Những năm qua, trẻ em là con của công dân Việt Nam với người nước ngoài (NNN), hiện đang sinh sống trên địa bàn TP Cần Thơ ngày một tăng. Quá trình thực hiện các thủ tục về quốc tịch, hộ tịch cho các trẻ em này gặp một số vướng mắc. Chính quyền và ngành chức năng địa phương đã quan tâm, tạo điều kiện thuận lợi, để các em được thụ hưởng các quyền theo quy định.

Các đại biểu tham dự Hội thảo Rà soát, đánh giá việc thực hiện Luật Quốc tịch Việt Nam năm 2008 liên quan đến quốc tịch của trẻ em, do Bộ Tư pháp và Cao ủy Liên Hiệp Quốc về người tị nạn, vừa tổ chức tại Cần Thơ. Ảnh: CTV

Thực tiễn khó khăn

Nhiều tháng nay, bà N.T.T. (ở quận Thốt Nốt, TP Cần Thơ) tất bật với việc chăm sóc cháu ngoại. Bà T. kể: “Con gái tôi lấy chồng Đài Loan, sinh được con trai. Do cha mẹ nó “đầu tắt, mặt tối”, nên mang cháu về Việt Nam nhờ tôi chăm sóc. Đến nay, cháu vẫn chưa có giấy khai sinh, vì ngoài sổ hộ chiếu ra, cháu không có giấy tờ tùy thân nào khác”.

Từ đầu năm 2017 đến nay, UBND quận Thốt Nốt đã giải quyết 110 trường hợp kết hôn có yếu tố nước ngoài; ghi chú kết hôn 82 trường hợp; ghi chú ly hôn 53 trường hợp (đa số là Hàn Quốc); khai sinh 10 trường hợp...

Trong quá trình triển khai, thực hiện Luật Quốc tịch và Luật Hộ tịch, đặc biệt trong lĩnh vực đăng ký khai sinh và xác định quốc tịch cho trẻ em là con của công dân Việt Nam với NNN, việc đăng ký lại khai sinh và xác định quốc tịch cho công dân Việt Nam đang cư trú ở tại nước ngoài hoặc đã cư trú ở nước ngoài về nước thường trú tại Việt Nam, quận gặp một số khó khăn, vướng mắc.

Theo Phòng Tư pháp quận Thốt Nốt, nếu cha mẹ thỏa thuận chọn quốc tịch nước ngoài cho trẻ thì phải có văn bản thống nhất của nước mà trẻ mang quốc tịch; nếu trẻ mang quốc tịch nước ngoài sẽ không được nhập hộ khẩu tại Việt Nam.

Nhưng hiện tại, đứa trẻ đang sinh sống tại Việt Nam, vì thế, đa số trường hợp đều chọn quốc tịch Việt Nam cho trẻ. Như thế, theo quy định, tên trẻ phải là tiếng Việt rõ ràng. Nhưng điều này không phù hợp ý muốn của cha hoặc mẹ của trẻ vì một số trường hợp muốn lấy tên con là theo tên, họ của người cha hoặc người mẹ ở nước ngoài. Vậy nên hồ sơ lại bị “vướng”.

Dù chính quyền và ngành chức năng thành phố có nhiều nỗ lực, nhưng đến nay, một số trẻ em là con của công dân Việt Nam với NNN, hiện sinh sống trên địa bàn vẫn chưa được đăng ký khai sinh.

Theo ông Cao Thanh Vũ, Phó Trưởng Phòng Tư pháp huyện Thới Lai, một trong những khó khăn trong việc đăng ký khai sinh cho trẻ em có yếu tố nước ngoài là trẻ em sinh ra ở nước ngoài, sau đó về Việt Nam sinh sống (đi theo đường du lịch rồi gởi lại người thân ở Việt Nam nuôi vì chi phí thấp hơn ở nước ngoài); khi đăng ký khai sinh, người thân cam đoan chưa đăng ký khai sinh ở nước ngoài, chỉ xuất trình được hộ chiếu và không xuất trình thêm bất kỳ giấy tờ liên quan nào...

