* Hà Triều

Bài 1: Xu thế tất yếu

Theo Ban Chỉ đạo Tây Nam Bộ, thời gian qua đã có nhiều chủ trương, chính sách lớn của Chính phủ tạo điều kiện cho kinh tế - xã hội vùng ĐBSCL phát triển. Nhưng kết quả vẫn còn nhiều hạn chế, một trong những nguyên nhân là do thiếu liên kết giữa các địa phương trong vùng. Trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế ngày càng sâu rộng, biến đổi khí hậu diễn biến phức tạp, hơn lúc nào hết, liên kết vùng để phát triển bền vững vùng ĐBSCL trở thành xu thế tất yếu.

Liên kết vùng ĐBSCL vì sự phát triển bền vững luôn là vấn đề được đặc biệt quan tâm. Thực tiễn liên kết vùng ở ĐBSCL thời gian qua còn nhiều hạn chế làm cho toàn vùng chưa thể phát huy lợi thế cạnh tranh, nhất là đối với các sản phẩm mang tính chủ lực của đồng bằng. Tuy nhiên theo ông Vương Đình Huệ, Trưởng ban Kinh tế Trung ương, liên kết vùng ĐBSCL - thời cơ đã "chín muồi" để các địa phương cùng hợp tác nâng cao vị thế.

* Liên kết kém– giảm năng lực cạnh tranh

ĐBSCL được đánh giá có tiềm năng, thế mạnh phát triển công nghiệp năng lượng, công nghiệp thực phẩm, phát triển du lịch và là vùng trọng điểm về nông nghiệp, nắm giữ vai trò quyết định an ninh lương thực quốc gia và đóng góp cho an ninh lương thực thế giới, an ninh quốc phòng. Ông Lê Vĩnh Tân, Phó trưởng Ban Kinh tế Trung ương, nhận định: Chủ trương và chính sách phát triển vùng ĐBSCL của Đảng và Nhà nước đã được triển khai tích cực và đạt được những kết quả quan trọng. Trên cơ sở lợi ích của các địa phương, trong 10 năm gần đây, đảng bộ và chính quyền 13 tỉnh, thành trong vùng đã có những nỗ lực mạnh mẽ, chủ động khai thác lợi thế về điều kiện tự nhiên, thu hút đầu tư, tranh thủ sự hỗ trợ của Trung ương nhằm đẩy nhanh tốc độ phát triển kinh tế - xã hội. Vì vậy, kinh tế toàn vùng đã có bước chuyển mình rõ nét, đã dần dần thoát khỏi tình trạng kém phát triển. Nhiều khu kinh tế, khu công nghiệp được xây dựng và đi vào hoạt động. Vùng đã hình thành các vùng sản xuất hàng hóa quy mô lớn, có giá trị cao về nông nghiệp, đóng vai trò quyết định trong xuất khẩu nông sản của Việt Nam trên thế giới như: lúa gạo, thủy sản, cây ăn trái. Kinh tế toàn vùng có tốc độ tăng trưởng khá cao so với bình quân chung của cả nước (từ 2010-2011 là 11%, năm 2012 và 2013 đạt trên 9%). Chỉ số năng lực cạnh tranh cấp tỉnh (CPI) của các địa phương trong vùng những năm gần đây luôn nằm trong tốp đầu. Năm 2013 có đến 3 địa phương được xếp vào nhóm "Rất tốt" gồm: Kiên Giang, Đồng Tháp và Bến Tre; 2 địa phương thuộc nhóm "Tốt" là TP Cần Thơ và Trà Vinh.

Dù vậy, quá trình phát triển kinh tế - xã hội của vùng ĐBSCL vẫn còn bộc lộ nhiều yếu kém. Ông Nguyễn Phong Quang, Phó Ban Thường trực Ban Chỉ đạo Tây Nam Bộ, cho rằng: Tăng trưởng kinh tế của vùng thiếu vững chắc, tiềm năng và lợi thế của vùng chưa được khai thác đúng mức. Kinh tế vùng phát triển chủ yếu theo chiều rộng, kết cấu hạ tầng thiếu đồng bộ, giá trị sản xuất nông nghiệp thiếu tính ổn định và có nguy cơ bị thu hẹp diện tích sản xuất do tác động của biến đổi khí hậu. Mặc dù thời gian qua đã có nhiều chủ trương, chính sách lớn của chính phủ; nhiều dự án trong và ngoài nước đầu tư, góp phần phát triển kinh tế - xã hội vùng ĐBSCL. Nhưng kết quả vẫn còn nhiều hạn chế với vai trò của vùng là vựa lúa, vựa cá,… và đóng vai trò đặc biệt quan trọng trong đảm bảo an ninh lương thực quốc gia. Nguyên nhân chủ yếu của những hạn chế, theo ông Nguyễn Phong Quang là do thiếu liên kết giữa các địa phương trong vùng; cơ chế, chính sách khuyến khích đầu tư liên kết vùng còn nhiều hạn chế và chưa đồng bộ làm ảnh hưởng đến môi trường đầu tư của vùng. Không chỉ vậy, vùng ĐBSCL có hệ thống sinh thái rất đa dạng, điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội của các địa phương trong vùng cũng có nhiều đặc điểm khác nhau. Một số tỉnh có bờ biển chạy dài, như: Kiên Giang, Cà Mau, Bạc Liêu, Sóc Trăng, Trà Vinh, Bến Tre, Tiền Giang có lợi thế phát triển kinh tế biển. TP Cần Thơ có vị trí là trung tâm của vùng, có lợi thế phát triển dịch vụ du lịch, thương mại, tài chính, hàng không, cảng, công nghiệp chế biến… Do sự khác biệt về tự nhiên và quá trình phát triển kinh tế của mỗi địa phương trong vùng ĐBSCL, mỗi nơi đều hoạch định chính sách để đảm bảo sự phát triển kinh tế của mình. Chính điều này đã dẫn đến chưa tận dụng cơ hội của ngoài vùng, đồng thời cũng chưa phát huy hết sức mạnh bên trong của mỗi địa phương trong vùng.

