Báo cáo Chỉ số Quản trị châu Phi Ibrahim (IIAG) năm 2026 vừa được Quỹ Mo Ibrahim công bố cho thấy công cuộc phòng, chống tham nhũng và cải thiện thể chế tại châu Phi đang ghi nhận những tín hiệu phục hồi tích cực sau nhiều năm trì trệ. Xu hướng này mang lại kỳ vọng lớn về việc nâng cao tính minh bạch, giảm bớt chi phí vận hành cho các doanh nghiệp và tạo lực đẩy thu hút đầu tư nước ngoài vào châu Phi.
Phóng viên TTXVN tại châu Phi dẫn số liệu từ Quỹ Mo Ibrahim ghi nhận điểm số chống tham nhũng trung bình toàn châu lục đã tăng từ mức 38,6 của năm 2016 lên 39,1 vào năm 2025. Dù biên độ tăng tổng thể ở mức khiêm tốn, song quỹ đạo chung của khu vực trong nửa cuối thập kỷ qua vẫn được xếp vào nhóm “Cải thiện ngày càng nhiều” nhờ các biện pháp siết chặt kiểm soát trong hệ thống đấu thầu công, quản lý ngân sách và nâng cao trách nhiệm giải trình của bộ máy quản lý.
Trong bảng xếp hạng quốc gia, Rwanda và Seychelles cùng dẫn đầu châu lục với số điểm vượt trội 76,6. Trong đó, Seychelles đạt được bước tiến ấn tượng nhất thập kỷ qua khi tăng tới 26,3 điểm và nhảy vọt 12 bậc. Ngược lại, một số nền kinh tế lớn và từng được đánh giá cao về quản trị như Nam Phi và Botswana lại chứng kiến sự sụt giảm đáng lo ngại về năng lực kiểm soát tham nhũng trong khu vực công.
Xét theo các khối hợp tác kinh tế khu vực, tiến trình cải thiện thể chế có sự phân hóa rất rõ rệt. Cộng đồng Phát triển miền Nam châu Phi (SADC) ghi nhận mức điểm kiểm soát tham nhũng và quản trị công cao nhất châu lục với mức trung bình 44,5 điểm vào năm 2025. Trong khi đó, Liên minh Maghreb Arab (UMA) ở Bắc Phi lại nổi lên là khối có tốc độ cải thiện đồng đều nhất khi toàn bộ các quốc gia thành viên đều gia tăng điểm số trong thập kỷ qua. Ngược lại, Cơ quan Liên chính phủ về Phát triển (IGAD) ở Đông Phi xếp vị trí thấp nhất với chỉ 26,9 điểm, phản ánh những thách thức thể chế còn rất lớn tại khu vực này.
Một điểm sáng kinh tế đáng chú ý trong báo cáo năm nay là xu hướng giảm thiểu tình trạng tham nhũng ở khu vực tư nhân. Đây là chỉ số ghi nhận mức độ cải thiện mạnh mẽ nhất trong số các tiêu chí đánh giá, được kỳ vọng sẽ tạo ra động lực cạnh tranh lành mạnh và bảo vệ dòng vốn của các nhà đầu tư quốc tế.
Tuy nhiên, Quỹ Mo Ibrahim cũng cảnh báo về nghịch lý lớn ở châu Phi: dù nhiều chính phủ đã củng cố mạnh mẽ cơ chế giám sát và thể chế quản lý, song nhận thức và niềm tin của người dân đối với những cam kết phòng, chống tham nhũng trên thực tế vẫn còn mong manh. Việc khỏa lấp khoảng cách giữa cải cách thể chế trên giấy tờ và hiệu quả thực thi trên thị trường hiện đang là bài toán quản trị kinh tế hóc búa nhất đối với châu Phi trong giai đoạn hiện nay.
HỒNG MINH
