Ngày 7-6, cử tri Armenia sẽ đi bỏ phiếu bầu quốc hội khóa mới. Cuộc bầu cử lần này thu hút sự quan tâm đặc biệt trong bối cảnh phương Tây tìm mọi cách lôi kéo Armenia ra khỏi quỹ đạo Nga và ngược lại, Mát-xcơ-va cảnh báo sẽ đáp trả mạnh mẽ lên Yerevan.

Thủ tướng Pashinyan (giữa) và 2 nhà lãnh đạo châu Âu tại hội nghị thượng đỉnh Armenia - EU lần đầu tiên. Ảnh: AP

Áp lực từ Nga

Nga đã liên tục hạn chế đối với hàng thực phẩm nhập khẩu từ nước láng giềng với lý do không đáp ứng tiêu chuẩn vệ sinh. Đặc biệt, Nga dọa sẽ chấm dứt ưu đãi nguồn cung dầu khí cho Armenia, đồng thời thúc đẩy đưa nước này rời khỏi Liên minh Kinh tế Á - Âu (EAEU). Tổng thống Nga Vladimir Putin cho biết Mát-xcơ-va cung cấp cho Yerevan khí đốt ưu đãi ở mức 177,5 USD/1.000m3 vốn có giá hơn 600 USD ở châu Âu.

Ngoài áp lực từ Nga, các nhà lãnh đạo EAEU trong cuộc gặp thượng đỉnh hồi cuối tháng 5 dọa đình chỉ tư cách thành viên của Armenia nếu nước này gia nhập Liên minh châu Âu (EU). Tổng thống Putin dự báo nếu rút khỏi EAEU, GDP của Armenia sẽ giảm 14%.

Cũng tại hội nghị EAEU, ông Putin cảnh báo nghiêm khắc đối với Armenia, so sánh rõ ràng với cuộc chiến ở Ukraine, điều mà ông cho rằng bắt nguồn từ những nỗ lực gia nhập EU.

Hôm 4-6, Phó Thư ký Hội đồng An ninh Nga Mikhail Shevtsov thẳng thừng nêu rõ: “Chính sách đối ngoại và đối nội hiện tại của Armenia phần lớn trùng khớp với các quá trình diễn ra ở Ukraine trong giai đoạn 2013-2014. Do vậy, nước này có thể chịu chung số phận với Ukraine”.

EU, Mỹ ra sức lôi kéo Armenia

Thủ tướng Nikol Pashinyan hôm 1-6 đã lên tiếng bác bỏ lời kêu gọi tổ chức trưng cầu dân ý về việc lựa chọn giữa EAEU và EU, cho biết chính phủ của ông sẽ tiếp tục theo đuổi chính sách ngoại giao “cân bằng”.

Thực tế, kể từ khi lên nắm quyền năm 2018, ông Pashinyan đã bắt đầu triển khai chính sách đa dạng hóa quan hệ quốc tế, dần đưa Armenia rời xa quỹ đạo của Nga. Quan hệ giữa Nga và Armenia bắt đầu lâm vào khủng hoảng từ mùa thu năm 2022, khi Mát-xcơ-va và Tổ chức Hiệp ước An ninh Tập thể (CSTO), liên minh quân sự do Nga dẫn dắt, không hỗ trợ quân sự theo yêu cầu của Yerevan trong cuộc xung đột biên giới với Azerbaijan.

Quan hệ giữa Nga và Armenia càng trở nên bấp bênh hơn sau cuộc xung đột Nagorno-Karabakh năm 2023, khi Azerbaijan giành quyền kiểm soát khu vực. Từ đây, Armenia ngưng tham gia CSTO và tìm kiếm quan hệ chặt chẽ hơn với EU và Mỹ.

Đỉnh điểm là ông Pashinyan và Tổng thống Azerbaijan Ilham Aliyev ký kết một tuyên bố chính trị ngay tại Nhà Trắng vào tháng 8-2025 do Tổng thống Mỹ Donald Trump làm trung gian. Đây được cho là bước đầu tiên hướng tới một thỏa thuận hòa bình nhằm khép lại hàng thập kỷ xung đột và mở ra triển vọng hợp tác khu vực.

Mới đây, ông Trump đã đăng lên mạng xã hội công khai ủng hộ “hoàn toàn và tuyệt đối” với Thủ tướng Pashinyan trong cuộc bầu cử, gọi ông này là “người bạn vĩ đại và nhà lãnh đạo xuất sắc”.

Với EU, Quốc hội Armenia đã thông qua đạo luật khởi động tiến trình gia nhập EU vào tháng 5-2025. Đầu tháng 5-2026, Armenia đăng cai tổ chức Hội nghị Cộng đồng Chính trị châu Âu và hội nghị thượng đỉnh đầu tiên giữa Armenia và EU. Ngày 4-6, Ủy ban châu Âu ra tuyên bố “lập trường vững chắc” ủng hộ ông Pashinyan và cho biết EU đang chuẩn bị các biện pháp hỗ trợ Armenia  trước đòn trừng phạt kinh tế của Nga.

ĐỨC TRUNG