* Yêu cầu cấp thiết

Cùng với cả nước, ĐBSCL đang đứng trước các thách thức lớn khác. Theo TS. Lê Quốc Khải, Viện Nghiên cứu Quản lý Kinh tế Trung ương, đó là: ảnh hưởng của biến đổi khí hậu và quản lý khai thác không tốt lưu vực sông Mekong dẫn đến hạn hán và xâm nhập mặn đang diễn ra ngày càng nghiêm trọng. Lũ hằng năm xảy ra trong vùng với mức độ bất thường; khai thác sử dụng nguồn nước phía thượng lưu sông Mekong gây nhiều ảnh hưởng đến nguồn nước cho vùng. Đặc biệt, tiến trình hội nhập kinh tế quốc tế ngày càng mạnh mẽ, yêu cầu về chất lượng sản phẩm và khả năng cung ứng ngày càng cao của các thị trường nhập khẩu, sự cạnh tranh gay gắt của thị trường lương thực và thực phẩm quốc tế… Tất cả đòi hỏi sự thay đổi cơ bản về quy hoạch và quản lý quy hoạch sản xuất nông nghiệp toàn vùng, quản lý chất lượng sản phẩm theo chuỗi khép kín, về liên kết nông dân và doanh nghiệp để xây dựng chuỗi giá trị bền vững, về tham gia có hiệu quả vào chuỗi phân phối quốc tế.

Những hạn chế trong quá trình phát triển đã và đang đặt ra yêu cầu cấp thiết và mang tính tất yếu là phải tăng cường liên kết vùng ĐBSCL. Các địa phương trong vùng phải liên kết với nhau nhằm hướng tới xây dựng chính sách phát triển kinh tế một cách bền vững. Bởi, theo ông Nguyễn Phong Quang, Phó Trưởng ban Thường trực Ban Chỉ đạo Tây Nam Bộ, liên kết vùng là một trong những cơ sở quan trọng để tiến hành quá trình tái cơ cấu nền kinh tế nói chung và tái cơ cấu ngành nông nghiệp vùng ĐBSCL nói riêng. Tạo được liên kết vùng vững chắc sẽ nâng cao hiệu quả đầu tư, tránh tình trạng đầu tư dàn trải, lãng phí và cạnh tranh không lành mạnh giữa các địa phương; nhằm hướng tới mục tiêu hiện đại hóa ngành sản xuất lúa gạo, thủy sản, cây ăn trái và đẩy nhanh quá trình xây dựng nông thôn mới.

Không chỉ vậy, TS. Lê Quốc Khải, Viện Nghiên cứu Quản lý Kinh tế Trung ương, cho rằng: Liên kết vùng nói chung và liên kết kinh tế nói riêng đang là một xu thế tất yếu trong quá trình phát triển kinh tế - xã hội của mỗi quốc gia, đặc biệt là đối với quá trình phát triển các vùng trong một quốc gia. Trong quá trình phát triển, các nguồn lực về lao động, vốn, tài nguyên, khoa học kỹ thuật, công nghệ… ở từng địa phương nói riêng và từng vùng không thể chỉ dựa vào mỗi nguồn lực nội tại mà cần phải dựa vào cả nguồn lực từ bên ngoài. Điều đó có nghĩa phải tăng cường liên kết vùng là một trong những phương châm chủ đạo trong chính sách phát triển của các quốc gia trên thế giới nhằm góp phần phát huy nội lực và tận dụng ngoại lực của các địa phương.

***

Liên kết vùng trong phát triển, nhất là trong bối cảnh hội nhập kinh tế là xu thế tất yếu. Vấn đề này, đã được các ngành hữu quan, các địa phương trong vùng nhìn nhận một cách thấu đáo. Vì thế, nhiều mô hình, nhiều hình thức liên kết đã được hình thành ở ĐBSCL trong thời gian qua. Nhưng theo nhận định của các ngành hữu quan, các liên kết này còn mang tính hình thức, chưa có đột phá… Đây là những vấn đề cần phân tích, rút ra bài học kinh nghiệm để các địa phương trong vùng ĐBSCL tìm ra "tiếng nói chung".

(Còn tiếp)

Bài 2: Đã có liên kết, nhưng chưa vững