Tại khoản 2 quy định Công trình loại I là công trình đặc biệt quan trọng phải áp dụng các biện pháp bảo vệ đặc biệt nghiêm ngặt để bảo đảm bí mật, an toàn tuyệt đối, "thuộc phạm vi quản lý của nhiều bộ, ngành, địa phương". Đại biểu cho rằng cụm từ "thuộc phạm vi quản lý của nhiều bộ, ngành, địa phương" vô hình trung làm thu hẹp phạm vi đối tượng. Có những công trình cực kỳ đặc biệt quan trọng (ví dụ: Trung tâm dữ liệu quốc gia, công trình năng lượng hạt nhân, hoặc công trình quốc phòng đặc biệt) độc lập nằm dưới sự quản lý của duy nhất 1 bộ hoặc tập đoàn nhà nước nắm giữ, nhưng tầm ảnh hưởng mà khi bị tấn công làm tê liệt an ninh quốc gia. Đề nghị cấu trúc lại thành: "...thuộc phạm vi quản lý của 1 hoặc nhiều bộ, ngành, địa phương..." để tránh bỏ sót các công trình độc lập có quy mô quốc gia.

Tại Khoản 4 quy định Công trình loại III là công trình quan trọng có yêu cầu bảo vệ, bảo đảm bí mật, an toàn, thuộc phạm vi quản lý của 1 tỉnh, thành phố, nếu bị xâm phạm có thể gây hậu quả nghiêm trọng trên phạm vi 1 tỉnh, thành phố hoặc một số xã, phường trong tỉnh, thành phố". Đại biểu cho rằng cụm từ "nếu bị xâm phạm" có phần nhẹ hơn so với các từ "phá hoại, tấn công, chiếm giữ, gián đoạn hoạt động hoặc mất quyền kiểm soát" được dùng ở khoản 2 và khoản 3 Điều này. Điều này có thể dẫn đến cách hiểu sai về hành vi cấu thành nguy cơ. Đồng thời, hậu quả gây ra ở mức "một số xã, phường" có thể là quá nhỏ để xếp vào nhóm "liên quan đến an ninh quốc gia" - tránh việc địa phương hóa, lạm dụng đưa quá nhiều công trình công cộng thông thường vào danh mục bảo vệ nghiêm ngặt gây lãng phí nguồn lực. Đề nghị tại khoản 4 sử dụng cụm từ "nếu bị phá hoại, tấn công, chiếm giữ, gián đoạn hoạt động hoặc mất quyền kiểm soát" như ở khoản 2 và khoản 3 là phù hợp.

Thứ ba, tại Điều 10 (Về biện pháp bảo vệ công trình trọng điểm về an ninh quốc gia).

Tại khoản 5 quy định cho phép Thủ tướng Chính phủ trong trường hợp đặc biệt cấp thiết được quyết định áp dụng "các biện pháp bảo vệ mà pháp luật chưa quy định và báo cáo về việc áp dụng các biện pháp này với các cơ quan có thẩm quyền của Đảng, Quốc hội, Ủy ban Thường vụ Quốc hội trong thời gian gần nhất". Đây là quy định có tính chất linh hoạt, ủy quyền rất cao cho Thủ tướng Chính phủ, và điều này có thể làm ảnh hưởng rất lớn đến quyền tự do đi lại và bảo vệ tài sản của người dân. Do đó, đề nghị cơ quan soạn thảo cân nhắc thêm, có thể quy định thu hẹp về phạm vi cũng như quy định rõ về nguyên tắc, điều kiện, thời hạn áp dụng tối đa và cơ chế báo cáo các cơ quan có thẩm quyền của Đảng, Quốc hội, Ủy ban Thường vụ Quốc hội đảm bảo kịp thời, trung thực, minh bạch và phải thông báo rộng rãi đến nhân dân được biết.

Thứ tư, tại khoản 1, Điều 15 (Phá dỡ công trình an ninh, di dời khu an ninh).

Tại điểm b, cụm từ "Đã hoàn thành nhiệm vụ đối với công trình được xây dựng, lắp đặt tạm thời",  đề nghị Ban soạn thảo nên bổ sung thêm thời hạn hoặc thủ tục xác định.

Tại điểm c và d, đề nghị làm rõ khái niệm "không được chuyển mục đích sử dụng" hoặc "phải phá dỡ để bảo đảm bí mật nhà nước". Cần có tiêu chí rõ ràng thế nào là ảnh hưởng đến bí mật nhà nước để tránh việc lạm dụng phá dỡ gây lãng phí tài sản công.

Thứ năm, tại Điều 25 (Về đưa ra khỏi Danh mục công trình quan trọng liên quan đến an ninh quốc gia).

Tại khoản 4 quy định "Chính phủ quy định trình tự, hồ sơ đề nghị đưa công trình ra khỏi Danh mục công trình quan trọng liên quan đến an ninh quốc gia".  Hiện nay, với chủ trương đơn giản hóa thủ tục hành chính nhằm tạo điều kiện thuận lợi, thông thoáng, khơi thông nguồn lực cho phát triển cũng như chuyển từ tư duy "quản lý, kiểm soát" sang "phục vụ, kiến tạo và lấy người dân, doanh nghiệp làm trung tâm". Tôi đề nghị Chính phủ quy định cần đơn giản hóa thủ tục hành chính, rút gọn đối với trường hợp công trình hết hạn sử dụng, bị phá hủy không thể phục hồi, nhằm giảm bớt gánh nặng chi phí ngân sách và giải phóng nguồn lực đất đai, tài sản cho xã hội.

Thứ sáu, tại Điều 36 (Quyền, nghĩa vụ của tổ chức, cá nhân trong bảo vệ công trình quan trọng liên quan đến an ninh quốc gia).

Đề nghị Ban soạn thảo nghiên cứu bổ sung quy định về quyền khiếu nại, tố cáo và cơ chế bồi thường thiệt hại của người dân khi bị hạn chế quyền sử dụng đất hoặc ảnh hưởng sinh kế do việc xác lập hành lang bảo vệ công trình, nhằm đảm bảo quyền và lợi ích chính đáng cho người dân bị ảnh hưởng bởi công trình.

PV (lược ghi)