* Nhóm PV Kinh tế

Kỳ 2: Bước chuyển tích cực

Nhận thức được những bất lợi khi quá thuộc vào một thị trường nhất định, nhiều doanh nghiệp (DN) đã có những bước chuyển trong định hướng lại thị trường, tìm đầu ra cho sản phẩm. Nhiều địa phương vùng ĐBSCL cũng có những hỗ trợ cần thiết cho DN, tạo ra tín hiệu tích cực trong chủ động giảm lệ thuộc về kinh tế vào một thị trường nhất định.

* Coi trọng thị trường nội địa

Các chuyên gia nhận định, tình hình xuất khẩu nông sản ĐBSCL và cả nước tiếp tục đối diện với nhiều khó khăn. Nguyên nhân chủ yếu do nhu cầu tiêu thụ của các thị trường nhập khẩu vẫn còn yếu, áp lực cạnh tranh lại cao. Ngoài ra, xu hướng các nước tăng cường áp dụng các rào cản thương mại và kỹ thuật đối với hàng nông sản, thủy sản nhập khẩu... ngày càng nhiều. Vấn đề này, Tiến sĩ Võ Hùng Dũng, Giám đốc VCCI Cần Thơ, cho rằng: Đã tới lúc bỏ tư duy trông chờ vào thị trường xuất khẩu, nhất là một vài thị trường truyền thống. Cần phải tìm giải pháp khai thông, kích cầu thị trường nội địa. Điều này nhằm chủ động điều tiết thị trường, hạn chế tình trạng "được mùa, rớt giá" thường xuyên diễn ra đối với các loại nông sản, nhất là mặt hàng tươi sống. Muốn cạnh tranh tốt để xuất khẩu, trước hết phải cạnh tranh tốt trên thị trường nội địa, thị trường xuất khẩu phải dựa vào thị trường nội địa.

Coi trọng thị trường nội địa, hơn 5 năm qua, vùng ĐBSCL và cả nước, trong đó có sự góp sức tích cực của nhiều DN hưởng ứng mạnh mẽ cuộc vận động "Người Việt Nam ưu tiên dùng hàng Việt Nam" (Cuộc vận động). Điển hình như TP Cần Thơ, hưởng ứng Cuộc vận động, thành phố thường xuyên chỉ đạo thực hiện tốt chương trình "Hàng Việt về nông thôn"; triển khai nhiều hình thức như: tổ chức lễ phát động, tọa đàm, hội thảo, hội nghị chuyên đề... Đặc biệt, thành phố ký kết thỏa thuận kết nối cung cầu hàng hóa, ổn định thị trường giữa TP Cần Thơ, TP Hồ Chí Minh và các tỉnh ĐBSCL nhằm ổn định thị trường, giá cả, như: chương trình kết nối giữa nhà sản xuất và nhà phân phối; hội nghị kết nối giao thương giữa DN TP Cần Thơ và tỉnh Lâm Đồng... Kết quả lớn của Cuộc vận động 5 năm qua chính là có sự chuyển biến rõ nét trong đại bộ phận người dân và DN. Ông Nguyễn Văn Hải, tiểu thương bày bán trái cây nhiều năm tại Trung tâm Thương mại Cái Khế, TP Cần Thơ, cho biết: "Trước đây, trái cây Trung Quốc chiếm khoảng 40% lượng trái cây bày bán tại Trung tâm Thương mại này. Nhưng nay, giảm còn chưa tới 10%. Các loại trái cây nội địa như măng cụt, chôm chôm, sầu riêng, thanh long, bưởi năm roi, bưởi da xanh, cam (các loại)… của ĐBSCL chất lượng ngày càng cao, giá cả hợp lý nên ngày càng được nhiều người chọn mua". Ông Lê Minh Trượng, Giám đốc Công ty Lương thực Sông Hậu, cho biết: "Công ty đã thành lập trung tâm phân phối hàng lương thực thực phẩm với chức năng tổ chức phân phối các sản phẩm nội địa đến tận tay người tiêu dùng với chất lượng tốt nhất và giá cả ổn định. Ngoài ra, Công ty tham gia tích cực chương trình "Đưa hàng Việt về nông thôn", tham gia chương trình bình ổn giá do thành phố phát động…". Theo Ban chỉ đạo Cuộc vận động TP Cần Thơ, đến nay, trên 75% người tiêu dùng tại TP Cần Thơ ưu tiên dùng hàng Việt Nam; 45% đối tượng người tiêu dùng trước đây có thói quen thường mua hàng có nguồn gốc xuất xứ ở nước ngoài nay đã dừng mua hoặc ít mua hơn thay bằng mua hàng Việt Nam; trên 70% số xã ở địa bàn nông thôn có cửa hàng bán hàng Việt phục vụ nhu cầu mua sắm của nhân dân... Không chỉ vậy, chính quyền nhiều địa phương vùng ĐBSCL như: TP Cần Thơ, Đồng Tháp, Long An… đã có những động thái làm cầu nối trung gian để đưa hàng hóa, nhất là hàng hóa nông sản địa phương vào hệ thống siêu thị. Đây là những tín hiệu thị trường tích cực, là kênh quan trọng để nông dân, DN sản xuất làm ra sản phẩm chất lượng, đáp ứng ngày càng cao lòng mong mỏi của người tiêu dùng trong nước.

