Trung Quốc lâu nay vẫn duy trì sự hiện diện ngoại giao tương đối kín tiếng trong các vấn đề an ninh tại khu vực Trung Đông. Tuy nhiên, trong bối cảnh chính quyền Tổng thống Mỹ Donald Trump đang bế tắc trước vấn đề Iran, Bắc Kinh đang tích cực hơn tại khu vực giàu dầu mỏ này.

Chủ tịch Tập Cận Bình và Quốc vương Oman tại cuộc gặp hôm 2-11. Ảnh: Xinhua

Cơ hội lớn từ Oman

Phát biểu tại cuộc hội đàm với Quốc vương Oman, Haitham bin Tariq Al-Said tại Bắc Kinh ngày 2-11, Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình cho biết đây là chuyến thăm đầu tiên của nguyên thủ Oman đến Trung Quốc kể từ khi hai nước thiết lập quan hệ ngoại giao cách đây 48 năm. 

Sau cuộc đàm phán, lãnh đạo hai nước đã chứng kiến lễ ký nhiều văn kiện hợp tác trong các lĩnh vực chủ chốt như chuỗi cung ứng sản xuất, phát triển xanh, tài chính số, hoán đổi tiền tệ, đồng thời ra Tuyên bố chung về việc làm sâu sắc hơn quan hệ đối tác chiến lược giữa hai bên. Như vậy, quan hệ Trung Quốc - Oman vốn được xây dựng dựa trên nhiều thập kỷ hợp tác thầm lặng, nay đã được nâng lên thành đối tác chiến lược chính thức.

Với dân số hơn 5 triệu người và diện tích khoảng 300.000km2, Oman được xem là nước giàu có với GDP bình quân đầu người hơn 22.000USD. Như nhiều quốc gia khác trong khu vực, Mỹ được phép sử dụng các cơ sở quân sự tại Oman. Tuy nhiên, không giống như các quốc gia khác, Oman không nằm trong mục tiêu trả đũa của Iran trước các đòn không kích của Mỹ. Là nước nằm gần eo biển Hormuz, Oman đã rơi vào tình thế khó xử: vừa phải đàm phán với Tehran về việc quản lý eo biển, vừa phải đối mặt với những đe dọa ném bom  từ Tổng thống Mỹ Donald Trump do hợp tác với Iran.

Tình thế trên của Oman rõ ràng là cơ hội để Trung Quốc chen vào và tạo dựng vị thế mới tại khu vực.

Tích cực can dự

Về khu vực, Chủ tịch Tập Cận Bình nhấn mạnh rằng vùng Vịnh và Trung Đông không nên trở thành đấu trường tranh giành quyền lực giữa các cường quốc và xung đột địa chính trị. Do đó, ông cho biết Trung Quốc “hy vọng có thể đóng góp trí tuệ và giải pháp để giải quyết tình trạng bất ổn an ninh trong khu vực”; nhấn mạnh Bắc Kinh sẵn sàng tăng cường trao đổi và phối hợp với các quốc gia Arab, cũng như các nước thuộc Hội đồng Hợp tác vùng Vịnh (GCC), cùng nhau nỗ lực giảm leo thang căng thẳng và đạt được sự ổn định lâu dài.

Phát biểu trên của lãnh đạo Trung Quốc phản ánh mong muốn của Bắc Kinh trong việc thúc đẩy đối thoại ngoại giao, hợp tác khu vực và tôn trọng chủ quyền quốc gia, thay vì để Trung Đông trở thành một phần mở rộng của cuộc cạnh tranh chiến lược giữa các cường quốc. Nguy cơ leo thang xung đột làm gia tăng tình trạng bấp bênh tại eo biển Hormuz và đặt ra thách thức đáng kể đối với Trung Quốc, quốc gia vốn phụ thuộc nhiều vào nguồn năng lượng nhập khẩu từ vùng Vịnh. ​​Sự bất ổn kéo dài cũng đe dọa các tuyến đường vận tải biển quốc tế cùng các mối quan hệ kinh tế rộng lớn hơn giữa Trung Quốc và các quốc gia Arab.

Trong cuộc gặp với Cố vấn An ninh Quốc gia Saudi Arabia, Musaad bin Mohammad al-Aiban tại Bắc Kinh hôm 2-11, Ngoại trưởng Vương Nghị cảnh báo khu vực vùng Vịnh một lần nữa đứng trước “ngã rẽ mang tính quyết định giữa chiến tranh và hòa bình”, đồng thời kêu gọi các bên liên quan chấm dứt hành động thù địch thông qua đối thoại và đàm phán. Ông Vương nhấn mạnh đến yêu cầu bảo đảm an ninh năng lượng và duy trì hoạt động thông suốt của các tuyến vận tải biển trong khu vực.

Cùng ngày, ông Vương Nghị cũng gặp ông Ali Bagheri Kani, Phó Thư ký Hội đồng An ninh Quốc gia Tối cao Iran, nhấn mạnh rằng đối thoại và đàm phán là con đường để giải quyết các cuộc xung đột tại Trung Đông. “Tất cả các bên nên với tinh thần lý trí và thực dụng, tập trung vào giải pháp chính trị thay vì một lần nữa viện đến xung đột vũ trang”, ông Vương nhấn mạnh.

Trong khi đó, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Trung Quốc Mao Ninh thông báo, Đặc phái viên của Chính phủ Trung Quốc về vấn đề Trung Đông sẽ sớm thăm Iran, Oman và Saudi Arabia nhằm thúc đẩy đối thoại, giảm căng thẳng và duy trì ổn định khu vực.

ĐỨC TRUNG