Tiếp tục chương trình Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI, chiều 21-8, Quốc hội thảo luận ở hội trường. Bà Tô Ái Vang, Phó trưởng đoàn chuyên trách Đoàn Đại biểu Quốc hội TP Cần Thơ, tham gia đóng góp một số ý quan trọng về định hướng chính sách sửa đổi Luật Nhà ở năm 2023.

Thứ nhất, người dân sinh sống tại các vùng sạt lở như miền núi phía Bắc và ĐBSCL mang những đặc tính tổn thương khốc liệt, đòi hỏi cơ chế xử lý khác biệt hoàn toàn với đối tượng thu nhập thấp thông thường tại đô thị. Họ không đơn thuần là thiếu nhà hay thu nhập thấp, mà họ bị thiên nhiên tước đoạt toàn bộ tài sản tích lũy: nhà, đất, tài sản, gia súc trong tích tắc, thậm chí nhiều gia đình mất đi người thân, lao động chính, rơi vào trạng thái khủng hoảng tâm lý nghiêm trọng và mất hoàn toàn sinh kế. Các chính sách cứu trợ khẩn cấp hiện nay chủ yếu mang tính ngắn hạn. Để cụ thể hóa chủ trương của Đảng không để ai bị bỏ lại phía sau, cụ thể là mọi người dân đều có chỗ ở ổn định, đại biểu có 4 kiến nghị:

1. Dự thảo Luật xem xét dành 1 điều hay 1 chương riêng quy định về phát triển nhà ở chính sách phục vụ di dời khẩn cấp do thiên tai. Bên cạnh đó, người dân sinh sống vùng sạt lở không còn năng lực tài chính để đối ứng hoặc vay vốn mua nhà xã hội, họ cần một mái nhà ngay lập tức để sống, chứ không thể chờ đợi xét duyệt hồ sơ phức tạp.

2. Đối với người dân có xác nhận của UBND xã về việc nhà ở bị sập, đổ, trôi hoặc nằm trong vùng có nguy cơ sạt lở đặc biệt nguy hiểm, họ đương nhiên được thụ hưởng chính sách nhà ở, đất ở mà không cần đáp ứng điều kiện về mức thu nhập tối đa. Toàn bộ hồ sơ giấy tờ, tài sản của họ đã bị vùi lấp hoặc cuốn trôi nên việc bắt buộc chứng minh tiêu chí nghèo, cận nghèo theo quy trình thông thường sẽ làm chậm tiến độ an dân, gây bức xúc trong xã hội.

3. Khi Nhà nước bố trí tái định cư cho người dân vùng sạt lở, bắt buộc phải bố trí đất ở kèm theo không gian sản xuất, có thể là đất rừng hay đất nông nghiệp thích ứng tại khu vực mới hoặc có thể chuyển đổi ngành, nghề nghiệp. Nhà ở miền núi và ĐBSCL luôn gắn liền với sinh kế nông nghiệp. Nếu chỉ cấp cho họ căn nhà tái định cư diện tích nhỏ kiểu đô thị mà không có đất canh tác, người dân sẽ có xu hướng bỏ khu tái định cư để quay lại vùng sạt lở cũ nhằm mưu sinh, khiến chính sách mất đi hiệu quả lâu dài.

4. Cho phép UBND cấp tỉnh và cấp xã được quyền sử dụng quỹ đất sạch tại địa phương hoặc quỹ đất công ích để chỉ định thầu rút gọn các dự án nhà ở tái định cư vùng thiên tai mà không phải qua quy trình đấu giá, đấu thầu dự án nhà ở thương mại thông thường. Cơ chế này loại bỏ các điểm nghẽn về thủ tục phê duyệt kéo dài, giúp rút ngắn thời gian xây dựng chỉ còn vài tháng.

Giải quyết bài toán nhà ở vùng sạt lở không chỉ là xây một bức tường hay lợp một mái nhà, mà là tái định cư một cộng đồng, bảo đảm đồng bộ giữa chỗ ở an toàn, sinh kế lâu dài và tâm lý ổn định của người dân. Việc bảo vệ tính mạng và ổn định cuộc sống cho nhân dân là nhiệm vụ chính trị tối cao của Đảng và Nhà nước. Khi người dân đã mất mát cả người thân lẫn tài sản, thì Nhà nước chính là điểm tựa an sinh, thông qua các đạo luật cụ thể.

Thứ hai, tại Điều 31 - Đối tượng được thuê nhà ở. Mặc dù điều này đã bao quát được nhiều nhóm đối tượng, nhưng khi đối chiếu với thực tiễn, quy định này bộc lộ bất cập.

Cụ thể, tại điểm e, khoản 2 quy định chỉ ưu tiên con đẻ là vô tình gạt bỏ quyền lợi của hàng triệu gia đình nhận con nuôi hợp pháp hoặc các gia đình trong bối cảnh xã hội hiện đại (bố hoặc mẹ đơn thân nuôi con riêng của vợ hoặc chồng đã mất hoặc ly hôn). Như vậy, xung đột với Luật Trẻ em, Luật Nuôi con nuôi và Luật Hôn nhân và Gia đình thì dù là con nuôi hay con đẻ đều có quyền lợi bình đẳng trước pháp luật.

Vì thế, kiến nghị: Tại khoản 2 xem xét bổ sung khái niệm con hợp pháp. Dự thảo Luật xem xét, sửa đổi điểm e, khoản 2 thành: “Người đang trực tiếp nuôi dưỡng từ 2 con chưa thành niên hợp pháp trở lên”. Việc gắn điều kiện trực tiếp nuôi dưỡng với con chưa thành niên tạo ra tấm lưới an sinh xã hội hoàn hảo để bảo vệ quyền trẻ em được có nơi nương tựa ổn định.

 PV