Dẫn đầu một thỏa thuận đa quốc gia, Nga và Mỹ đã hoàn tất trao đổi tổng cộng 24 tù nhân bị giam tại 6 nước, trong đó 16 người do phương Tây bảo trợ được trả tự do còn 8 người Nga cũng trở về Mát-xcơ-va.

Tổng thống Putin chào đón các tù nhân và gia đình tại sân bay Vnukovo. Ảnh: AP

Theo BBC, thỏa thuận mất hơn 18 tháng để thực hiện và tiến hành ở các địa điểm an toàn dưới sự giám sát của Thổ Nhĩ Kỳ, quốc gia chịu trách nhiệm điều phối cuộc trao đổi. Sự kiện này làm nhớ đến năm 2022, Ankara cũng thành công làm trung gian thỏa thuận ngũ cốc Biển Đen giữa Nga - Ukraine.

Thông báo từ Nhà Trắng cho biết, trong số 16 cá nhân được thả từ các nhà tù Nga, Siberia và Belarus có phóng viên Evan Gershkovich của tờ Wall Street Journal, cựu binh thủy quân lục chiến Mỹ Paul Whelan, nhà báo người Mỹ gốc Nga Alsu Kurmasheva và nhà hoạt động người Anh gốc Nga Vladimir Kara-Murza. Ngoài ra còn 5 công dân Đức và 7 nhân vật đối lập người Nga, bao gồm đồng minh của cố thủ lĩnh phe đối lập Alexei Navalny.

Đổi lại, 8 cá nhân Nga được thả từ các nhà tù Mỹ, Na Uy, Đức, Ba Lan và Slovenia có cựu đại tá Cơ quan An ninh Liên bang Nga (FSB) Vadim Krasikov và nhân viên FBS Vadim Konoshchenok bị tình nghi cung cấp thiết bị điện tử và đạn dược Mỹ sản xuất cho quân đội Nga. Những người được thả còn lại chủ yếu bị kết tội làm gián điệp.

“Tôi muốn cảm ơn tất cả các bạn vì đã trung thành với lời thề, nghĩa vụ và đất nước đã không quên các bạn” - Tổng thống Nga Vladimir Putin nói khi cùng nhiều quan chức cấp cao và đội danh dự chào đón những người trở về tại sân bay ở ngoại ô thủ đô Mát-xcơ-va.

Đây là đợt trao đổi tù nhân Đông - Tây lớn nhất kể từ khi Chiến tranh Lạnh kết thúc. Ở sự kiện này, giới phân tích cho biết Chính phủ Đức đóng vai trò cốt lõi khi quyết định thả ông Krasikov đang thụ án chung thân tại nước này với tội danh giết một cựu tay súng người Chechnya - Gruzia lưu vong ở Berlin vào năm 2019. Cả Liên minh châu Âu và Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NAO) đều hoan nghênh cuộc trao đổi này. Trong một phát biểu, Tổng thống Mỹ Joe Biden đã ca ngợi các đồng minh của Washington vì những quyết định “nhượng bộ” không dễ dàng. Ông chủ Nhà Trắng đánh giá đây là “kỳ tích” về ngoại giao và tình hữu nghị, đặc biệt cho thấy sức mạnh của liên minh Mỹ - Đức cùng nhiều nước khác trong các cuộc đàm phán khó khăn.

Theo giới phân tích, kết quả cuộc trao đổi tù nhân phức tạp nhất giữa Nga và phương Tây trong nhiều thập kỷ có thể giúp Tổng thống Biden củng cố di sản chính sách đối ngoại trong những tháng cuối nhiệm kỳ; đồng thời trợ lực cho Phó Tổng thống Kamala Harris chạy đua vào Nhà Trắng. Tuy vậy, cũng có chỉ trích rằng động thái này có thể khuyến khích các đối thủ bắt giữ con tin nhằm tạo đòn bẩy đàm phán với Mỹ và các đồng minh trong tương lai.

Về phần Nga, diễn biến này cho thấy các kênh liên lạc bí mật đáng tin cậy vẫn đang hoạt động, đồng nghĩa quan hệ giữa Nga với Mỹ và các nước phương Tây vẫn có thể đạt tiến triển về ngoại giao khi xét đến lợi ích mỗi bên. Tuy nhiều quan chức cho biết thỏa thuận đa quốc gia này chỉ là trao đổi một lần và không báo hiệu hạ nhiệt căng thẳng, nhưng giới chuyên môn kỳ vọng sự kiện sẽ mở ra cơ hội đàm phán những vấn đề cấp bách khác theo chiều hướng xây dựng hơn trong bối cảnh quan hệ Đông - Tây đang mức tồi tệ nhất kể từ Chiến tranh Lạnh.

MAI QUYÊN (Theo Reuters, Nikkei)