Theo tính toán nội bộ của Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO), châu Âu dễ bị tổn thương trước một cuộc tấn công lớn do chỉ có một phần nhỏ khả năng phòng không cần thiết để bảo vệ sườn phía Đông của mình. Các ngoại trưởng NATO nhóm họp tại thủ đô Praha của CH Séc trong ngày 30 và 31-5 nhằm chuẩn bị cho Hội nghị thượng đỉnh của các nhà lãnh đạo liên minh quân sự này vào tháng 7 tới, mà tăng cường năng lực phòng thủ cho châu Âu sẽ là chủ đề trọng tâm.

Hệ thống phòng không Patriot.

Chiến dịch quân sự đặc biệt của Nga tại Ukraine đã nhấn mạnh tầm quan trọng của phòng không khi Kiev yêu cầu phương Tây cung cấp thêm hệ thống và tên lửa để bảo vệ các thành phố, quân đội và mạng lưới năng lượng của nước này trước các cuộc ném bom hàng ngày.

Nhưng theo những người quen thuộc với các kế hoạch phòng thủ bí mật được soạn thảo vào năm ngoái, các nước NATO chỉ có thể cung cấp chưa tới 5% năng lực phòng không được coi là cần thiết để bảo vệ các quốc gia thành viên ở Trung và Đông Âu (CEE) trước một cuộc tấn công toàn diện. Một nhà ngoại giao cấp cao của NATO mô tả khả năng phòng thủ trước các đòn tập kích tên lửa là “một phần quan trọng trong kế hoạch bảo vệ Đông Âu trước cuộc tấn công”, đồng thời thừa nhận NATO hiện không có khả năng đó. Lo ngại trên xuất hiện giữa lúc một số nhà lãnh đạo và quan chức quân sự châu Âu tin rằng Nga có năng lực tấn công một quốc gia thành viên NATO vào cuối thập kỷ này.

Ngay sau khi xung đột Nga - Ukraine nổ ra vào tháng 2-2022, Mỹ đã triển khai hệ thống phòng không Patriot để bảo vệ một sân bay ở miền Nam Ba Lan, trung tâm vận chuyển vũ khí của phương Tây tới Kiev. Thế nhưng, các quan chức phàn nàn rằng các thành viên NATO có quá ít hệ thống Patriot dự phòng nên khả năng triển khai ngoài lãnh thổ của họ đều bị hạn chế nghiêm trọng.

Năm ngoái, Đức đã phát động sáng kiến Sky Shield với hơn 10 quốc gia khác thuộc Liên minh châu Âu để phát triển hệ thống phòng không chung. Tuy nhiên, Pháp công khai chỉ trích đề xuất này và giới thiệu một khái niệm khác được một số ít đồng minh ủng hộ. Tuần rồi, Ba Lan và Hy Lạp đã kêu gọi Ủy ban châu Âu (EC) giúp phát triển và hỗ trợ tài chính cho hệ thống phòng không toàn châu Âu, đề xuất nhận được sự ủng hộ từ Chủ tịch EC Ursula von der Leyen.

Bất chấp các quyết định được đưa ra tại Hội nghị thượng đỉnh NATO ở thủ đô Vilnius của Litva vào năm 2023, sườn Đông của châu Âu vẫn bị đe dọa. Hiện có sự bất an đáng chú ý ở sườn Đông NATO và điều này bắt nguồn từ một số lý do cơ bản.

Thứ nhất, theo trang European SD, Nga không có ý định chấm dứt chiến tranh ở Ukraine và sẵn sàng tiếp tục chiến đấu. Quân đội Ukraine đang cạn kiệt đạn dược, trong khi Nga có lợi thế quyết định trên không và tác chiến điện tử. Điều này cộng thêm ưu thế về pháo binh của Mát-xcơ-va, vốn được hỗ trợ rất nhiều nhờ lượng đạn dược sẵn có. Theo đài CNN, Nga sản xuất khoảng 250.000 quả đạn pháo mỗi tháng, gấp gần 3 lần so với lượng mà Mỹ và châu Âu cung cấp cho Ukraine.

Thứ hai, CEE coi việc các đồng minh phương Tây thiếu quyết liệt trong hiện đại hóa vũ trang là đáng báo động. Điều đáng lo là nếu ông Donald Trump tái đắc cử Tổng thống Mỹ vào cuối năm nay thì châu Âu có thể mất một phần “chiếc ô an ninh” của đồng minh này. Nỗi sợ đó càng lớn khi ông Trump tuyên bố sẵn sàng nhượng bộ Nga.

Thực tế, Estonia vẫn đang hy vọng các đồng minh NATO triển khai luân phiên các hệ thống phòng không đến sườn Đông, như đã nhất trí tại Hội nghị thượng đỉnh năm 2023. Estonia hiện sở hữu hệ thống phòng không tầm ngắn Piorun của Ba Lan và trong vài năm tới sẽ nhận thêm các hệ thống phòng không tầm trung đặt mua từ Đức. Nhưng trong tương lai, khu vực Đông Âu vẫn sẽ cần có lực lượng phòng không tầm xa.

Hà Lan sẽ tạm thời gửi khẩu đội phòng không tầm xa Patriot tới Litva vào mùa hè này. Litva cũng hy vọng tiếp nhận các khẩu đội Patriot từ Đức vào mùa thu.

HẠNH NGUYÊN (Theo Financial Times, ERR News)