Tiếp tục chương trình Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI, sáng 21-8, Quốc hội thảo luận ở hội trường. Bà Lê Thị Thanh Lam, Phó trưởng đoàn chuyên trách Đoàn Đại biểu Quốc hội TP Cần Thơ, tham gia đóng góp một số ý quan trọng về định hướng chính sách sửa đổi Luật Đất đai năm 2024.

Đại biểu Lê Thị Thanh Lam góp ý về định hướng chính sách sửa đổi Luật Đất đai năm 2024.

Đại biểu Lê Thị Thanh Lam thống nhất với sự cần thiết phải ban hành Luật Đất đai năm 2026 theo Tờ trình định hướng chính sách sửa đổi Luật Đất đai năm 2024 của Chính phủ, nhằm hoàn thiện hệ thống pháp luật, khơi thông nguồn lực tài nguyên đất đai và thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội bền vững trong giai đoạn thực hiện phân quyền địa phương 2 cấp và các luật mới được sửa đổi, bổ sung. Dự thảo Luật lần này đã có nhiều sửa đổi, bổ sung bám sát với thực tiễn. Tuy nhiên, để các quy định mang tính khả thi hơn, đại biểu góp ý các nội dung sau đây:

Thứ nhất, về Thẩm quyền thực hiện nội dung quản lý nhà nước về đất đai.

Tại Điều 18, đại biểu chọn phương án 1 vì quy định thẩm quyền thu hồi, giao đất, cho thuê đất về 1 đầu mối là UBND cấp tỉnh và tùy tình hình thực tế của địa phương. Theo đó, UBND cấp tỉnh sẽ quyết định việc phân cấp, ủy quyền cho cơ quan, người có thẩm quyền thực hiện việc thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư, giao đất, cho thuê đất, cho phép chuyển mục đích sử dụng đất, điều chỉnh thời hạn sử dụng đất... sẽ giúp kiểm soát chặt chẽ quy hoạch và quản lý nhà nước được thống nhất. Phương án này mở ra hành lang pháp lý cho phép UBND cấp tỉnh ủy quyền cho cấp dưới, còn địa phương nào, ở cấp xã chưa đáp ứng về năng lực quản lý và hạ tầng số thì UBND cấp tỉnh trực tiếp quản lý là phù hợp.

Thứ hai, về quyền chuyển đổi, chuyển nhượng, cho thuê, cho thuê lại, thừa kế, tặng cho quyền sử dụng đất; thế chấp, góp vốn bằng quyền sử dụng đất.

Theo Luật Đất đai hiện hành, tại khoản 3, Điều 27 quy định bắt buộc các hợp đồng chuyển nhượng, tặng cho, thế chấp, góp vốn bằng quyền sử dụng đất phải được công chứng hoặc chứng thực (trừ một số trường hợp kinh doanh bất động sản). Còn trong dự thảo này không còn nội dung quy định về yêu cầu hợp đồng, văn bản thực hiện các quyền này phải được công chứng hoặc chứng thực. Theo đó, dự thảo quy định người sử dụng đất có giấy chứng nhận; đất không có tranh chấp hoặc tranh chấp đã được giải quyết; quyền sử dụng đất không bị kê biên; đất còn thời hạn sử dụng và không bị áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời.

Đại biểu cho rằng việc bãi bỏ quy định bắt buộc công chứng đối với các giao dịch về quyền sử dụng đất cần được xem xét thận trọng trên cơ sở đánh giá đầy đủ tác động về pháp lý, kinh tế - xã hội. Về bản chất, chủ trương cải cách thủ tục hành chính, cắt giảm chi phí tuân thủ và tạo thuận lợi cho người dân, doanh nghiệp là cần thiết. Tuy nhiên, đối với giao dịch về quyền sử dụng đất, việc đánh giá tính hợp lý của chính sách không thể chỉ dựa trên tiêu chí đơn giản hóa thủ tục mà phải đặt trong tổng thể yêu cầu bảo đảm an toàn pháp lý, phòng ngừa tranh chấp, bảo vệ quyền tài sản của người dân và duy trì hiệu quả quản lý nhà nước vì các lý do sau:

Thứ nhất, cải cách thủ tục hành chính không chỉ là tạo thuận lợi cho giao dịch mà còn bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của các chủ thể và duy trì trật tự pháp lý. Đối với giao dịch quyền sử dụng đất - loại giao dịch có giá trị kinh tế lớn, tác động sâu rộng đến nhiều chủ thể và lợi ích xã hội thì yêu cầu bảo đảm an toàn pháp lý phải được đặt ngang hàng với yêu cầu cải cách thủ tục hành chính.

Thứ hai, đánh giá tác động chính sách phải dựa trên tổng lợi ích xã hội chứ không chỉ lợi ích của từng giao dịch. Việc bãi bỏ công chứng có thể làm giảm 1 phần thời gian và chi phí thực hiện giao dịch nhưng đó chỉ là lợi ích trước mắt của từng chủ thể. Điều cần được đánh giá đầy đủ là chi phí xã hội phát sinh nếu rủi ro giao dịch gia tăng, bao gồm tranh chấp, giao dịch vô hiệu, hành vi gian lận, thiệt hại của người dân, rủi ro của người yếu thế và chi phí mà Nhà nước phải bỏ ra để giải quyết các tranh chấp đó.

Thứ ba, quyền sử dụng đất là loại tài sản đặc biệt, có giá trị lớn và gắn liền với quyền và lợi ích của cá nhân, tổ chức... sai sót trong một giao dịch đất đai không chỉ ảnh hưởng đến các bên tham gia mà còn có thể kéo theo hệ quả đối với nhiều giao dịch tiếp theo và tác động đến tính ổn định của thị trường. Vì vậy, việc kiểm soát tính hợp pháp của giao dịch trước khi đăng ký quyền sử dụng đất không chỉ là nhu cầu của các bên mà còn là yêu cầu của quản lý nhà nước và nền kinh tế.

Với các lý do này, đại biểu đề xuất: (1) Tiếp tục duy trì quy định công chứng bắt buộc nhằm bảo đảm an toàn pháp lý đối với giao dịch quyền sử dụng đất. (2) Đẩy mạnh số hóa quy trình, liên thông cơ sở dữ liệu, phát triển công chứng điện tử và ứng dụng công nghệ số nhằm làm giảm đáng kể thời gian, chi phí tuân thủ nhưng vẫn bảo đảm chất lượng kiểm soát tính hợp pháp của giao dịch. (3) Cần có cơ chế xây dựng công chứng trở thành một cấu phần của hạ tầng quản lý dữ liệu quốc gia về đất đai. Việc kết nối tổ chức hành nghề công chứng với cơ sở dữ liệu đất đai, dân cư, thuế và doanh nghiệp không chỉ nâng cao hiệu quả phòng ngừa gian lận mà còn góp phần hình thành hệ sinh thái dữ liệu pháp lý phục vụ quản lý nhà nước, phòng, chống tội phạm, phát triển thị trường bất động sản minh bạch.

PV