Thảo luận tại Tổ 9 về dự án Luật Tiếp cận thông tin (sửa đổi) sáng 9/4, các ĐBQH nhấn mạnh tinh thần hành động phải vì lợi ích của người dân và doanh nghiệp, bảo đảm công khai, minh bạch thông tin. Đây không chỉ là quyền hiến định mà còn là nền tảng cho tăng trưởng hai con số.

Các đại biểu tham gia thảo luận tại Tổ 9 sáng 9/4

Cần trả lời câu hỏi: Người dân, doanh nghiệp cần thông tin gì từ Nhà nước?

Thảo luận tại Tổ 9 (gồm Đoàn ĐBQH TP. Cần Thơ và các tỉnh Lạng Sơn, Lai Châu) sáng 9/4, ĐBQH Trần Sỹ Thanh (Lạng Sơn) nhấn mạnh, Đại hội XIV của Đảng và Hội nghị Trung ương 2 khóa XIV cũng như Kỳ họp thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI đều có thông điệp rất rõ, là mọi hành động của Quốc hội, Chính phủ đều vì lợi ích của người dân, doanh nghiệp. Do vậy, trước khi bấm nút thông qua các luật, cần trả lời được câu hỏi: Luật có làm phát sinh thủ tục, gây thêm trở ngại cho người dân, doanh nghiệp hay không?

Đối với dự án Luật Tiếp cận thông tin (sửa đổi), đại biểu Trần Sỹ Thanh cho rằng, cần đặt địa vị vào người dân, doanh nghiệp để trả lời câu hỏi: Người dân, doanh nghiệp cần thông tin gì từ phía Nhà nước?

ĐBQH Trần Sỹ Thanh (Lạng Sơn) phát biểu

Theo đại biểu, người dân, doanh nghiệp cần rất nhiều thông tin, nhưng “cái gì nhiều nhất, bức xúc nhất, cần thiết nhất thì ưu tiên và có định hướng xử lý rõ ràng”.

Chẳng hạn, vấn đề quy hoạch, người dân cần được tiếp cận quy hoạch 1/2000, 1/500 để biết nhà mình ở khu vực này thì được xây bao nhiêu tầng, chiều cao bao nhiêu mét? Hay khu phố này được sơn màu gì, được trồng loại cây gì?... Thông tin này cần được công khai, minh bạch để người dân, doanh nghiệp nắm được.

“Khi các thông tin về quy hoạch được công khai, minh bạch cũng sẽ tác động ngay đến tăng trưởng, đến đầu tư xã hội”, đại biểu Trần Sỹ Thanh nhận định.

Quy định rõ, tránh tùy nghi áp dụng

Chia sẻ với quan điểm nêu trên, ĐBQH Hoàng Anh Công (Cần Thơ) cũng cho rằng, việc được tiếp cận thông tin chính là nền tảng cơ bản để minh bạch hoạt động xã hội. “Chúng ta muốn tăng trưởng hai con số thì phải minh bạch thông tin”.

ĐBQH Hoàng Anh Công (Cần Thơ) phát biểu

Quyền tiếp cận thông tin đã được quy định trong Hiến pháp. Do vậy, đại biểu Hoàng Anh Công cho rằng dự thảo Luật phải bám sát tinh thần này, để tạo ra hành lang pháp lý yêu cầu bắt buộc trong việc phải công khai thông tin cần thiết cho người dân, doanh nghiệp, cho sự phát triển chung của xã hội.

“Tinh thần đó đã được thể hiện trong dự thảo Luật nhưng chưa đầy đủ, còn nhiều điều khoản mâu thuẫn, chồng chéo với nhau”, đại biểu chỉ rõ.

Đơn cử, dự thảo Luật quy định công dân không được tiếp cận thông tin thuộc bí mật nhà nước theo quy định của pháp luật về bảo vệ bí mật nhà nước. Quy định này là đúng. Tuy nhiên, đại biểu Hoàng Anh Công băn khoăn đối với quy định công dân không được tiếp cận “thông tin về cuộc họp nội bộ của cơ quan, đơn vị; tài liệu do cơ quan, đơn vị soạn thảo cho công việc nội bộ”; “thông tin mà nếu cung cấp sẽ gây nguy hại đến lợi ích của Nhà nước, ảnh hưởng xấu đến quốc phòng, an ninh quốc gia, đối ngoại, trật tự, an toàn xã hội, đạo đức xã hội, sức khỏe của cộng đồng; gây nguy hại đến tính mạng, cuộc sống hoặc tài sản của người khác”.

Các đại biểu tham gia phiên thảo luận Tổ 9 sáng 9/4

“Điều này rất có thể sẽ bị lạm dụng để không cho người dân, doanh nghiệp tiếp cận thông tin”. Nêu vấn đề này, đại biểu đề nghị cần rà soát để làm rõ những thông tin gì bắt buộc phải cung cấp, những thông tin gì không cung cấp để tránh chồng chéo.

Chẳng hạn, bí mật công tác và thông tin mật có gì khác nhau? Bí mật công tác có nằm trong danh mục tài liệu mật? Chỉ khi làm rõ nội hàm thì quy định pháp luật mới đi vào cuộc sống và quyền tiếp cận thông tin của công dân mới được bảo đảm.

