Ngày 6/1/2026, Bộ Chính trị ban hành Nghị quyết số 79-NQ/TW về phát triển kinh tế nhà nước (Nghị quyết 79). Văn kiện không chỉ tái khẳng định nhất quán quan điểm của Đảng về vai trò chủ đạo của kinh tế nhà nước, mà còn đặt vấn đề “định vị lại” nội hàm của vai trò đó trong bối cảnh nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa đang bước vào giai đoạn phát triển mới, với yêu cầu cao hơn về hiệu quả, cạnh tranh và hội nhập.

Hình ảnh tại Diễn đàn Doanh nghiệp Nhà nước với chủ đề: “Nâng cao năng lực cạnh tranh và vai trò dẫn dắt”. (Ảnh BTC)

Ngay sau khi Nghị quyết 79 được công bố, một số tổ chức, cá nhân cực đoan, thiếu thiện chí đã xuyên tạc, cho rằng đây chỉ là “bổn cũ soạn lại”, tiếp tục “bao bọc” cho khu vực được họ gán nhãn là kém hiệu quả. Thậm chí, có ý kiến quy kết rằng việc khẳng định vai trò chủ đạo của kinh tế nhà nước là biểu hiện của “bảo thủ”, “cố chấp”, trong khi kinh tế tư nhân mới là khu vực đóng góp lớn và “xứng đáng” giữ vị trí trung tâm.

Những lập luận đó không chỉ phiến diện mà còn cố tình đánh tráo khái niệm. Chúng hướng tới mục tiêu sâu xa là phủ nhận vai trò của kinh tế nhà nước, từ đó làm suy yếu nền tảng vật chất của định hướng xã hội chủ nghĩa, lái nền kinh tế đi chệch khỏi quỹ đạo đã được Đảng và Nhân dân lựa chọn.

Thực tế, Nghị quyết 79 không hề phủ nhận hay hạ thấp vai trò của kinh tế tư nhân. Trước đó, ngày 4/5/2025, Bộ Chính trị đã ban hành Nghị quyết số 68-NQ/TW về phát triển kinh tế tư nhân, xác định kinh tế tư nhân là “một trong những động lực quan trọng nhất của nền kinh tế quốc gia”, là lực lượng tiên phong thúc đẩy tăng trưởng, nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia.

Nghị quyết 68 cũng yêu cầu xóa bỏ triệt để mọi định kiến, rào cản, tạo điều kiện thuận lợi nhất để kinh tế tư nhân phát triển mạnh mẽ, bình đẳng, minh bạch. Đặt trong tổng thể, Nghị quyết 79 và Nghị quyết 68 không đối lập mà bổ sung, tương hỗ lẫn nhau. Một bên nhấn mạnh vai trò chủ đạo của kinh tế nhà nước; bên kia khẳng định vai trò động lực quan trọng của kinh tế tư nhân. Đó là cách tiếp cận toàn diện, phù hợp với đặc trưng của nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam - nơi các thành phần kinh tế cùng tồn tại, phát triển lâu dài, cạnh tranh lành mạnh, hợp tác bình đẳng dưới sự quản lý của Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa.

Trong thực tiễn, kinh tế nhà nước đang nắm giữ các ngành, lĩnh vực trọng yếu như năng lượng, tài chính-ngân hàng chủ lực, viễn thông hạ tầng, kết cấu hạ tầng chiến lược, quốc phòng- an ninh, tài nguyên quan trọng. Đây là những lĩnh vực có ý nghĩa sống còn đối với chủ quyền quốc gia và sự ổn định lâu dài, không thể phó mặc cho cơ chế thị trường thuần túy.

Tổng doanh thu thuần hằng năm của khu vực doanh nghiệp nhà nước hiện cao gấp nhiều lần so với 20 năm trước, tăng từ khoảng 610 nghìn tỷ đồng lên trên 4,3 triệu tỷ đồng; số nộp ngân sách tăng gần 5 lần, đạt hơn 180 nghìn tỷ đồng mỗi năm.

Theo số liệu công bố từ các cơ quan quản lý, tổng doanh thu thuần hằng năm của khu vực doanh nghiệp nhà nước hiện cao gấp nhiều lần so với 20 năm trước, tăng từ khoảng 610 nghìn tỷ đồng lên trên 4,3 triệu tỷ đồng; số nộp ngân sách tăng gần 5 lần, đạt hơn 180 nghìn tỷ đồng mỗi năm.

Bên cạnh đó, khu vực này đóng vai trò quan trọng trong đầu tư phát triển hạ tầng, thực hiện các dự án quy mô lớn, có tính lan tỏa cao mà khu vực tư nhân khó hoặc không muốn tham gia do thời gian thu hồi vốn dài, rủi ro cao.

Đáng chú ý, trong những thời điểm khó khăn như khủng hoảng tài chính toàn cầu, đại dịch, thiên tai lớn, chính khu vực kinh tế nhà nước là “trụ đỡ”, góp phần ổn định thị trường, bảo đảm cung ứng các mặt hàng thiết yếu, duy trì việc làm và an sinh xã hội. Đây là minh chứng sinh động cho vai trò điều tiết, dẫn dắt và ứng phó của Nhà nước thông qua các công cụ kinh tế.