* Tín hiệu mới

Hơn lúc nào hết, đa dạng thị trường là yêu cầu cấp thiết đặt ra cho DN hiện nay để phòng tránh những rủi ro có thể xảy ra khi tiêu thụ sản phẩm bó hẹp ở một số thị trường, đồng thời giúp đẩy mạnh tiêu thụ sản phẩm và nâng cao giá trị hàng xuất khẩu nhờ khai thác các thị trường mới, tiềm năng. Nhận thức được vấn đề này, nhiều DN đã và đang tích cực tìm kiếm và mở rộng thêm các thị trường xuất khẩu mới.

Ông Phạm Thái Bình, Giám đốc Công ty TNHH Trung An, nhìn nhận: Khoảng 3 năm trở lại đây, có trên dưới 30% lượng gạo của nước ta xuất khẩu sang thị trường Trung Quốc. Song, hầu như DN không quá lo nếu xảy ra trường hợp đầu ra tại thị trường này "bị tắc" bởi DN đã có nhiều thị trường tiêu thụ gạo khác cùng song hành. Các ngành chức năng cần có biện pháp hỗ trợ nông dân chủ động hơn trong việc tiêu thụ sản phẩm thông qua việc thực hiện các mô hình "cánh đồng lớn" có tính chuyên sâu hơn, với sự gắn kết chặt chẽ với DN. Theo ông Phạm Thái Bình, tới đây, khi nước ta tham gia vào cộng đồng kinh tế ASEAN và tham gia Hiệp định Đối tác kinh tế chiến lược xuyên Thái Bình Dương (TPP), gạo nước ta có lợi thế lớn trong việc tiêu thụ sang nhiều nước, ngành chức năng cần hỗ trợ nông dân và DN chủ động nắm thời cơ. Ông Nguyễn Văn Ngọc, Trưởng phòng Kinh doanh, Công ty TNHH MTV Nông nghiệp Cờ Đỏ, cho biết: "Thời gian qua, nhận thấy xuất khẩu gạo sang Trung Quốc và một số thị trường truyền thống như Philippines kém hiệu quả do giá thấp, công ty đã tập trung xây dựng thương hiệu sản phẩm, đưa hàng vào phân khúc gạo cấp cao. Nhờ vậy, các sản phẩm gạo thơm cấp cao Jasmine 85 của công ty đã từng bước xâm nhập được vào nhiều thị trường khó tính như: Hồng Công, Singapore và nhiều nước châu Âu, châu Úc… với giá xuất khẩu gạo lên đến 810-820 USD/tấn". Từ lợi thế có vùng sản xuất lúa nguyên liệu, Công ty TNHH MTV Nông nghiệp Cờ Đỏ có nhiều thuận lợi nâng cao chất lượng và xây dựng thương hiệu sản phẩm.

