Trong tháng 9-2016, Hội Nhà văn TP Cần Thơ tổ chức Trại sáng tác văn học viết về thiếu nhi năm 2016 cho các hội viên. Nhà thơ Cao Xuân Sơn, Giám đốc Chi nhánh Nhà xuất bản Kim Đồng tại TP Hồ Chí Minh, thành viên Ban Văn học Thiếu nhi của Hội Nhà văn Việt Nam đã đến dự và chia sẻ kinh nghiệm với các nhà văn, nhà thơ. Dịp này, ông Cao Xuân Sơn cũng trao đổi một số vấn đề về sáng tác dành cho thiếu nhi.

* Với hơn 30 năm sáng tác thơ, truyện cho thiếu nhi, ông có thể cho biết gặt hái lớn nhất là gì?

- Viết cho thiếu nhi đem đến niềm vui bất tận, vì qua những bài thơ, những truyện ngắn, tôi được "trở lại dòng sông tuổi thơ" không chỉ một mà nhiều lần. Một khi đã lựa chọn sáng tác cho thiếu nhi, người viết thường không băn khoăn về được- mất mà người ta vẫn hay nói tới. Tôi tận hưởng niềm vui khi được san sẻ tình cảm, ước mơ với các em qua từng con chữ. Có như vậy, tôi mới tin rằng sẽ viết được những tác phẩm có được sự chú ý và thích thú từ độc giả nhỏ tuổi.

Nhờ viết cho độc giả nhí, văn phong và nội dung của tôi luôn hồn nhiên, trong trẻo, đúng với lứa tuổi của các em. Tôi cũng phải biết hài hước, biết cách làm các em cười và phần thưởng quý là được các em coi như bè bạn. Tác phẩm cho thiếu nhi cần ít chữ, ngắn gọn, ý nghĩa, cô đọng. Tôi còn học được rằng, trong thời đại nghe nhìn, hãy biết nhường một không gian xứng đáng cho các họa sĩ để họ cùng tham gia vào câu chuyện. Tôi thường nhắn nhủ các nhà văn, nhà thơ hãy tin tưởng vào tài năng, nhiệt huyết và kinh nghiệm của các họa sĩ đang công tác tại NXB Kim Đồng cũng như đội ngũ đông đảo các họa sĩ cộng tác viên từ Bắc vào Nam. Họ sẽ chắp thêm cho các tác phẩm văn học những đôi cánh lộng lẫy, để sáng tác văn học bay cao hơn, xa hơn cùng trí tưởng tượng của các em.

Ngoài việc gửi sáng tác mới đăng báo, in sách theo cách truyền thống, ngày nay, người viết còn có thêm nhiều lựa chọn khác trong việc phổ biến, lan tỏa các tác phẩm của mình thông qua mạng Internet. Tự xuất bản tác phẩm dưới hình thức ebook, blog, các trang mạng xã hội phổ biến như facebook... cũng rất thú vị, hào hứng.

* Trên thị trường sách, tác phẩm dành cho thiếu nhi trong nước đang yếu thế trước sách nước ngoài. Theo ông, nguyên nhân do đâu và làm sao để khắc phục tình trạng này?

- Chúng ta đang trong thời kỳ hội nhập toàn cầu, hội nhập để phát triển. Vì vậy, việc ký kết tác quyền các tác phẩm tinh hoa của nền xuất bản thế giới dành cho thiếu nhi là cần thiết. Việc sách thiếu nhi nước ngoài hay và nhiều hơn sách trong nước cũng là điều hiển nhiên. Ngược lại, sách thiếu nhi của chúng ta từ hơn nửa thế kỷ qua đã gặt hái khá nhiều thành tựu với không ít tác phẩm văn chương được dịch ra nhiều thứ tiếng khác nhau.

Tuy nhiên, không thể đem sông suối so với đại dương. Ở lĩnh vực kỹ năng, kiến thức, giải trí cho thiếu nhi, sách của chúng ta còn khá lạc hậu so với nhiều nước có nền xuất bản tiên tiến. Toàn cầu hóa cho chúng ta cơ hội lấp đầy những thiếu hụt đó, và trẻ em của chúng ta có quyền chọn cho mình những thứ tốt nhất, phù hợp nhất. Ở chiều ngược lại, chúng ta cũng nỗ lực không ngừng để có được những xuất bản phẩm chất lượng cao dành cho con em.