Tuy nhiên, khẳng định vai trò chủ đạo không có nghĩa là né tránh hạn chế. Nghị quyết 79 thẳng thắn nhìn nhận những tồn tại của kinh tế nhà nước: hiệu quả hoạt động ở một số doanh nghiệp chưa tương xứng với nguồn lực nắm giữ; quản trị còn bất cập; cơ chế giám sát, phân cấp, phân quyền có lúc, có nơi chưa rõ ràng; tình trạng đầu tư dàn trải, chậm đổi mới công nghệ vẫn xảy ra.

Việc chỉ ra những điểm nghẽn này cho thấy tinh thần cầu thị, quyết tâm đổi mới thực chất chứ không phải sự bao biện. Điểm mới nổi bật của Nghị quyết 79 là chuyển mạnh tư duy từ quản lý theo mệnh lệnh hành chính sang kiến tạo phát triển; từ can thiệp vi mô sang định hướng vĩ mô; từ bao cấp, bảo hộ sang cạnh tranh bình đẳng, minh bạch theo cơ chế thị trường có sự quản lý của Nhà nước.

Văn kiện nhấn mạnh yêu cầu tách bạch rõ chức năng chủ sở hữu nhà nước với chức năng quản lý nhà nước; phân định rành mạch nhiệm vụ chính trị với nhiệm vụ sản xuất, kinh doanh; nâng cao chuẩn mực quản trị doanh nghiệp theo thông lệ quốc tế. Nghị quyết cũng đề cập việc hoàn thiện thể chế về sở hữu, đầu tư, đấu thầu, quản lý vốn; xây dựng hệ thống dữ liệu số đồng bộ để giám sát, đánh giá hiệu quả hoạt động; đẩy mạnh chuyển đổi số, đổi mới sáng tạo trong khu vực kinh tế nhà nước. Đây là những giải pháp mang tính căn cơ, hướng tới mục tiêu nâng cao năng suất, chất lượng và sức cạnh tranh, chứ không chỉ gia tăng quy mô.

Đáng chú ý, Nghị quyết 79 khuyến khích phát triển các mô hình hợp tác công-tư linh hoạt, bình đẳng, minh bạch; thúc đẩy cơ chế “đầu tư công-quản trị tư” hoặc “đầu tư tư-sử dụng công” trong những lĩnh vực phù hợp, từ đó mở rộng không gian hợp tác, phát huy thế mạnh của từng thành phần kinh tế, tạo ra hệ sinh thái phát triển cộng sinh.

Trong bối cảnh cạnh tranh chiến lược giữa các quốc gia ngày càng gay gắt, yêu cầu bảo đảm an ninh kinh tế, tự chủ về công nghệ, năng lượng, tài chính trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết. Một nền kinh tế nếu thiếu đi lực lượng nòng cốt đủ mạnh để dẫn dắt, điều tiết sẽ dễ rơi vào phụ thuộc, bị tổn thương trước các cú sốc bên ngoài. Vì vậy, việc củng cố và nâng cao hiệu quả khu vực kinh tế nhà nước không chỉ là vấn đề kinh tế thuần túy mà còn là yêu cầu chiến lược về chính trị, an ninh và phát triển bền vững.

Song song với đó, kinh tế tư nhân tiếp tục được tạo điều kiện để bứt phá, trở thành động lực quan trọng của tăng trưởng. Hai khu vực này không triệt tiêu nhau mà bổ sung cho nhau. Kinh tế nhà nước giữ vai trò “nhạc trưởng”, kiến tạo môi trường, bảo đảm ổn định vĩ mô; kinh tế tư nhân phát huy tính năng động, linh hoạt, sáng tạo trong khai thác thị trường, đổi mới sản phẩm, dịch vụ. Khi được đặt trong một khuôn khổ thể chế minh bạch, cạnh tranh bình đẳng, sự kết hợp này sẽ tạo nên sức mạnh tổng hợp cho nền kinh tế.

Có thể khẳng định, Nghị quyết 79 là bước đi chiến lược nhằm nâng tầm vai trò chủ đạo của kinh tế nhà nước theo cách hiểu hiện đại, phù hợp với kinh tế thị trường và yêu cầu hội nhập.

Định vị đúng vai trò chủ đạo của kinh tế nhà nước không chỉ nhằm bảo vệ một khu vực kinh tế, mà là để bảo đảm nền tảng vật chất cho con đường phát triển đã được lựa chọn; để nền kinh tế Việt Nam đủ sức tự chủ, linh hoạt và bền bỉ trước mọi biến động.

Khi kinh tế nhà nước được tổ chức lại theo hướng tinh gọn, hiệu quả, minh bạch và hiện đại; khi kinh tế tư nhân được khơi thông mọi nguồn lực sáng tạo; khi các thành phần kinh tế cùng vận hành trong một thể chế đồng bộ, ổn định, thì mục tiêu phát triển nhanh và bền vững, tiến lên chủ nghĩa xã hội sẽ có thêm những bảo đảm vững chắc từ thực tiễn.

Tiến sĩ Hoàng Thị Kim Oanh (Báo Nhân dân)