Người dân làm thủ tục hộ tịch có yếu tố nước ngoài tại Bộ phận Tiếp nhận và Trả kết quả của UBND huyện Thới Lai, TP Cần Thơ. Ảnh: Chấn Hưng

Theo ông Nguyễn Văn Bá, Trưởng Phòng Tư pháp huyện Cờ Đỏ, tại khoản 1 Điều 6 Thông tư số 15/2015/TT-BTP ngày 16-11-2015 về việc đăng ký khai sinh cho trẻ em sinh ra ở nước ngoài, có cha hoặc mẹ là công dân Việt Nam hoặc cha và mẹ đều là công dân Việt Nam, chưa được đăng ký khai sinh ở nước ngoài, về cư trú tại Việt Nam thì phải nộp các loại giấy tờ chứng minh trẻ em đã nhập cảnh vào Việt Nam (như: hộ chiếu, giấy tờ có giá trị đi lại quốc tế, có dấu xác nhận nhập cảnh của cơ quan quản lý xuất, nhập cảnh và văn bản xác nhận của cơ quan công an có thẩm quyền về việc trẻ em đang cư trú tại Việt Nam).

Tuy nhiên, có một số trường hợp trẻ em sinh ra ở các nước láng giềng, như: Trung Quốc, Campuchia... khi đưa con về cư trú tại Việt Nam thường không thực hiện theo các nguyên tắc, thủ tục quy định về xuất, nhập cảnh để xin hộ chiếu hoặc giấy tờ có giá trị đi lại quốc tế mà đưa con về cư trú tại Việt Nam theo đường dân sinh. Do đó, khi đăng ký khai sinh cho con không có các giấy tờ chứng minh trẻ em đã nhập cảnh Việt Nam.

Đảm bảo quyền lợi cho trẻ

Thời gian qua, Sở Tư pháp TP Cần Thơ đã có văn bản đề nghị UBND quận, huyện rà soát, giải quyết vấn đề hộ tịch của trẻ em là con của công dân Việt Nam với NNN.

Theo đó, UBND các quận, huyện tăng cường việc đăng ký khai sinh cho trẻ em là con của công dân Việt Nam với NNN chưa được đăng ký khai sinh, đáp ứng thủ tục theo quy định pháp luật về hộ tịch hiện hành.

Qua công tác đăng ký, quản lý cư trú, Công an TP Cần Thơ phát hiện một số trường hợp sai sót trong đăng ký khai sinh. Hầu hết các trường hợp này do sự thiếu hiểu biết của người dân, cam đoan không đúng sự thật khi đăng ký khai sinh, dẫn đến việc đăng ký khai sinh sai thẩm quyền.

Sở Tư pháp đã kịp thời tham mưu UBND thành phố chỉ đạo UBND các quận, huyện tăng cường kiểm tra, chấn chỉnh công tác đăng ký khai sinh tại địa phương; thu hồi và hủy bỏ khai sinh đăng ký sai thẩm quyền, không đúng quy định pháp luật.

Ngoài ra, Sở Giáo dục và Đào tạo thành phố cũng đã hướng dẫn Phòng Giáo dục và Đào tạo quận, huyện tạo điều kiện giải quyết cho các trẻ em này được đến trường.

Để đảm bảo thực hiện tốt quyền trẻ em, ông Nguyễn Văn Bá, Trưởng Phòng Tư pháp huyện Cờ Đỏ kiến nghị: “Bộ Tư pháp cần có văn bản đối với Bộ Giáo dục và Đào tạo, tạo điều kiện thuận lợi cho trẻ em có yếu tố nước ngoài chưa được đăng ký khai sinh hoặc những trường hợp cấp sai thẩm quyền phải thu hồi lại, được đến trường (vì hiện nay, các trường đạt chuẩn quốc gia đều bắt buộc trẻ em có giấy khai sinh mới được vào nhập học) trong thời gian chờ người thân làm thủ tục xin đăng ký khai sinh cho trẻ theo đúng quy định”.

Sở Tư pháp TP Cần Thơ cũng kiến nghị Bộ Tư pháp tham mưu Chính phủ ban hành những quy định, chính sách cụ thể tạo điều kiện tốt hơn cho trẻ em thuộc diện nêu trên trong học tập, chế độ, chính sách bảo hiểm y tế... nhất là đối với nhóm trẻ có quốc tịch nước ngoài.

Chấn Hưng