Là thành viên trong gia đình có 4 đời làm nghề đóng ghe Ngo, nghệ nhân Danh Vũ (ngụ phường Phú Lợi, TP Cần Thơ) không chỉ giữ nghề mà còn quảng bá nét đẹp của chiếc ghe Ngo đến với du khách trong và ngoài nước.

Tại chương trình “Sắc xuân miệt vườn” do Bảo tàng TP Cần Thơ tổ chức dịp Tết Nguyên đán vừa qua, phần trình diễn của nghệ nhân Danh Vũ thu hút khách tham quan. Từ những cây gỗ nhỏ, ông chế tác, sơn phết hoa văn để làm nên những chiếc ghe Ngo tinh tế, đẹp đẽ. Đôi tay ông uyển chuyển từng nét cọ, điểm tô cho chiếc ghe mini dài chỉ vài tấc, những đường nét không khác chiếc ghe Ngo cỡ lớn.

Em Nguyễn Trường Vũ, học sinh tham quan, hào hứng: “Trước giờ em chỉ xem đua ghe Ngo trên tivi, nay thấy chiếc ghe Ngo nhỏ xíu này thật đẹp và dễ thương”. Còn ông Danh Hòa, khách tham quan từ tỉnh Vĩnh Long, thì chọn mua chiếc ghe Ngo mini của ông Danh Vũ và cho biết chiếc ghe Ngo mini để trong hộp kính rất đẹp, sang trọng, sẽ được trưng bày trong nhà biểu thị niềm tự hào về di sản truyền thống.

Không gian trình diễn và trưng bày của nghệ nhân Danh Vũ còn có những chiếc ghe Cà hâu mini rất đẹp, đúng truyền thống, với kích thước nhỏ xinh. Hàng chục ghe Ngo, ghe Cà hâu mini được trưng bày với trọn vẹn dáng vóc, hoa văn và “thần thái”. Ông Danh Vũ cho biết: “Tôi dành hơn 10 ngày để đóng mới hoàn toàn hơn 10 chiếc ghe Ngo và ghe Cà hâu phục vụ chương trình. Tôi đóng cả ngày lẫn đêm để hoàn thiện, và giờ tôi sơn phết, điểm tô thêm”.

Khi có các đoàn học sinh, du khách đến tham quan, trải nghiệm, nghệ nhân Danh Vũ trực tiếp trình diễn kỹ thuật vẽ ghe Ngo, giới thiệu cấu trúc thân ghe, cách tạo dáng mũi, lái, bí quyết chọn gỗ, cân chỉnh độ cong để ghe vừa lướt nhanh vừa giữ thăng bằng trên mặt nước. Mỗi thao tác của nghệ nhân Danh Vũ như đang kể câu chuyện về nghề, về Lễ hội Óoc-Om-Bóc của đồng bào Khmer Nam Bộ. Những phần trình diễn như thế đã trở thành “lớp học di sản” sinh động, giúp du khách hiểu sâu hơn giá trị văn hóa đằng sau những cuộc đua ghe Ngo sôi động.

Nghệ nhân Danh Vũ bên các sản phẩm ghe Ngo, ghe Cà hâu mini rất đẹp. 

Nghệ nhân Danh Vũ sinh trưởng trong gia đình có truyền thống làm nghề đóng ghe Ngo, đến nay đã có 4 thế hệ gắn bó với nghề quý này. Năm nay 46 tuổi nhưng ông đã có thâm niên nghề gần 35 năm. Ở ĐBSCL, tài hoa của nghệ nhân Danh Vũ vang danh. Nhiều chiếc ghe Ngo do ông đóng đã góp phần giúp các đội đua của các chùa giành thứ hạng cao tại các giải đua ghe Ngo cấp tỉnh, khu vực ĐBSCL. 

“Năm 10 tuổi, 11 tuổi, tôi theo cha và ông nội đi đóng ghe Ngo. Cha và ông nội phác họa đường nét cho tôi sơn màu, từ từ, tôi được truyền dạy những kỹ thuật căn bản lẫn bí quyết sâu xa của nghề này”, ông Danh Vũ nói. Mãi đến năm 27 tuổi, ông mới tham gia các công đoạn chính của việc đóng ghe Ngo đua.

Cho chúng tôi xem nhiều giấy khen, bằng chứng nhận đã đạt được, nghệ nhân Danh Vũ kể tiếp: Sau khi chiếc ghe đầu tiên do ông đóng hạ thủy an toàn, vận hành nhẹ và lướt nhanh, nhiều chùa Khmer trong khu vực tiếp tục tìm đến đặt ông đóng. Từ đó, ông chính thức trở thành “truyền nhân” đời thứ tư của dòng họ, nối nghiệp đóng ghe Ngo, giữ gìn hồn cốt văn hóa của đồng bào Khmer Nam Bộ.

Theo nghệ nhân Danh Vũ, đóng ghe Ngo đòi hỏi sự kết hợp nhuần nhuyễn giữa kinh nghiệm, sự tỉ mỉ, đôi tay khéo léo và hiểu biết sâu về thủy lực. Ghe không chỉ đẹp về hình thức, đúng chuẩn mực truyền thống, mà còn phải đạt tốc độ, độ ổn định để giành lợi thế trong thi đấu. Ông đã đóng mới và sửa chữa hơn 100 chiếc ghe Ngo cho các chùa Khmer ở nhiều địa phương. Trong đó, đáng nhớ nhất là cặp ghe Ngo của đội nam và đội nữ chùa Tum Núp (xã An Ninh), vô địch 3 năm liền tại Lễ hội Óoc-Om-Bóc - Đua ghe Ngo tỉnh Sóc Trăng trước đây cũng như TP Cần Thơ năm 2025.

Gần đây, nhằm quảng bá hình ảnh chiếc ghe Ngo, ghe Cà hâu, ông Danh Vũ nghĩ đến việc thu nhỏ, làm nên những phiên bản mini. Từ đó, hình thành sản phẩm du lịch đặc trưng của địa phương, được nhiều người biết, tìm đến đặt mua. Ông cũng nỗ lực truyền nghề cho thế hệ tiếp nối.

Anh Đỗ Phùng Ngọc Quý, con rể của ông Danh Vũ, cho biết: Nhờ cha vợ, anh đã có thể sơn vẽ hoa văn trên ghe Ngo, Cà hâu từ phác thảo bộ khung của cha, tự tay làm dầm bơi… Càng học và làm, anh càng hiểu và trân quý chiếc ghe Ngo truyền thống. Còn ông Vũ thì vui vì có người học nghề, hiểu biết và quý di sản dân tộc.

Giữa không gian xuân phố thị, hình ảnh nghệ nhân Danh Vũ miệt mài bên những chiếc ghe Ngo lan tỏa thông điệp gìn giữ, trân trọng và phát huy giá trị di sản văn hóa trong đời sống đương đại.

Bài, ảnh: ĐĂNG HUỲNH