Việt Nam đã nâng cao đáng kể vị thế quốc tế nhờ duy trì mối quan hệ mang tính xây dựng với các cường quốc, đồng thời kiên định với đường lối đối ngoại độc lập, tự chủ. Những thành tựu này đang tạo nền tảng thuận lợi để Việt Nam và Canada tăng cường hợp tác thực chất trong bối cảnh kinh tế và địa chính trị toàn cầu có nhiều biến động. Đây là đánh giá của bà Vina Nadjibulla, nguyên Phó Chủ tịch phụ trách Nghiên cứu và Chiến lược Quỹ châu Á - Thái Bình Dương, trong cuộc trao đổi với phóng viên TTXVN về Hội nghị Ngoại giao lần thứ 33.

Bà Vina Nadjibulla. Ảnh: Pacificasia.ca

Bà Nadjibulla cho rằng chính sách ngoại giao mềm dẻo, linh hoạt đã giúp Việt Nam tăng cường quan hệ với nhiều đối tác mà không bị phụ thuộc quá mức vào bất kỳ đối tác nào. Cách tiếp cận này càng có ý nghĩa trong bối cảnh cạnh tranh chiến lược giữa các nước lớn ngày càng gay gắt, kinh tế thế giới có xu hướng phân mảnh và sức ép buộc các quốc gia phải chọn bên ngày càng gia tăng.

Bà Nadjibulla, hiện là đồng sáng lập và Giám đốc điều hành Trung tâm Nghiên cứu Quản trị chiến lược (CSS), nhận định biến động địa chính trị hiện nay đang khiến nhiều quốc gia chú trọng hơn đến những yếu tố tương đồng với cách tiếp cận của Việt Nam. Vì vậy, kinh nghiệm của Việt Nam có ý nghĩa không chỉ đối với Đông Nam Á mà còn có giá trị tham khảo rộng lớn hơn.

Theo bà Nadjibulla, Việt Nam đã cho thấy một quốc gia có thể hợp tác thực chất với các cường quốc đang cạnh tranh, đồng thời giữ vững những ưu tiên và lợi ích quốc gia. Tuy nhiên, chuyên gia này cũng lưu ý việc duy trì thế cân bằng đó sẽ ngày càng khó khăn khi cạnh tranh địa chính trị tiếp tục gia tăng.

Đánh giá về vai trò của Việt Nam trong chính sách khu vực của Canada, bà Nadjibulla khẳng định Việt Nam là một trong những đối tác quan trọng nhất của Canada tại Đông Nam Á và giữ vị trí trung tâm trong nỗ lực tăng cường hợp tác của Canada với ASEAN cũng như khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương. Việt Nam hiện là đối tác thương mại lớn nhất của Canada trong ASEAN. Nền kinh tế tăng trưởng nhanh, năng lực sản xuất không ngừng mở rộng và mức độ hội nhập sâu vào các mạng lưới sản xuất khu vực cũng như toàn cầu đang biến Việt Nam trở thành một thị trường và đối tác chuỗi cung ứng ngày càng quan trọng đối với Canada. Tuy nhiên, sự mất cân bằng trong thương mại song phương hiện nay cho thấy Canada vẫn còn nhiều dư địa để mở rộng xuất khẩu, đầu tư và hợp tác kinh doanh tại Việt Nam. Việc khắc phục tình trạng này có thể giúp quan hệ kinh tế giữa hai nước phát triển cân bằng và bền vững hơn.

Theo bà Nadjibulla, Hiệp định Đối tác toàn diện và tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTPP) là nền tảng quan trọng để hai nước làm sâu sắc hơn quan hệ kinh tế. Việc Việt Nam đảm nhận vai trò Chủ tịch CPTPP năm 2026 sẽ tạo cơ hội để hai nước phối hợp nâng cao hiệu quả thực thi hiệp định này. Bên cạnh đó, tiến trình đàm phán một hiệp định thương mại tự do giữa Canada và ASEAN có thể tạo thêm khuôn khổ cho hợp tác thương mại và thể chế sâu rộng hơn. Việt Nam có ý nghĩa đối với Canada không chỉ nhờ tiềm năng kinh tế mà còn nhờ vị trí chiến lược, ảnh hưởng ngoại giao trong ASEAN và sự ủng hộ đối với một hệ thống thương mại quốc tế mở. Trong bối cảnh Canada tìm cách đa dạng hóa thị trường, giảm sự phụ thuộc kinh tế quá mức và xây dựng các chuỗi cung ứng có khả năng chống chịu cao hơn, Việt Nam có thể vừa là đối tác quan trọng, vừa là điểm tựa cho sự hiện diện lâu dài của Canada tại Đông Nam Á.