Gần 60 năm qua, NXB Kim Đồng luôn dồn hết tâm huyết cho sách thiếu nhi và chỉ sách thiếu nhi mà thôi. Ba mươi năm đổi mới, sách Kim Đồng không chỉ phát triển về số lượng, mà ngày càng cải tiến nội dung, hình thức. Điều này được các vị phụ huynh và hàng triệu bạn đọc nhỏ tuổi ghi nhận. Chúng tôi luôn hiểu bạn đọc nhỏ tuổi và phụ huynh còn đòi hỏi ở chúng tôi nhiều hơn nữa và chúng tôi luôn nỗ lực.

* Ông đánh giá như thế nào về lực lượng sáng tác văn học cho thiếu nhi ở khu vực Đồng bằng sông Cửu Long hiện nay?

- Lực lượng sáng tác cho thiếu nhi nói chung hiện khá mỏng và thưa thớt, tập trung ở một số thành phố lớn như Hà Nội, Thành phố Hồ Chí Minh.

Dường như đã có sự "đứt gãy" trong đội ngũ này, nhiều "tre" đã già, "măng" chưa kịp mọc. Các nhà văn thành danh hầu hết đã lớn tuổi, sức sáng tạo ít nhiều chững lại. Các cây bút trẻ vừa ít ỏi, vừa phân tâm bởi quá nhiều ngã đường lấp lánh hào quang. Hệ thống báo chí cho thiếu nhi- vốn là vườn ươm, sân chơi thúc đẩy sự ra mắt và nuôi dưỡng tình yêu của các cây bút mới, hiện đang suy yếu từng ngày. Điều này tác động tiêu cực đến không khí sáng tác cho các em. Những cây bút chuyên tâm viết cho thiếu nhi ngày càng hiếm hoi.

Lực lượng sáng tác cho thiếu nhi vốn không phải thế mạnh của khu vực Đồng bằng sông Cửu Long, hiện cũng không tránh khỏi những khó khăn chung. Tuy nhiên, chúng ta cũng có những gương mặt quen biết như Trần Hồng Thắng (đã mất), Mai Bửu Minh, Trịnh Bửu Hoài, Anh Đào, Kim Ba... Mấy năm gần đây đã xuất hiện thêm những cây bút mới như Võ Diệu Thanh (An Giang), Lê Minh Nhựt (Cà Mau), Trương Văn Tuấn (Bến Tre)... Hy vọng trong thời gian tới, trên xứ sở của những cây đại thụ văn chương như Hồ Biểu Chánh, Phi Vân, Trang Thế Hy, Sơn Nam, Nguyễn Quang Sáng, Anh Đức, Đoàn Giỏi... sẽ có thêm nhiều tác giả trẻ cống hiến cho bạn đọc nhỏ tuổi nhiều trang văn đẹp về thiên nhiên kỳ thú, về con người phương Nam thiệt thà, hào sảng, nghĩa hiệp...

* Xin ông cho biết NXB Kim Đồng có những chương trình hỗ trợ gì để đẩy mạnh việc sáng tác cũng như phổ biến tác phẩm hay đến độc giả nhí?

- Thông qua các cuộc vận động sáng tác, các dự án viết và vẽ cho thiếu nhi, NXB Kim Đồng luôn chú trọng việc phát hiện, tôn vinh những cây bút mới. Bản thảo của các tác giả trong nước viết cho thiếu nhi gửi về NXB luôn luôn được chào đón, nâng niu, trân trọng. Các biên tập viên Kim Đồng luôn làm việc với sự tận tâm, cẩn trọng và công bằng. Chính sách nhuận bút của NXB cũng hết sức ưu ái và có sự khuyến khích thỏa đáng cho mảng sáng tác trong nước. Không chỉ các bản thảo hoàn chỉnh, chỉ cần người viết có ý tưởng mới lạ, có các dự định thú vị và muốn biến chúng thành những cuốn sách, đừng ngần ngại, hãy chia sẻ với ngay Kim Đồng.

Trong xu thế chung đề cao yếu tố thẩm mỹ, coi mỹ thuật chính là một phần nội dung ấn phẩm cho thiếu nhi, NXB Kim Đồng luôn mong có sự kết nối thường xuyên, chặt chẽ của các tác giả văn học với các biên tập viên, hướng đến việc cho ra đời các ấn phẩm chất lượng cao cả về nội dung và hình thức.

* Xin cảm ơn ông!

Lệ Thu (Thực hiện)