Phát biểu tại Hội thảo khoa học “Phát triển hệ sinh thái đổi mới sáng tạo, khởi nghiệp sáng tạo TP Cần Thơ mang tầm khu vực và vùng Đồng bằng sông Cửu Long” ngày 22-5 vừa qua, ông Nguyễn Mai Dương, Cục trưởng Cục Đổi mới sáng tạo (Bộ Khoa học và Công nghệ), nhận định: “Với vị thế là trung tâm kinh tế, khoa học - công nghệ và đổi mới sáng tạo (ĐMST) của vùng ĐBSCL, TP Cần Thơ đang mang sứ mệnh dẫn dắt và lan tỏa tinh thần ĐMST cho toàn khu vực”.
Trong bối cảnh thế giới đang trong cuộc đua dữ liệu, trí tuệ nhân tạo (AI), kinh tế số và khi mô hình tăng trưởng cũ của ĐBSCL bộc lộ ngày càng rõ những giới hạn về tài nguyên, năng suất, nguồn nhân lực, năng lực cạnh tranh toàn cầu, nhận định đó cũng chính là một đòi hỏi có tính tất yếu: Cần Thơ không thể phát triển như một đô thị trung tâm vùng theo cách hiểu lâu nay mà phải thực sự trở thành trung tâm ĐMST của toàn vùng ĐBSCL. Vấn đề đặt ra là làm thế nào để thành phố đảm đương tốt vai trò đó, trở thành “thung lũng ĐMST” của vùng trong giai đoạn từ nay đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045.
Trong nỗ lực vươn lên trở thành trung tâm khởi nghiệp, khoa học - công nghệ và ĐMST của vùng, đến nay, Cần Thơ đã ký kết 30 biên bản ghi nhớ hợp tác, kết nối với 6 quỹ đầu tư trong và ngoài nước; hỗ trợ 21 doanh nghiệp khoa học - công nghệ, 68 doanh nghiệp khởi nghiệp ĐMST và hơn 190 dự án khởi nghiệp. Thành phố cũng hình thành 5 mạng lưới liên kết hệ sinh thái vùng, 23 tổ chức hỗ trợ trung gian, 6 không gian làm việc chung phục vụ cộng đồng khởi nghiệp. Năm 2025, Trung tâm Khởi nghiệp và ĐMST TP Cần Thơ đã được thành lập với kỳ vọng trở thành đầu mối điều phối hệ sinh thái ĐMST toàn vùng ĐBSCL. Đó là những kết quả rất đáng ghi nhận.
Tuy nhiên, để thực sự trở thành trung tâm ĐMST của toàn vùng ĐBSCL, Cần Thơ phải có năng lực hội tụ tri thức và dẫn dắt để giải quyết những vấn đề sống còn của vùng trong giai đoạn phát triển mới. Trước hết, đó là vấn đề biến đổi khí hậu, an ninh nguồn nước khi tình trạng sụt lún đất, xâm nhập mặn, thiếu nước ngọt, sạt lở bờ sông - bờ biển… đang diễn ra với tốc độ ngày càng nghiêm trọng. Tăng trưởng chậm, nguy cơ tụt hậu trong kinh tế số cũng là vấn đề nan giải của vùng. Nếu vẫn tiếp tục dựa vào khai thác tài nguyên tự nhiên, lao động giá rẻ, xuất khẩu thô, công nghiệp chế biến sâu còn yếu, chi phí logistics cao, hạ tầng dữ liệu hạn chế, năng lực đổi mới công nghệ thấp, ĐBSCL sẽ ngày càng suy giảm sức cạnh tranh trong chuỗi giá trị toàn cầu. Đó còn là bài toán chưa có lời giải thỏa đáng về liên kết vùng và năng lực điều phối phát triển. Đến nay, vùng ĐBSCL vẫn tồn tại tình trạng thiếu trung tâm dữ liệu chung, thiếu trung tâm logistics chung, thiếu cơ chế điều phối hiệu quả, thiếu một “bộ não” xứng tầm với vai trò đầu tàu cho toàn vùng. Đây chính là những khoảng trống mà Cần Thơ có trách nhiệm lấp đầy với vai trò là trung tâm ĐMST của vùng.
