Phải sử dụng nước có trách nhiệm

Nước là yếu tố quan trọng, liên quan trực tiếp đến sản xuất, sinh hoạt từng con người nhưng nguồn lực hiện tại có hạn. Do đó, vì tương lai loài người, các bên có liên quan phải sử dụng nước có trách nhiệm.

Qua các phiên thảo luận, một số vấn đề đã được thống nhất như: tính phức tạp về các vấn đề xuyên biên giới trên sông Mekong; phát triển bền vững là vấn đề thiết thực và thiết yếu; an ninh nguồn nước không kém gì an ninh lương thực… Ngoài ra, có thể thấy, chiến lược phát triển nông nghiệp, các giải pháp về nguồn nước sông Mekong đã lỗi thời. Do đó, các nước nói chung và Việt Nam nói riêng cần xem lại quy hoạch năng lượng, chủ động đàm phán để dung hòa lợi ích các bên. Đặc biệt, các quốc gia thượng nguồn cần nhận thức rằng, tăng trưởng, phát triển kinh tế trong ngắn hạn phải song hành với bảo vệ môi trường, dân sinh của các quốc gia khác.

Quốc tế hóa, khu vực hóa vấn đề sông Mekong

Trong bối cảnh hiện tại, chỉ có thể cứu được dòng Mekong bằng cách xóa bỏ tư duy "ao hồ hóa" dòng sông để kiếm lợi nhân danh sự phát triển. Tuy nhiên, nỗ lực của từng quốc gia trong vùng đơn độc là không thể và không đủ. Sông Mekong không được cứu nếu chỉ là cuộc "đối đầu" của các quốc gia hạ nguồn yếu thế và các quốc gia thượng nguồn chi phối nguồn nước. Vấn đề này phải được quốc tế hóa, khu vực hóa.

Chúng ta biết rằng, thế giới đang toàn cầu hóa và có nhu cầu bảo vệ tài sản của mình, vượt lên trên tầm lợi ích quốc gia cục bộ. Thế giới có năng lực và phương tiện để quản lý dòng chảy Mekong, phục vụ lợi ích phát triển chung của vùng trong sự cân bằng và hài hòa giữa các quốc gia.

Hỗ trợ tăng khả năng quản lý nguồn tài nguyên nước

Trong năm 2016, đối với vấn đề sử dụng nguồn nước sông Mekong ở các quốc gia thuộc Ủy hội sông Mekong (MRC), WB sẽ tiếp tục tài trợ "Chương trình quản lý tài nguyên nước tổng hợp" trị giá 66 triệu USD. Bao gồm 18 triệu USD cho Lào, 25 triệu USD cho Việt Nam, 15 triệu USD cho Campuchia và 8 triệu USD cho MRC. Mục tiêu của chương trình giúp chính phủ 3 nước này gia tăng khả năng quản lý hiệu quả nguồn tài nguyên nước ở mỗi nước và tham gia quản lý lưu vực sông Mekong.

Ngoài ra, WB dự định cung cấp một khoản vay ưu đãi trị giá 300 triệu USD vào giữa năm 2016 cho dự án Ứng phó với biến đổi khí hậu và sinh kế bền vững ở ĐBSCL. WB cũng đang tài trợ cho TP Cần Thơ dự án Phục hồi và phát triển đô thị Cần Thơ (vừa được phê duyệt) trị giá 250 triệu USD nhằm giảm thiểu nguy cơ lũ lụt tại trung tâm thành phố và nâng cao năng lực chính quyền các cấp trong quản lý rủi ro thiên tai.

Sử dụng tiết kiệm nước ngọt và phát huy lợi thế nước mặn

Việt Nam hay cụ thể hơn là vùng ĐBSCL phải có giải pháp hữu hiệu trong việc sử dụng nguồn nước ngọt tiết kiệm một cách có hiệu quả. Đặc biệt, vùng ĐBSCL có lợi thế rất lớn là có nguồn nước mặn. Vậy sao không tận dụng để nuôi thủy sản mà phải giữ lúa? Thời gian qua, các công trình thủy lợi chỉ phục vụ cho canh tác lúa, trong khi sản lượng lớn, xuất khẩu nhiều nhưng nông dân ĐBSCL vẫn nghèo? Nhờ thiên tai hạn mặn đã giúp chúng ta thức tỉnh, nhìn nhận những sai lầm trong quy hoạch, sản xuất nông nghiệp, từ đó thay đổi.

Các địa phương ở ĐBSCL như An Giang, Đồng Tháp, Tiền Giang… cần tập trung gieo sạ lúa ở khu vực không bị ảnh hưởng bởi mặn nhưng phải có sự kết hợp với biện pháp sử dụng tiết kiệm nguồn nước. Những vùng ven biển không nên sử dụng các biện pháp công trình lãng phí ngăn mặn phát triển cây lúa mà nên thay thế bằng những loại cây trồng khác chịu mặn hoặc nuôi trồng thủy sản...

QUẾ LIM (lược ghi)