Trong bối cảnh hiện nay, khi Việt Nam đã hội nhập sâu, đặc biệt là Cộng đồng ASEAN ra đời, Hiệp định TPP, AEC tạo cho chúng ta cơ hội rất lớn, nhưng cũng đầy thách thức, đòi hỏi các hợp tác xã (HTX) nhanh chóng thay đổi tư duy để bắt nhịp tiến trình hội nhập. Đặc biệt là tập trung xây dựng các chuỗi giá trị cho các sản phẩm của HTX, sản phẩm phải đạt tiêu chuẩn quốc tế, nền tảng cho sự phát triển. Tạo đòn bẩy cho kinh tế tập thể phát triển và "đón đầu" xu thế hội nhập, thời gian qua, Chính phủ, các Bộ, ngành và các địa phương đã có nhiều nỗ lực nghiên cứu, ban hành một số cơ chế, chính sách cụ thể nhằm tạo điều kiện thuận lợi để HTX phát triển.

Qua thực tiễn hoạt động, điểm yếu lớn nhất của các mô hình kinh tế tập thể là khâu tiêu thụ sản phẩm và mở rộng hoạt động sản xuất kinh doanh hỗ trợ thành viên. Sản phẩm của các HTX chủ yếu là sản phẩm nông, thủy sản, tiểu thủ công. Do vậy, tháng 12-2014, Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định 2261/QĐ-TTg, phê duyệt Chương trình hỗ trợ phát triển HTX giai đoạn 2015-2020 (gọi tắt là Chương trình). Chương trình này đã tạo điều kiện thuận lợi, giúp các HTX ổn định và hoạt động theo Luật HTX năm 2012. Trong đó, đối với việc hỗ trợ đầu tư kết cấu hạ tầng, ngân sách Trung ương hỗ trợ 80% tổng mức đầu tư của dự án, HTX đóng góp tối thiểu 20% tổng mức đầu tư của dự án. Đối với kinh phí bồi dưỡng nguồn nhân lực, ngân sách Trung ương hỗ trợ 100% để thực hiện. Ngân sách địa phương hỗ trợ 100% kinh phí đối với thành lập mới HTX, đăng ký thay đổi theo quy định của Luật HTX; 50% kinh phí đối với việc tổ chức lại hoạt động của HTX do chia, tách, hợp nhất, sáp nhập. Đồng thời, thí điểm mô hình đưa cán bộ trẻ tốt nghiệp đại học, cao đẳng xuống làm việc tại HTX có thời hạn để tạo nguồn cán bộ lãnh đạo, quản lý…; được tham gia vào Chương trình xúc tiến thương mại quốc gia nhằm nâng cao năng lực xúc tiến thương mại, có điều kiện mở rộng thị trường; được Quỹ phát triển khoa học và công nghệ quốc gia ưu tiên hỗ trợ trong các hoạt động ứng dụng khoa học, kỹ thuật và công nghệ mới…

Để bảo đảm Luật HTX được triển khai một cách hiệu quả và thực sự phát huy hiệu lực trong thực tiễn, Thủ tướng Chính phủ vừa ký ban hành Chỉ thị 19 yêu cầu các bộ, ngành, UBND địa phương tập trung hoàn thiện hệ thống văn bản quy phạm pháp luật về HTX. Thủ tướng Chính phủ yêu cầu Bộ Kế hoạch và Đầu tư chủ trì, phối hợp với các bộ, ngành liên quan biên soạn tài liệu và nội dung tuyên truyền, tập huấn; phát hành phổ biến, xây dựng và nhân rộng các mô hình HTX, liên hiệp HTX hoạt động có hiệu quả; trước hết là thí điểm hoàn thiện nhân rộng các mô hình HTX nông nghiệp kiểu mới tại vùng ĐBSCL. Thủ tướng Chính phủ yêu cầu Bộ Kế hoạch và Đầu tư chủ trì phối hợp với các bộ, ngành liên quan hướng dẫn, theo dõi, kiểm tra đôn đốc các địa phương tổ chức triển khai thực hiện Chương trình hỗ trợ HTX, tạo điều kiện thuận lợi cho HTX, liên hiệp HTX tham gia các chương trình mục tiêu, chương trình phát triển kinh tế - xã hội. Bên cạnh đó, các bộ, cơ quan ngang Bộ, UBND các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương cần tăng cường quản lý nhà nước và hợp tác quốc tế về phát triển kinh tế tập thể HTX, liên hiệp HTX...

Với chủ đề "HTX sẵn sàng hội nhập thị trường bằng uy tín và sản phẩm chất lượng cao", Liên minh HTX Việt Nam tổ chức sự kiện Ngày Giới thiệu sản phẩm HTX miền Nam. Qua đó, thu hút gần 60 HTX, đại diện cho gần 4.000 HTX, Liên hiệp HTX tại 16 tỉnh, thành phố phía Nam, tham gia. Sự kiện Ngày Giới thiệu sản phẩm HTX miền Nam là một trong nhiều sự kiện xúc tiến thương mại của Trung tâm Hỗ trợ phát triển HTX, doanh nghiệp vừa và nhỏ tổ chức trong thời gian qua. Thông qua các sự kiện xúc tiến thương mại với quy mô phù hợp này, các HTX – tổ chức tốt nhất tập hợp hộ nông dân trong sản xuất quy mô lớn - mong muốn và thể hiện sẵn sàng hợp tác với các nhà khoa học, nhà doanh nghiệp trong và ngoài nước trong việc thúc đẩy sự liên kết xây dựng chuỗi giá trị sản phẩm, nâng cao năng lực cạnh tranh trong bối cảnh hội nhập khu vực và quốc tế ngày càng sâu rộng hiện nay.

Chuyển đổi chỉ là bước đệm để các HTX tiệm cận hơn với các chính sách ưu đãi, nhưng bản thân mỗi HTX, mỗi cán bộ lãnh đạo cần chuyển đổi tư duy phù hợp. Do vậy, phát huy hiệu quả kinh tế tập thể đặc biệt trong bối cảnh hội nhập sâu rộng, bên cạnh trợ lực từ nhà nước, bản thân các HTX cần phát huy nội lực củng cố hoạt động. Trong khuôn khổ Hội nghị trực tuyến trên toàn quốc sơ kết 3 năm thực hiện Kết luận số 56- KL/TW của Bộ Chính trị khóa XI về đẩy mạnh thực hiện Nghị quyết hội nghị Trung ương 5, khóa IX về tiếp tục đổi mới phát triển và nâng cao hiệu quả kinh tế tập thể, Chủ tịch UBTƯMTTQ Việt Nam Nguyễn Thiện Nhân cho rằng: Cần có chương trình hiệp thương và phối hợp giữa MTTQ Việt Nam, các tổ chức thành viên và chính quyền các cấp trong xây dựng chỉ tiêu vận động thành lập các HTX ở mỗi xã, huyện để việc vận động đạt tiến độ nhanh và kết quả cao nhất. Đẩy mạnh việc hình thành và triển khai các HTX kiểu mới, đây sẽ là yếu tố nền tảng quan trọng nhất, là khâu đột phá để tái cơ cấu nông nghiệp, nâng cao sức cạnh tranh của nông nghiệp Việt Nam và nâng cao thu nhập bền vững cho nông dân Việt Nam trong giai đoạn 2016-2020.

Bài, ảnh: LẠC MẪN