Trung Quốc đang chật vật tìm cách thay đổi cách tiếp cận “ngoại giao chiến lang” trước nguy cơ hình ảnh và thiện cảm của cộng đồng quốc tế dành cho họ ngày một giảm, tờ Nhật báo Phố Wall (WSJ) nhận định.

Áp phích tuyên truyền kêu gọi lòng dũng cảm ở thủ đô Bắc Kinh. Ảnh: Getty Images

Theo kết quả khảo sát của Trung tâm Nghiên cứu Pew, quan điểm tiêu cực về Trung Quốc tại 9/14 nền kinh tế lớn đã lên mức cao nhất trong hơn một thập kỷ. Úc là nước có tỷ lệ tăng lớn nhất với 81% người được hỏi bày tỏ không thiện cảm với cường quốc châu Á. Tại Mỹ, 73% người tham gia nói rằng họ ấn tượng xấu hoặc hơi xấu đối với Bắc Kinh.

Peter Martin, chuyên gia phân tích của Hãng tin Bloomberg, đã chỉ ra nguyên nhân chính. Ngoài nhân quyền, chính sách thương mại, công nghiệp không công bằng cũng như cách Trung Quốc phản ứng trước đại dịch COVID-19 giai đoạn đầu, ông Martin nhận định các nhà ngoại giao Trung Quốc với thái độ hung hăng chính là lực lượng gây tổn hại nhiều nhất cho hình ảnh của nước này trên toàn cầu. Đáp trả việc chống đối Bắc Kinh, họ thậm chí còn truyền bá thuyết âm mưu hoặc công khai lăng mạ những người đồng cấp nước ngoài. Theo đà này, Giáo sư Jonathan Hassid tại Đại học bang Iowa (Mỹ) cảnh báo tinh thần “chiến binh sói” có thể vượt tầm kiểm soát.

Cùng nhận ra vấn đề, tờ WSJ cho biết không ít thành viên giới tinh hoa Trung Quốc bắt đầu lo ngại các “chiến binh sói” trong đội ngũ ngoại giao làm suy yếu lợi ích quốc gia. Kể từ tháng 4, Bắc Kinh được cho đang hành động khi tổ chức nhiều cuộc họp cấp cao để thảo luận điều chỉnh chính sách ngoại giao mang hơi hướm thù địch. Trong dấu hiệu rõ ràng về sự thay đổi chiến lược tuyên truyền, Chủ tịch Tập Cận Bình hồi tháng 5 đã kêu gọi xây dựng hình ảnh đất nước “thân thiện, đáng tin cậy và đáng tôn trọng”, phù hợp tiêu chí “cởi mở, tự tin nhưng khiêm tốn”. Thúc đẩy chủ trương này, Bộ Ngoại giao bắt đầu đề ra nhiều nhiều tiêu chuẩn ứng xử, mục tiêu là muốn các “chiến binh sói” giảm nhẹ thái độ, cải thiện mối quan hệ ngoại giao của đất nước.

“Tiến thoái lưỡng nan”

Theo Giám đốc Trung tâm châu Á Leiden (Hà Lan) Florian Schneider, thay đổi trên dù nhỏ cũng phản ánh thực tế các cấp lãnh đạo cao nhất ở Bắc Kinh đã nhận ra chiến lược ngoại giao áp dụng những năm gần đây không được đón nhận ở nước ngoài, kể cả trong số các đồng minh tiềm năng. Nhưng họ đồng thời đưa mình vào thế khó khi muốn thể hiện hình ảnh “ôn hòa” với quốc tế vừa phải giữ tư thế một Trung Quốc “mạnh mẽ và quyết đoán” trong mắt người dân. “Nếu Trung Quốc xuống giọng, những người theo chủ nghĩa dân tộc trong nước sẽ rất tức giận. Nhưng nếu làm hài lòng những đối tượng này, đổi lại là phản ứng tiêu cực từ cộng đồng quốc tế” - Giáo sư Hassid chỉ ra thách thức mà giới ngoại giao Trung Quốc phải đối mặt.

Vốn dĩ các nhà ngoại giao Trung Quốc rất để tâm việc không được tỏ ra mềm yếu và bất trung ở trong nước cũng như trong nhiệm vụ thúc đẩy lợi ích cốt lõi ở nước ngoài. Chuyên gia nghiên cứu James Green tại Đại học Georgetown (Mỹ) cho biết các nhà ngoại giao này thường khoác lên mình gánh nặng “6.000 năm lịch sử” và trọng trách “bảo vệ cảm xúc của hơn 1,3 tỉ người dân”. Trước điều chỉnh mới, nhiều người thừa nhận đây là nhiệm vụ khó khăn khi vừa dịu giọng theo chỉ thị đồng thời phải tránh những hành động bị công chúng coi là “cúi đầu” trước Mỹ và phương Tây.

Trung Quốc khó thay đổi

Theo một số nhà chuyên môn, những quan điểm như đã nêu phản ánh nhận thức ngày càng tăng của các lãnh đạo và giới trí thức Trung Quốc, rằng chủ nghĩa dân tộc sau nhiều năm được khơi dậy trong nước đã hủy đi nhiều cơ hội giúp Bắc Kinh thúc đẩy những bước ngoại giao phức tạp hơn. Một trong những tiếng nói “diều hâu” nhất của Trung Quốc, Tổng biên tập Hồ Tích Tiến của tờ Hoàn cầu Thời báo, gần đây cũng thừa nhận thông điệp tinh tế và nhẹ nhàng sẽ phù hợp với vị thế cường quốc mà Trung Quốc tuyên bố.

Tuy vậy, chuyên gia  phân tích Adam Ni tại Trung tâm Chính sách Trung Quốc ở Úc cho rằng với sự trỗi dậy của chủ nghĩa dân tộc cùng nhu cầu khẳng định lợi ích cốt lõi, Bắc Kinh khó mà nhượng bộ hoặc có thay đổi quan trọng nào trong định hướng tuyên truyền. Tiết lộ với tờ WSJ, một nguồn tin cho biết các nhà ngoại giao Trung Quốc đã nói rõ với đồng nghiệp quốc tế, rằng họ không có ý rút lui khỏi bất kỳ trận chiến nào gây tổn hại đến chủ quyền và lợi ích quốc gia.

MAI QUYÊN (Theo WSJ, France24)