Giữa nhịp sống hiện đại, phong tục gói bánh tét và chia bà con chòm xóm lấy thảo ngày Tết vẫn được gìn giữ như một nét đẹp văn hóa ở nhiều nơi tại TP Cần Thơ. Trong đó, hiên nhà bà Trần Ngọc Hương ở khu vực 12, phường Vị Tân, TP Cần Thơ, những ngày này rộn rã bà con trong xóm cùng gói bánh, tạo nên không gian Tết sum vầy, góp phần gắn kết xóm làng và lan tỏa những giá trị văn hóa bền vững ở cơ sở.

Gói bánh tét tại nhà bà Trần Ngọc Hương (người thứ 3 từ trái qua). 

Nhiều năm nay, cứ vào dịp cuối năm, hiên nhà bà Trần Ngọc Hương lại trở thành điểm hẹn quen thuộc của chị em phụ nữ trong xóm, mọi người cùng đến đây để gói bánh tét, sau đó chia bà con chòm xóm mỗi nóc gia vài đòn bánh lấy thảo, tạo nên không khí Tết mộc mạc mà ấm áp. Đảm nhận những phần việc chính, bà Trần Ngọc Hương, năm nay đã ngoài 60 tuổi, vừa thoăn thoắt xếp lá, vừa chậm rãi kể lại chuyện Tết xưa.

Với bà Trần Ngọc Hương, quây quần gói bánh và canh lửa nồi bánh tét là hoạt động không thể thiếu ngày Tết: “Ngày xưa, năm nào có ngày 30 thì cỡ 28 tháng Chạp là bắt đầu lo nếp, lo lá, chuẩn bị gói bánh tét. Còn năm nào không có ngày 30 thì phải làm sớm hơn. Nhà nào cũng tự làm, con nít học theo người lớn, nên ai cũng biết gói bánh tét”.

Theo bà Trần Ngọc Hương, sau một năm, Tết là dịp để cả gia đình sum họp, cùng làm, cùng ăn, cùng sẻ chia; nồi bánh tét vì thế còn có ý nghĩa giữ lửa sum vầy. Từ xưa đến nay, bánh tét miền Tây được làm công phu từ khâu chọn nguyên liệu đến cách chế biến. Để bánh tét nhân chuối ngon, phải dùng chuối xiêm chín, ướp đường làm nhân. Nếp được chọn kỹ, ngâm sạch, xào với nước cốt dừa cho thơm béo, thêm đậu đỏ hoặc đen tạo vị bùi. Bên cạnh đó, bánh tét nhân mặn với đậu xanh và thịt mỡ cũng không thể thiếu. Thịt ba rọi được cắt dài, ướp gia vị, có khi phơi nắng nhẹ để khi nấu chín trong và đẹp. Bánh chín cầm nặng tay, nếp săn chắc, thoang thoảng mùi lá chuối, nhân thấm gia vị, mỡ mềm tan mà không ngán.

Ngồi bên cạnh bà Hương là bà Lê Thị Em, người đã gắn bó với nhóm gói bánh tét tại đây suốt nhiều năm nay. Đôi tay quen việc, bà vừa gói bánh vừa trò chuyện rôm rả. Với bà, Tết là khoảng thời gian hiếm hoi để nghỉ ngơi, sum họp và chuẩn bị chu đáo cho bữa cơm gia đình. Bà Lê Thị Em tâm sự: “Tết tới, chị em ở gần thì gói bánh tiếp qua, tiếp lại cho vui rồi chia ra ăn”.

Trong nhóm gói bánh còn có chị Nguyễn Ngọc Hai. Từ nhỏ, chị đã quen với hình ảnh ông bà, cha mẹ quây quần gói bánh mỗi dịp Tết. Khi ấy, chị và anh chị em trong nhà chỉ phụ những việc lặt vặt. “Hồi xưa, ông bà, cha mẹ thì gói bánh, còn con nít thì theo phụ lau lá, lột chuối. Người lớn chỉ dạy, rồi mình tập gói riết quen. Phong tục hồi xưa ông bà mình nên ráng giữ, cứ Tết là gói bánh rồi biếu ông bà, họ hàng”, chị Nguyễn Ngọc Hai bày tỏ. Chính vì vậy, chị tham gia gói bánh cùng bà con trong xóm, vừa để duy trì thói quen, vừa để con cháu có dịp nhìn thấy và học theo.

Khi những đòn bánh tét được xếp ngay ngắn vào nồi lớn, bếp lửa được nhóm lên, câu chuyện trong xóm cũng thêm rôm rả. Người nhắc chuyện Tết ngày xưa, người kể chuyện con cháu làm ăn xa, người bàn chuyện mâm cúng ông bà. Việc làm giản dị ấy lại chứa đựng ý nghĩa sâu sắc, thể hiện tinh thần tương thân tương ái, một nét đẹp tiêu biểu của văn hóa truyền thống.

Trong bối cảnh đời sống ngày càng hiện đại, nhiều phong tục đứng trước nguy cơ mai một thì việc duy trì phong tục cùng nhau gói bánh tét ngày Tết ở các xóm làng chính là cách gìn giữ “hồn Tết” một cách tự nhiên và bền bỉ. Đó không chỉ là câu chuyện của bánh trái mà còn là câu chuyện của tình người, của sự gắn kết cộng đồng, những giá trị cần được trân trọng và gìn giữ cho hôm nay và mai sau. 

Bài, ảnh: MỘNG TOÀN