Trong nền kinh tế số, dữ liệu trở thành một loại tài sản chiến lược. Đối với lĩnh vực nông nghiệp, dữ liệu không chỉ phục vụ quản lý sản xuất mà còn trực tiếp tham gia vào quá trình hình thành niềm tin giữa người sản xuất, nhà phân phối và người tiêu dùng. Đặc biệt trong môi trường thương mại điện tử hiện nay, quyết định mua hàng ngày càng phụ thuộc vào khả năng minh bạch hóa thông tin và truy xuất nguồn gốc (TXNG) sản phẩm.

TXNG sản phẩm làm từ cá thát lát của một doanh nghiệp trên địa bàn TP Cần Thơ.

Nỗ lực xây dựng nền tảng

Thời gian qua, TP Cần Thơ đẩy mạnh tuyên truyền nâng cao nhận thức, vận động, hỗ trợ nông dân, cơ sở sản xuất gắn mã TXNG sản phẩm và thu thập, cập nhật dữ liệu trên Hệ thống Quản lý TXNG sản phẩm, hàng hóa tại địa chỉ check.cantho.gov.vn. Hệ thống này như một nền tảng giúp minh bạch thông tin, thể hiện trách nhiệm của nhà sản xuất, kinh doanh và hỗ trợ người tiêu dùng tiếp cận thông tin sản phẩm. Việc hình thành hệ thống TXNG cấp địa phương có ý nghĩa quan trọng vì TXNG không thể chỉ dựa vào nỗ lực riêng lẻ của từng doanh nghiệp mà cần có hạ tầng dữ liệu chung, có khả năng quản lý, xác thực và kết nối.

Năm 2025, ngành Nông nghiệp và Môi trường thành phố thu thập cơ sở dữ liệu định vị GPS của 546 cơ sở sản xuất, kinh doanh nông, lâm, thủy sản; đồng thời cấp mã TXNG điện tử QR Code cho 321 chủ thể với 621 sản phẩm. Cùng với đó, thành phố tập trung hỗ trợ xây dựng và kiểm tra mã số vùng trồng và cơ sở đóng gói. Đến nay, thành phố đã cấp 649 mã số vùng trồng, với tổng diện tích 10.740ha và 9.183 hộ tham gia; 45 mã số cơ sở đóng gói ở 17 doanh nghiệp.

Ông Bùi Minh Châu, Phó Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ TP Cần Thơ, nhấn mạnh trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế ngày càng sâu rộng và yêu cầu của thị trường ngày càng khắt khe, TXNG không còn là lựa chọn mang tính khuyến khích mà đã trở thành điều kiện bắt buộc, là “giấy thông hành” để các sản phẩm OCOP, sản phẩm chủ lực của TP Cần Thơ khẳng định uy tín, minh bạch thông tin và nâng cao khả năng cạnh tranh trên thị trường.

Từ “cung cấp thông tin” đến “xác thực dữ liệu”

Theo các chuyên gia, khi được tích hợp với chuyển đổi số và thương mại điện tử, TXNG không chỉ giúp quản lý chất lượng sản phẩm mà còn góp phần gia tăng giá trị thương hiệu, mở rộng thị trường tiêu thụ và nâng cao niềm tin của người tiêu dùng đối với sản phẩm địa phương. Một sản phẩm nếu chỉ có hình ảnh bao bì và mô tả ngắn gọn rất khó tạo dựng lợi thế cạnh tranh. Ngược lại, nếu sản phẩm có hồ sơ TXNG minh bạch, chứng nhận rõ ràng, hình ảnh quy trình sản xuất thực tế, thông tin vùng nguyên liệu và câu chuyện thương hiệu đáng tin cậy, thì khả năng thuyết phục người tiêu dùng sẽ cao hơn nhiều. Chính vì vậy, TXNG cần được nhìn nhận không chỉ như một công cụ kỹ thuật, mà như “hạ tầng niềm tin” cho sản phẩm nông sản trên môi trường kinh doanh truyền thống và môi trường số.

PGS.TS. Nguyễn Duy Đạt, Viện trưởng Viện Kinh doanh quốc tế và Logistics, cho rằng về mặt công nghệ, QR Code hiện là giải pháp phổ biến nhất vì chi phí thấp, dễ triển khai và phù hợp với năng lực của nhiều doanh nghiệp nhỏ, hợp tác xã và hộ kinh doanh. Tuy nhiên, QR Code mới là “cánh cửa” dẫn người tiêu dùng đến dữ liệu sản phẩm; giá trị thật nằm ở chất lượng dữ liệu phía sau mã quét. Nếu người tiêu dùng quét mã nhưng chỉ thấy tên cơ sở, địa chỉ và vài dòng giới thiệu, thì TXNG chưa đủ sức tạo niềm tin. Ngược lại, nếu mã truy xuất dẫn đến hồ sơ số đầy đủ, gồm vùng nguyên liệu, nhật ký sản xuất, chứng nhận chất lượng, hình ảnh thực tế, lô hàng, hướng dẫn bảo quản, kênh bán hàng chính thức và phản hồi người tiêu dùng, thì TXNG trở thành một công cụ thương mại có giá trị. Ở cấp độ cao hơn, Blockchain, IoT và dữ liệu lớn có thể giúp nâng cấp TXNG từ mô hình “cung cấp thông tin” sang mô hình “xác thực dữ liệu”. 

Bà Bùi Ngọc Lê, Giám đốc Công ty CP Tập đoàn công nghệ DEEP PRO, khẳng định Blockchain không chỉ lưu dữ liệu mà còn tạo ra niềm tin số. Vì vậy, công ty cung cấp giải pháp Deep Trace: định danh số cho nông sản. Mỗi sản phẩm được gắn mã QR động, lưu trữ dữ liệu trực tiếp trên Blockchain để tránh tình trạng bị sao chép, làm giả. Với giải pháp này, chỉ một lần quét mã QR toàn bộ hành trình của sản phẩm: vùng nguyên liệu sản xuất, đóng gói, vận chuyển, phân phối được hiện rõ. TXNG Deep Trace khác với TXNG truyền thống ở việc bảo mật được mã hóa, xác thực thời gian bằng thuật toán và sẵn sàng cho tiêu chuẩn quốc tế và ESG…

Có thể thấy, TXNG không chỉ là công cụ kỹ thuật mà là nền tảng chiến lược để sản phẩm nông sản của Cần Thơ và cả ĐBSCL chuyển từ lợi thế sản lượng sang lợi thế chất lượng, từ cạnh tranh bằng giá sang cạnh tranh bằng giá trị, thương hiệu và sự minh bạch. Đây chính là con đường để nông sản địa phương bước vào thị trường hiện đại với tâm thế chủ động hơn, chuyên nghiệp hơn và bền vững hơn.

Bài, ảnh: MỸ THANH