Hiện nay, một bộ phận không nhỏ nông dân trồng lúa tại ĐBSCL vẫn còn thói quen đốt rơm trên đồng sau khi thu hoạch lúa đông xuân vừa gây lãng phí, vừa tạo ra khí thải gây tác động xấu đến môi trường.

Lãng phí từ đốt rơm

Vụ lúa đông xuân 2025-2026 tại nhiều địa phương vùng ĐBSCL đang vào thời điểm thu hoạch rộ. Thời điểm này đang mùa khô, rất thuận lợi để nông dân sử dụng máy móc cơ giới thu gom rơm trên đồng sau khi thu hoạch lúa. Hiện nay, nhờ có các máy cuộn rơm đa năng mà nông dân tại nhiều nơi dễ dàng thu gom rơm ra khỏi đồng để sử dụng cho nhiều mục đích khác nhau. Với sự hướng dẫn và hỗ trợ tích cực từ ngành chức năng trong quản lý và khai thác sử dụng rơm, nông dân trồng lúa tại nhiều hợp tác xã (HTX) đã nâng thêm thu nhập từ 3-6 triệu đồng/ha nhờ sử dụng rơm theo hướng tuần hoàn. Cụ thể như sử dụng rơm để trồng nấm rơm rồi tiếp tục dùng bã rơm sản xuất phân bón hữu cơ phục vụ lại cho lúa và cây trồng khác. Tuy nhiên, tình trạng nông dân đốt rơm trên đồng sau khi thu hoạch lúa vẫn còn xuất hiện tại các tỉnh, thành vùng ĐBSCL.

Nông dân tại nhiều nơi ở vùng ĐBSCL còn đốt rơm trên đồng trong vụ lúa đông xuân 2025-2026.

Do còn gặp khó khăn và hạn chế về máy móc, công nghệ và thiếu các thông tin, kiến thức trong khai thác sử dụng rơm nên còn một lượng lớn rơm đốt ngay trên đồng gây lãng phí và phát sinh khí thải nhà kính. Đặc biệt, giá bán rơm tại nhiều nơi còn rất thấp hoặc không có người mua, trong khi nhiều nông dân muốn nhanh chóng xử lý rơm rạ sau các vụ lúa để cải tạo đất gieo sạ vụ lúa tiếp theo.

Ông Lê Văn Nhẫn ở ấp 2, xã Vị Thanh 1, TP Cần Thơ, cho biết: “Nhiều nông dân còn đốt rơm trên đồng vì không có người mua, còn thu gom lại tốn thêm chi phí mà chưa biết sử dụng ra sao cho hiệu quả. Bởi ở đây đa phần bà con không nuôi trâu bò, cũng không nắm kỹ thuật để trồng nấm rơm”.

Theo anh Phan Thanh Đức ở khu vực Trường Hòa, phường Phước Thới, TP Cần Thơ, đa phần các hộ dân đều chưa có điều kiện đầu tư mua máy cuộn rơm, muốn thu gom rơm phải thuê mướn máy. Tuy nhiên, tại nhiều nơi còn thiếu máy móc làm dịch vụ thu gom rơm nên nông dân còn gặp khó nên chọn cách đốt rơm trên đồng, nhất là khi chưa biết cách khai thác sử dụng.

Phát huy vai trò của hợp tác xã

Trước khó khăn mà nông dân còn gặp phải, các cấp, các ngành chức năng cần quan tâm vào cuộc để hỗ trợ giúp bà con tìm đầu ra tiêu thụ rơm và phát triển đa dạng nhiều hoạt động sinh kế từ rơm. Các cơ quan chức năng cần đẩy mạnh công tác tuyên truyền, tập huấn nâng cao kiến thức cho nông dân và HTX về cách quản lý, sử dụng rơm rạ theo hướng nông nghiệp tuần hoàn và phát triển thị trường tiêu thụ rơm. Hoàn thiện khung chính sách và hệ thống dữ liệu để quản lý, khai thác tốt nguồn rơm rạ; kiểm soát, hạn chế việc đốt rơm. Kịp thời có các chính sách ưu đãi, hỗ trợ nông dân, HTX về vốn, công nghệ, thúc đẩy liên kết chuỗi giá trị bền vững. Phát huy vai trò của các HTX trong liên kết chuỗi giá trị và hỗ trợ HTX đầu tư mua sắm máy móc, phát triển dịch vụ cơ giới hóa thu gom rơm cũng như kết nối các đơn vị tiêu thụ rơm.

Theo ông Trần Văn Thảnh, Giám đốc HTX Kiến Trung ở xã Vị Thanh 1, các HTX rất cần được Nhà nước hỗ trợ đầu tư mua sắm máy cuộn rơm và tiếp cận các thiết bị, công nghệ nhằm giúp xử lý, khai thác, sử dụng rơm hiệu quả. HTX cần được hỗ trợ kết nối với doanh nghiệp và đơn vị tiêu thụ rơm nhằm giúp xã viên bán rơm khi không có nhu cầu sử dụng. Về phía HTX sẽ quan tâm làm tốt dịch vụ thu gom rơm phục vụ xã viên, nông dân và xây dựng nhà kho bảo quản, lưu trữ rơm để chủ động đáp ứng nhu cầu sử dụng của khách hàng.

Với sản lượng lúa hằng năm hơn 24 triệu tấn, ĐBSCL có lượng phụ phẩm rơm rạ gần 25 triệu tấn/năm. Nếu lượng rơm này được quản lý và khai thác tốt sẽ giúp mang lại giá trị rất lớn, góp phần quan trọng vào việc giảm phát thải khí nhà kính. Việc thu gom rơm và khắc phục tình trạng đốt rơm trên đồng cũng là yêu cầu cấp thiết, đòi hỏi các địa phương vùng ĐBSCL cần thực hiện ngay góp phần vào thành công của Đề án phát triển bền vững một triệu héc-ta chuyên canh lúa chất lượng cao và phát thải thấp gắn với tăng trưởng xanh vùng ĐBSCL đến năm 2030. Đề án đã đặt mục tiêu đến năm 2030, 100% lượng rơm sau thu hoạch phải được thu gom khỏi ruộng và đưa vào chế biến, tái sử dụng.

Bài, ảnh: KHÁNH TRUNG