Hiến pháp năm 2013 xác định quyền tiếp cận thông tin là quyền cơ bản của người dân. Dẫn quy định này, ĐBQH Hà Thị Nga (Lai Châu) cho rằng, dự thảo Luật vẫn có quy định đặt việc cung cấp thông tin phụ thuộc vào điều kiện và khả năng thực tế của cơ quan, đơn vị.

ĐBQH Hà Thị Nga (Lai Châu) phát biểu

“Nếu quy định như vậy là chúng ta chuyển hướng từ quyền của người dân sang khả năng đáp ứng của cơ quan nhà nước, dẫn đến nguy cơ làm giảm tính bảo đảm quyền hiến định, dễ áp dụng tùy nghi”, đại biểu Hà Thị Nga nói.

Do đó, đại biểu đề nghị cơ quan soạn thảo tiếp tục nghiên cứu, rà soát tại khoản 1 Điều 19, khoản 4 Điều 23, khoản 2 Điều 24, khoản 5 Điều 27, khẳng định rõ nguyên tắc: quyền tiếp cận thông tin là mặc định, cơ quan nhà nước có nghĩa vụ thực hiện, chỉ được từ chối trong trường hợp thực sự cần thiết được pháp luật quy định cụ thể.

Bổ sung chính sách hỗ trợ đồng bào vùng dân tộc thiểu số

Về nguyên tắc bảo đảm quyền tiếp cận thông tin, khoản 1, Điều 3 dự thảo Luật đã khẳng định Nhà nước có trách nhiệm hỗ trợ, tạo điều kiện thuận lợi cho người dân tộc thiểu số và người sinh sống tại vùng có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn. Tuy nhiên, tại khoản 3 Điều 3 lại nhấn mạnh việc cung cấp thông tin chủ yếu trên “môi trường số”.

ĐBQH Cà Thị Thắm (Lai Châu) phát biểu.

Dẫn các quy định trên, ĐBQH Cà Thị Thắm (Lai Châu) cho biết, thực tế tại vùng cao, hạ tầng mạng và thiết bị số còn rất hạn chế. Do đó, ban soạn thảo cần làm rõ cơ chế phối hợp giữa việc số hóa với các hình thức truyền thống để "không biến công nghệ thành rào cản" với đồng bào.

Đại biểu kiến nghị cần cụ thể hóa nguyên tắc tại khoản 1, Điều 3 về việc Nhà nước hỗ trợ, tạo điều kiện thuận lợi bằng cách bắt buộc duy trì, làm sống động hình thức phi kỹ thuật số.

Cụ thể là tăng cường hiệu quả của hệ thống loa truyền thanh cơ sở và niêm yết tại điểm sinh hoạt cộng đồng (như quy định tại khoản 2 Điều 21) bằng cả tiếng phổ thông và tiếng dân tộc địa phương.

Cũng theo đại biểu Cà Thị Thắm, tại khoản 2 Điều 24 quy định phiếu yêu cầu cung cấp thông tin phải được thể hiện bằng tiếng Việt. Quy định này có thể là trở ngại thực tế đối với những đồng bào chưa thành thạo chữ phổ thông.

Đại biểu kiến nghị để hiện thực hóa trách nhiệm của cơ quan nhà nước, tại Điều 11, ban soạn thảo cần bổ sung quy định đối với người dân tộc thiểu số tại vùng có điều kiện đặc biệt khó khăn, cơ quan nhà nước có trách nhiệm tiếp nhận yêu cầu trực tiếp qua lời nói hoặc bằng tiếng dân tộc.

Các đại biểu tham gia phiên thảo luận tại Tổ 9 sáng 9/4

Cùng với đó, cần đẩy mạnh việc hướng dẫn, giải thích và giúp đỡ tại khoản 2, Điều 27 thành một quy trình bắt buộc, có sự tham gia của người có uy tín hoặc cán bộ biết tiếng dân tộc để hỗ trợ đồng bào điền phiếu thông tin.

Điều 8 dự thảo Luật quy định về quyền và nghĩa vụ của công dân trong việc tiếp cận thông tin. Theo đó, công dân có quyền được cung cấp thông tin đầy đủ, chính xác, kịp thời; khiếu nại, khởi kiện, tố cáo hành vi vi phạm pháp luật về tiếp cận thông tin. Công dân có nghĩa vụ: tuân thủ quy định của pháp luật về tiếp cận thông tin; không làm sai lệch nội dung thông tin đã được cung cấp; không xâm phạm quyền và lợi ích hợp pháp của cơ quan, tổ chức hoặc của người khác khi thực hiện quyền tiếp cận thông tin.

Đại biểu Hà Thị Nga đề nghị bổ sung quyền của công dân là “được hướng dẫn, thông báo tiến độ, kết quả xử lý cung cấp thông tin của cơ quan, đơn vị cho công dân”. Trong thực tiễn, những người dân ở vùng cao, người dân tộc thiểu số ít sử dụng tiếng phổ thông, người cao tuổi rất cần có quyền này.

Theo Báo Đại biểu Nhân dân