Việc hạn chế trẻ em gái học tập và ngăn phụ nữ tham gia lực lượng lao động không chỉ vi phạm quyền của họ mà còn làm suy yếu nguồn nhân lực của Afghanistan, đe dọa nghiêm trọng tăng trưởng kinh tế trong tương lai, cũng như các dịch vụ công và sự ổn định xã hội - phân tích của Văn phòng Nghiên cứu và Tầm nhìn Toàn cầu của Quỹ Nhi đồng Liên Hiệp Quốc (UNICEF Innocenti) cho biết.

Các nữ sinh đang học tại một trung tâm học tập cấp tốc của UNICEF ở miền Tây Afghanistan.

Trong báo cáo mới công bố, mang tên “Chi phí khi không hành động đối với giáo dục ở trẻ em gái và sự tham gia của phụ nữ trong lực lượng lao động tại Afghanistan”, UNICEF cảnh báo rằng mỗi năm Afghanistan hạn chế trẻ em gái học trung học sẽ khiến thêm một thế hệ phụ nữ bỏ lỡ cơ hội tham gia lực lượng lao động có tay nghề. Điều này dẫn tới những hậu quả nghiêm trọng về mặt xã hội và kinh tế.

Hậu quả nếu không thay đổi: Sự sụp đổ kinh tế và xã hội lâu dài

Wahida (14 tuổi) đã phải nghỉ học khi lên lớp 6 do lệnh cấm giáo dục trung học cho nữ sinh ở Afghanistan, được chính quyền nước này ban hành vào tháng 9-2021. “Thỉnh thoảng, em cố tự học tại nhà, nhưng việc đó rất khó khi không có lớp học, giáo viên và bạn bè”, Wahida chia sẻ, đồng thời cho biết em ước mơ trở thành bác sĩ và giúp đỡ mọi người. Mẹ của Wahida là nhân viên vệ sinh, làm việc ở trường học vào ban ngày, còn ban đêm đi làm ở bệnh viện. Vì bản thân không có cơ hội học hành, bà mong muốn con gái được đi học và thành công. “Giờ đây, khi nghĩ đến việc con bé không thể hoàn thành việc học, tôi cảm thấy rất đau lòng. Thời gian của các bé gái đang bị lãng phí”, bà nói.

Theo UNICEF Innocenti, nếu lệnh cấm này tiếp tục, đến năm 2030 sẽ có 2 triệu nữ sinh bị tước đoạt quyền được học tập sau bậc tiểu học. Cơ quan của LHQ cũng ước tính khoảng 600.000 phụ nữ có tay nghề cao sẽ rời khỏi lực lượng lao động trong 35 năm tới. Báo cáo nêu rõ: “Tỷ lệ lớn trẻ em gái không được học hành, làm việc hoặc đào tạo là một gánh nặng kinh tế tiềm tàng với những tác động tiêu cực đến khả năng phục hồi của nền kinh tế”.

Theo báo cáo, việc cấm giáo dục cho trẻ em gái sau lớp 6, cũng như hạn chế quyền tiếp cận đào tạo và việc làm của họ, gây thiệt hại ước tính 0,5% Tổng sản phẩm quốc nội (GDP). UNICEF khuyến nghị chính quyền Afghanistan dỡ bỏ lệnh cấm giáo dục trung học và đại học đối với nữ giới để tránh thiệt hại kinh tế nhiều hơn. 

Theo dự báo, khoảng 40/129 trường đại học Afghanistan có nguy cơ đóng cửa cho giảm doanh thu cũng như số lượng sinh viên và giảng viên, đặc biệt là nữ giới. Hai lĩnh vực việc làm quan trọng cần phụ nữ có trình độ học vấn là ngành giáo dục và chăm sóc sức khỏe, nhưng do không có ứng viên mới nào được đào tạo nên cả hai ngành đều có nguy cơ thiếu hụt nhân lực nghiêm trọng. 

UNICEF nỗ lực hỗ trợ trẻ em gái Afghanistan

UNICEF hỗ trợ giáo dục cộng đồng ở Afghanistan, một giải pháp cung cấp con đường học tập thay thế dành cho những người bị loại khỏi hệ thống giáo dục chính quy, bao gồm nữ sinh vị thành niên. Những sáng kiến ​​này đã được thực hiện trước lệnh cấm, giúp giải quyết tình trạng học sinh không thể đến trường (đặc biệt là nữ sinh) vì không an toàn hoặc nhà quá xa.

Năm ngoái, UNICEF cho biết đã cung cấp giáo dục cho 445.000 trẻ em, khoảng 2/3 trong đó là trẻ gái. Các bé gái dưới 15 tuổi chưa hoàn thành giáo dục tiểu học có thể học tại các trung tâm học tập cấp tốc của UNICEF và được cung cấp ba lô, tập, viết và các vật dụng học tập thiết yếu khác. Hiện có 3.500 trung tâm như vậy trên khắp Afghanistan, được tài trợ bởi các đối tác như Ủy ban Đức vì UNICEF và Ngân hàng Phát triển châu Á (ADB). 

Ngoài ra, UNICEF cũng hỗ trợ các chương trình phát triển kỹ năng, mở rộng cơ hội đào tạo nghề và kỹ năng cho thanh thiếu niên, và phụ nữ trẻ trên khắp Afghanistan đang đối mặt với tình trạng nghèo đói cùng cực.

Hiện trạng bi thảm ở Afghanistan

Những năm gần đây, Afghanistan đã hứng chịu hàng loạt thảm họa: hạn hán kéo dài đe dọa an ninh lương thực; các trận động đất năm 2022 và 2025 gây nhiều thương vong. Ngoài ra, quốc gia Tây Nam Á còn đối mặt làn sóng hồi hương từ Iran và Pakistan. Tính đến tháng 12-2025, đã có gần 3 triệu người hồi hương, đa số ở độ tuổi đi học, làm tăng thêm áp lực lên các dịch vụ xã hội vốn đã quá tải.

Ước tính khoảng 45% dân số Afghanistan - tương đương 22 triệu người, bao gồm 8 triệu trẻ em - cần hỗ trợ nhân đạo trong năm 2026. Tình trạng suy dinh dưỡng cấp tính ở trẻ em cũng đang lan rộng. 

THANH TRÚC (UNICEF USA)