Chính vì vậy, Cần Thơ không thể tiếp tục phát triển theo mô hình “đô thị trung tâm vùng truyền thống”, nghĩa là chỉ chú trọng mở rộng không gian đô thị, đầu tư hạ tầng cứng, gia tăng dân số cơ học, phát triển thương mại - dịch vụ, giao thông… theo chiều rộng. Trong thời đại AI và chuyển đổi số, vai trò, tầm vóc của một đô thị trung tâm vùng được thể hiện qua khả năng sản sinh và dẫn dắt tri thức mới, làm chủ công nghệ mới, kết nối dữ liệu, thu hút nhân tài, tạo ra hệ sinh thái ĐMST nội vùng đủ mạnh để dẫn dắt phát triển toàn vùng. Nói cách khác, nếu trước đây Cần Thơ được xem là “trung tâm giao thương” thì nay phải trở thành “trung tâm tri thức”; nếu trước đây giữ vai trò chủ yếu là trung chuyển hàng hóa thì nay phải là trung chuyển dữ liệu, công nghệ, tài chính, nhân lực chất lượng cao cho toàn vùng ĐBSCL.
Muốn vậy, điều kiện tiên quyết là Cần Thơ phải xây dựng được hệ sinh thái tri thức và ĐMST đủ mạnh. Thành phố cần tiếp tục tạo điều kiện để phát triển hệ sinh thái khởi nghiệp ĐMST, nghiên cứu - ứng dụng AI, công nghệ sinh học, nông nghiệp công nghệ cao, công nghệ môi trường, logistics thông minh, dữ liệu vùng… Để tăng sức hút đối với các doanh nghiệp công nghệ cao, startup, quỹ đầu tư, thu hút được nhân lực chất lượng cao đến sinh sống, làm việc, sáng tạo và cống hiến, thành phố phải thực sự là địa phương đi đầu trong toàn vùng về cải cách thể chế cho ĐMST. Bên cạnh Trung tâm Khởi nghiệp và ĐMST TP Cần Thơ hoạt động thực chất và hiệu quả, Cần Thơ cũng cần tạo ra môi trường quản trị mở hơn, dữ liệu mở hơn, thủ tục nhanh hơn, thực hiện cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (regulatory sandbox) linh hoạt hơn trong các lĩnh vực tài chính, y tế, giáo dục, năng lượng tái tạo, giao thông thông minh, quản trị công… và đặc biệt là cơ chế bảo vệ cán bộ dám nghĩ, dám làm, dám đổi mới vì lợi ích chung.
Để trở thành “thung lũng ĐMST” của ĐBSCL, Cần Thơ phải thực sự là nơi đáng sống, đáng làm việc, đáng khởi nghiệp nhất vùng; nơi mà các nhà khoa học, chuyên gia AI, startup công nghệ, quỹ đầu tư và doanh nghiệp ĐMST cảm thấy có cơ hội phát triển dài hạn, an tâm ĐMST và cống hiến. Có như vậy, ĐMST mới thực sự trở thành động lực phát triển cốt lõi và bền vững của thành phố cũng như của toàn vùng ĐBSCL. Khi Cần Thơ thực sự là một “thung lũng ĐMST”, tạo ra được một hệ sinh thái ĐMST nội vùng và liên vùng thì ĐBSCL sẽ có được bước nhảy mạnh mẽ để thoát khỏi quỹ đạo tăng trưởng cũ, vượt qua những thách thức hiện hữu, vươn lên thành một vùng phát triển hiện đại, xanh, bền vững trong tương lai gần.
NGUYỄN HUY