Đề cập tới những giải pháp nhằm phát huy tiềm năng quan hệ song phương, bà Nadjibulla cho rằng ưu tiên trước hết là nâng cao nhận thức và sự hiểu biết lẫn nhau. Mặc dù thương mại hai chiều đã tăng trưởng tích cực, nhiều doanh nghiệp Canada vẫn chưa hiểu đầy đủ về thị trường, năng lực công nghiệp và cơ hội đầu tư tại Việt Nam. Ở chiều ngược lại, doanh nghiệp Việt Nam cũng có thể hưởng lợi từ việc tăng cường tiếp xúc với công nghệ, kinh nghiệm chuyên môn và các đối tác thương mại của Canada.

Hai nước cũng cần xây dựng một chương trình nghị sự kinh tế mang tính chiến lược hơn, tập trung vào khả năng chống chịu của chuỗi cung ứng và bảo đảm an ninh kinh tế. Hợp tác có thể được mở rộng trong các lĩnh vực hai bên có thế mạnh bổ trợ như nông nghiệp và thực phẩm, năng lượng sạch, khoáng sản thiết yếu, sản xuất tiên tiến, công nghệ số và hạ tầng giao thông.

Việt Nam và Canada cần tận dụng tốt hơn những ưu đãi và cơ hội do CPTPP mang lại, cũng như phối hợp thúc đẩy tiến trình đàm phán thương mại tự do giữa Canada và ASEAN. Hai bên cũng nên triển khai các biện pháp thiết thực để giúp doanh nghiệp vừa và nhỏ tiếp cận cơ hội từ các hiệp định thương mại, đồng thời vượt qua những rào cản về quy định, hậu cần và thông tin thị trường.

Bên cạnh hợp tác kinh tế, bà Nadjibulla cho rằng hai nước còn nhiều dư địa để tăng cường phối hợp ngoại giao. Việt Nam và Canada đều đang hoạt động trong một môi trường quốc tế ngày càng phức tạp và phân mảnh, đồng thời cùng tìm cách duy trì quan hệ xây dựng với nhiều đối tác khác nhau. Chính phủ của Thủ tướng Canada Mark Carney đã đặt việc đa dạng hóa thương mại, tăng cường sức chống chịu của nền kinh tế trong nước và phát triển các quan hệ đối tác chiến lược mới vào vị trí trọng tâm trong hoạt động quốc tế. Đây là những định hướng tạo thêm điểm giao thoa với đường lối đối ngoại độc lập, tự chủ, đa phương hóa và đa dạng hóa quan hệ của Việt Nam.

Theo chuyên gia này, Việt Nam và Canada có thể hợp tác chặt chẽ hơn với tư cách là những quốc gia tầm trung có cách tiếp cận thực dụng, thông qua các cơ chế do ASEAN dẫn dắt, hay CPTPP và những diễn đàn đa phương khác. Hai nước cùng có lợi ích trong việc duy trì ổn định khu vực, thúc đẩy kinh tế mở, tôn trọng luật pháp quốc tế và bảo vệ một hệ thống quốc tế trong đó các quốc gia vẫn có quyền chủ động lựa chọn chính sách, thay vì bị buộc phải liên kết hoàn toàn với một cường quốc.

Bà Nadjibulla khẳng định những nền tảng cần thiết cho một quan hệ đối tác sâu rộng hơn giữa Việt Nam và Canada đã hiện hữu. Bước tiếp theo là hai nước cần dành sự quan tâm chính trị cao hơn cho quan hệ song phương, củng cố các mối liên kết thể chế và xây dựng một chương trình nghị sự tập trung hơn vào những lĩnh vực hợp tác thiết thực, cùng có lợi.

HÀ LINH