Sau những ngày biểu tình dữ dội, cuối cùng Ai Cập đã "chuyển mình" khi quân đội tuyên bố phế truất Tổng thống dân sự đầu tiên Mohamed Morsi vào hôm 3-7, tức chỉ vài ngày sau khi ông kỷ niệm một năm lên cầm quyền.

Cuộc cách mạng thứ hai trong 2 năm

Trong một phát biểu trên truyền hình vào tối 3-7 (giờ địa phương), Chủ tịch Hội đồng Tối cao các Lực lượng vũ trang (SCAF), Tướng Abdel Fattah al-Sisi tuyên bố truất quyền Tổng thống Morsi, đình chỉ Hiến pháp và bổ nhiệm người đứng đầu Tòa án Hiến pháp tối cao Adli Mansour làm tổng thống lâm thời của Ai Cập từ ngày 4-7.

Quân đội Ai Cập đã không còn “bảo vệ” Tổng thống Morsi (giữa) như trước đây. Ảnh: AP

Ngoài ra, ông Sisi cũng kêu gọi tiến hành bầu cử tổng thống và quốc hội, thành lập ủy ban rà soát Hiến pháp cũng như một ủy ban hòa giải dân tộc với sự góp mặt của các phong trào thanh niên. Chính phủ chuyển tiếp cũng sẽ được thành lập sau đó. Sự kiện ngày 3-7 đã đánh dấu lần thứ 2 trong 2 năm qua, "cách mạng lật đổ" xảy ra, trước đó là trường hợp của chế độ Hosni Mubarak hồi năm 2011.

Tuyên bố phế truất của quân đội, đưa ra sau khi Tổng thống Morsi bác tối hậu thư, ngay lập tức nhận được sự "hưởng ứng" của những người phản đối chính phủ trên khắp Ai Cập, đặc biệt tại Quảng trường Tahrir ở Thủ đô Cairo vốn là trung tâm của cuộc biểu tình trong những ngày qua. Trái lại, những người ủng hộ ông Morsi giận dữ lên án tuyên bố của Tướng Sisi với khẩu hiệu "Đả đảo quân đội cầm quyền". Theo hãng thông tấn MENA, các cuộc xung đột giữa những người ủng hộ và phản đối chính phủ cũng đã bùng phát, dẫn đến cái chết của 14 người ở một số thành phố lớn của Ai Cập.

Số phận Ai Cập và Tổng thống Morsi

Không ít ý kiến đã lo ngại việc Tổng thống Morsi bị hạ bệ sẽ đánh dấu Ai Cập trở về thời kỳ "đối xử hà khắc" đối với những người Hồi giáo như đã từng dưới thời Mubarak. Nỗi lo dường như đã hiện hữu bởi sau đó, quân đội cũng đã đóng cửa 5 kênh truyền hình của người Hồi giáo và bắt giữ một số nhân viên mà họ cho là phục vụ cho các "kênh truyền hình trái phép".

Trong khi đó theo hãng tin Pháp AFP, Tổng thống bị lật đổ Morsi cùng các đồng minh thân cận của ông đang bị quân đội "giam giữ" tại vị trí được cho là trụ sở của lực lượng vũ trang. Trong số những người bị bắt giữ có lãnh đạo của đảng Tự do và Công lý Saad al-Katatni và Phó lãnh đạo tối cao của tổ chức Huynh đệ Hồi giáo Rashad Bayoumi. Ngoài ra, lực lượng an ninh cũng phát lệnh bắt giữ 300 lãnh đạo và thành viên của tổ chức Huynh đệ Hồi giáo.

Phản ứng của thế giới

Trước việc Tổng thống Morsi bị phế truất, Tổng thống Mỹ Barack Obama đã lên tiếng thúc giục quân đội Ai Cập nhanh chóng trao quyền điều hành đất nước cho chính quyền dân sự thông qua quá trình chuyển tiếp minh bạch. Ông chủ Nhà Trắng cũng "quan ngại sâu sắc" trước việc quân đội phế truất ông Morsi và đình chỉ Hiến pháp.

Từ trụ sở Liên Hiệp Quốc, Tổng Thư ký Ban Ki-moon cũng đã phát đi lời gọi các bên tại Ai Cập nên bình tĩnh và kiềm chế. Tuyên bố cũng nêu rõ điều cần thiết vào lúc này chính là đưa ra một giải pháp bao quát để đáp ứng những yêu cầu và giải tỏa lo lắng của toàn thể người dân Ai Cập đồng thời nhanh chóng củng cố chính quyền dân sự "phù hợp với những quy tắc dân chủ".

Theo nhà phân tích người Jordanie Labib Kamhawi, những gì xảy ra cho người Hồi giáo ở Ai Cập sẽ quyết định địa vị của "đồng minh" tại các quốc gia còn lại trong khu vực và điều này khiến họ lo lắng bởi biết rằng nếu thất bại ở Ai Cập, người Hồi giáo ở nơi khác cũng sẽ "chung số phận". Ngược lại, theo giới phân tích, sự lớn mạnh của tổ chức Huynh đệ Hồi giáo tại Ai Cập sau khi chế độ Mubarak bị lật đổ đã khiến phần lớn các nước A-rập vùng Vịnh lo ngại bởi họ sợ điều này sẽ "thúc đẩy" người Hồi giáo trong nước trỗi dậy. Do vậy khi "biến cố" xảy ra ở đất nước Kim tự tháp, một số quốc gia trong khu vực đã lên tiếng. Arabie Séoudite đã gửi "thông điệp chúc mừng" tới "tổng thống lâm thời" của Ai Cập Adli Mansour. Trong khi đó, các Tiểu Vương quốc A-rập Thống nhất (UAE) thì "hoan nghênh" quân đội Ai Cập cũng như những thay đổi ở nơi đây.

THANH BÌNH (Tổng hợp)