Trung Quốc là thị trường xuất khẩu lớn và chiếm tỷ trọng khoảng 12%/năm, trong tổng kim ngạch xuất khẩu chung của tỉnh Bến Tre, giai đoạn 2011-2014. Tuy nhiên, những năm gần đây, kim ngạch xuất khẩu sang thị trường này không ổn định và có xu hướng giảm. Theo Sở Công Thương tỉnh Bến Tre, năm 2011, xuất khẩu sang Trung Quốc đạt 71,571 triệu USD, chiếm 19,52%. Năm 2013 đạt 53,42 triệu USD, chiếm 10,30% và 6 tháng đầu năm 2014 đạt 27,33 triệu USD, chiếm 9,69% tổng kim ngạch xuất khẩu của tỉnh; tăng trưởng bình quân giai đoạn này âm (-) 0,54%/năm. Nhập khẩu của Bến Tre từ Trung Quốc chỉ chiếm bình quân 2,31% tổng kim ngạch nhập khẩu hàng năm. Điều này cho thấy, xuất khẩu của Bến Tre sang thị trường Trung Quốc đang giảm dần và bớt ảnh hưởng, phụ thuộc vào thị trường này. Bến Tre có diện tích dừa lớn nhất Việt Nam, hơn 52.000 ha và sản lượng hơn 400 triệu trái/năm, chiếm hơn 35% sản lượng dừa cả nước. Giá trị các sản phẩm từ dừa chiếm hơn 25% tổng giá trị sản xuất công nghiệp của tỉnh. Kim ngạch xuất khẩu các sản phẩm dừa chiếm 40% tổng kim ngạch xuất khẩu của Bến Tre. Ông Hồ Vĩnh Sang, Chủ tịch Hiệp hội Dừa tỉnh này, cho biết: Các mặt hàng dừa được xuất sang Trung Quốc đáng kể là dừa trái, bình quân đến 40% sản lượng/năm, chỉ xơ dừa 32%, kẹo dừa 15%, than gáo dừa và thạch dừa chỉ vài phần trăm. Ngoài ra, các sản phẩm dừa có chất lượng và sản lượng lớn của Bến Tre được xuất đến 65 nước và vùng lãnh thổ. "Tuy lượng dừa trái của Bến Tre bán cho DN Trung Quốc khá nhiều, nhưng các DN trong tỉnh đang thừa khả năng chế biến hết sản lượng dừa trái của tỉnh và một phần dừa của các tỉnh lân cận… Thời gian qua, Hiệp hội Dừa Bến Tre đã có nhiều cố gắng góp phần để ngành dừa và các thành viên của Hiệp hội nâng cao năng lực sản xuất và sức cạnh tranh. Đặc biệt, ngày 13 - 12 - 2013, UBND tỉnh Bến Tre ban hành "Chương trình phát triển ngành dừa tỉnh Bến Tre đến năm 2020", đưa ra định hướng, các mục tiêu và biện pháp đồng bộ để ngành dừa Bến Tre tiếp tục phát huy thế mạnh,nâng cao chuỗi giá trị và phát triển theo hướng bền vững, lâu dài... Công ty Chế biến dừa Lương Quới chuyên sản xuất sản xuất cơm dừa nạo sấy, nước cốt dừa đóng lon. Theo bà Huỳnh Thị Cẩm Châu, Phó Giám đốc Công ty, do các dây chuyền đã chạy hết công suất nên Công ty có kế hoạch nâng công suất dây chuyền sản xuất nước cốt dừa đóng lon, đáp ứng nhu cầu tiêu thụ nội địa và xuất khẩu. Các sản phẩm chế biến từ dừa như cơm dừa nạo sấy, nước cốt dừa đóng lon hiện đang tiêu thụ tốt tại thị trường Trung Đông, Mỹ. Nếu nắm được nguồn cung trái dừa, ngành dừa Bến Tre không ngại phụ thuộc vào thị trường Trung Quốc.

Không để phụ thuộc vào một thị trường nhất định, nhiều DN xuất khẩu bưởi da xanh, dừa xiêm xanh, xoài… đã tìm hướng xuất sang châu Âu, New Zealand, Hàn Quốc… Gần đây, sau thanh long và chôm chôm, Mỹ vừa chính thức cho phép trái vải và nhãn Việt Nam xuất khẩu sang nước này. Đây là một tín hiệu thị trường tích cực cho việc nâng cao hiệu quả sản xuất hàng hóa nông sản vùng ĐBSCL và cả nước, giảm thiểu rủi ro khi lệ thuộc vào một thị trường nhất định..

(Còn tiếp)

Kỳ Cuối: Nâng cao năng lực, nắm bắt thời cơ