Mới đây, tại TP Cần Thơ trong hội nghị bàn luận bức tranh kinh tế 2016, các tác động của FTA đối với doanh nghiệp (DN), tác động của TPP (Hiệp định Đối tác xuyên Thái Bình Dương), Tiến sĩ Trần Đình Thiên, Viện trưởng Viện Kinh tế Việt Nam đã chia sẻ với DN vùng Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL) rất nhiều vấn đề về "vòng tròn hội nhập". Theo phân tích của Tiến sĩ Trần Đình Thiên, Cộng đồng kinh tế ASEAN (AEC) với mục tiêu biến ASEAN thành thị trường, cơ sở sản xuất thống nhất, công bằng, nhưng nhiều ý kiến của các quốc gia cho rằng điều này sẽ rất khó. ASEAN được xây dựng là trung tâm kết nối toàn cầu nhưng đẳng cấp về thể chế và trình độ công nghiệp chưa phát triển xứng tầm. Và cái thiếu của ASEAN là không có công ty công nghiệp dẫn dắt, công ty tài chính quy mô lớn… Việt Nam có tập đoàn kinh tế lớn nhưng chủ yếu là tập đoàn nhà nước, tư nhân rất ít, nên khó đột phá trong khối AEC. Mặc dù trong quan hệ thương mại, chỉ cần có lợi thế tương đối là có thể cạnh tranh phát triển (tài nguyên, lao động rẻ), nhưng đây sẽ là "cái bẫy" trong phát triển (do DN Việt Nam có công nghệ thấp, thâm dụng lao động…). Để hội nhập AEC, cần tính sự phát triển, chẳng hạn nông nghiệp nếu nặng về sản lượng cũng không thể phát triển mà phải dựa vào chuỗi giá trị và công nghệ. Đối với AEC, Việt Nam có lợi thế thu hút đầu tư nên cần tính toán chiến lược thu hút DN nước ngoài vào.

Theo phân tích của các chuyên gia kinh tế, Cộng đồng AEC sẽ thách thức lớn cho DN Việt Nam, xu hướng thâu tóm DN cũng diễn ra nhanh hơn. Bên cạnh đó, xu hướng đầu tư của các DN FDI sẽ nhắm vào các ngành tài chính, bất động sản mạnh hơn do thị trường Việt Nam là thị trường mới nổi. Để hội nhập bền vững, ngoài nội lực của DN, đòi hỏi phải phát triển hạ tầng cơ sở hoàn chỉnh. Nền kinh tế Việt Nam mấy năm gần đây tụt hậu so với các nước trong khu vực, trong khi Campuchia và Lào đang tiến lên. Tuy nhiên, Việt Nam nói chung và ĐBSCL nói riêng đang có các điều kiện và lợi thế mới như: Các tuyến đường cao tốc mới, sân bay, cảng biển trung chuyển quốc tế... đang được đầu tư và hoàn thiện sẽ tạo ra các trục giao thông kết nối hàng không, biển, đường bộ, tạo ra sức bật mới cho sự phát triển.

Tiến sĩ Trần Đình Thiên cho rằng, TPP có nhiều tuyến hội nhập, tạo ra cộng hưởng tốt, tạo môi trường thu hút đầu tư vào Việt Nam, nhưng cần xem lại ai thật sự hưởng lợi từ hội nhập (DN Việt hay DN FDI). Cần tính toán tổng thể thuận lợi, bất cập hội nhập trên từng ngành hàng, lĩnh vực để có chiến lược ứng phó, cạnh tranh phù hợp trong vòng tròn hội nhập đang vào Việt Nam. Còn theo lãnh đạo một DN ngành lương thực, thực phẩm, mở cửa theo một FTA tham vọng như TPP, thách thức với DN Việt sẽ lớn hơn, dưới hình thức cạnh tranh giữa các DN Việt Nam vốn nhỏ bé và ít kinh nghiệm với những người "khổng lồ" đến từ các nước TPP ngay tại thị trường nội địa. Mở cửa thị trường, cắt giảm thuế quan, thị phần hàng hóa của DN Việt có nguy cơ thu hẹp và thậm chí mất luôn "sân nhà", nguy cơ này đặc biệt nguy hiểm hơn với nhóm hàng nông sản, vốn là nhóm gắn liền với đối tượng dễ bị tổn thương trong hội nhập là nông dân. Chỉ DN nào tự thích nghi, tự điều chỉnh nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh mới không bị đào thải khỏi nền kinh tế thị trường. TPP hướng tới một sân chơi bình đẳng, không phân biệt quốc gia phát triển hay đang phát triển trong khi WTO vẫn có chính sách ưu tiên cho các quốc gia đang phát triển. Như vậy, rõ ràng đây là bất lợi lớn cho DN Việt Nam. Nhưng TPP sẽ mang lại làn sóng cải cách về thể chế và hành chính mới, hiệu quả cho Việt Nam. Thể chế minh bạch, công bằng và phù hợp hơn với thông lệ quốc tế, đáp ứng tốt yêu cầu của DN và người dân.

GIA BẢO