Nhiều gia đình có mong muốn con là niềm tự hào của cả nhà hay "gánh" ước mơ của cha mẹ chưa thực hiện được. Thế nên, không ít trẻ luôn mang những tổn thương vô hình, bởi câu nói "con nhà người ta". Những lời tưởng như vô hại lại có thể trở thành áp lực, khiến trẻ tự ti và mất niềm tin vào bản thân.

Em H.B.T học sinh lớp 8, Trường THCS Phú Mỹ, xã Mỹ Hương, TP Cần Thơ, có học lực khá, nhưng còn hạn chế ở môn Tiếng Anh và thế là em hay bị cha mẹ la rầy, đem so sánh với những bạn học giỏi hơn. "Mỗi lần nghe cha mẹ nhắc đến "con nhà người ta", em cảm thấy tổn thương và tự ti. Gia đình em khó khăn. Ngoài việc học, em còn phụ làm việc nhà, chăm sóc 2 em nhỏ, chưa bao giờ dám đòi hỏi gì. Vậy mà lúc nào mẹ em cũng la rầy và thường bảo sao con người ta học giỏi, vui vẻ, lanh lợi, ngoan hiền…" - em B.T nghẹn ngào.

Trái ngược với cách giáo dục bằng sự so sánh, nhiều bậc phụ huynh hiện nay lựa chọn phương pháp nuôi dạy con bằng sự thấu hiểu và tôn trọng, lắng nghe. Vợ chồng chị Nguyễn Kim Cương và anh Huỳnh Văn Thiện, ngụ ấp Chợ, xã An Thạnh, có hai cô con gái học lớp 11 và lớp 1. Dù cả 2 con đều đạt học lực khá, nhưng trong suốt quá trình nuôi dạy, anh chị chưa bao giờ la mắng hay đem các con ra so sánh với bất kỳ ai.

Theo chị Cương, mỗi đứa trẻ đều có năng lực và sở trường riêng. Điều quan trọng nhất không phải là thành tích học tập vượt trội mà là các con được hình thành nhân cách tốt, biết yêu thương, lễ phép và có kỹ năng sống. "Vợ chồng tôi làm kinh doanh, khá bận rộn nhưng luôn dành khoảng thời gian nhất định ở bên các con. Tôi chú trọng giáo dục nhân cách, kỹ năng sống cho các con. Nếu con yếu môn học nào thì tìm cách hỗ trợ, tạo điều kiện để con tiến bộ chứ không gây áp lực hay so sánh. Chúng tôi mong con trưởng thành trong sự tự tin và hạnh phúc" - chị Cương chia sẻ.

Cùng chung quan điểm ấy, gia đình chị Đặng Thị Mỹ Xuyên và anh Phan Thanh Nhanh, cũng ngụ ấp Chợ, xã An Thạnh, luôn dành sự quan tâm đặc biệt đến đời sống tinh thần của con.

Chị Đặng Thị Mỹ Xuyên và anh Phan Thanh Nhanh luôn đồng hành và tạo niềm vui cho con trẻ.

Theo chị Mỹ Xuyên, vợ chồng chị đều là giáo viên, cả 2 khá đồng quan điểm trong cách dạy con, đó là đồng hành, lắng nghe và tạo môi trường thuận lợi để con phát triển. Vợ chồng chị Mỹ Xuyên có 2 người con (con trai học lớp 6 và con gái học lớp 12), nhiều năm liền 2 em đều đạt danh hiệu học sinh xuất sắc. Chị khẳng định thành tích là từ sự nỗ lực của chính các con. Đối với con gái lớn, có nhiều thay đổi về tâm sinh lý, vợ chồng chị Xuyên không áp đặt hay cấm đoán con gái trong chuyện tình cảm. Thay vào đó, anh chị luôn gần gũi, trò chuyện, lắng nghe và định hướng để con có những lựa chọn phù hợp. Đối với cậu con trai đang bước vào giai đoạn tuổi dậy thì, vợ chồng chị dành thời gian chia sẻ, thấu hiểu những biến đổi tâm lý, tuyệt đối không dùng cách so sánh với bạn bè hay "con nhà người ta" để tạo áp lực.

Em Phan Đặng Bảo Trân (con gái lớn của chị Mỹ Xuyên) bộc bạch: "Ba mẹ chưa bao giờ bắt em phải trở thành người giỏi nhất hay so sánh em với bất kỳ ai. Ba mẹ chỉ động viên các em cố gắng hết khả năng, bởi tương lai phía trước chính là sự nỗ lực của các em trong hiện tại. Em rất tự hào về ba mẹ !".

Theo Tiến sĩ Tâm lý Bùi Hồng Quân, Trưởng Khoa Giáo dục mầm non, Trường Đại học Sư phạm TP Hồ Chí Minh, mỗi đứa trẻ là một cá thể khác nhau nên không có một "công thức" chung áp dụng cho mọi gia đình. Cha mẹ cần quan sát để hiểu tính cách, nhu cầu và cảm xúc của con. Thường xuyên trò chuyện, gần gũi và sẵn sàng lắng nghe phản hồi của con thay vì chỉ yêu cầu con nghe lời. Tôn trọng sự khác biệt của từng đứa trẻ; đồng hành để giúp con phát triển nhân cách và khả năng tự lập… Khi cha mẹ biết đồng hành thay vì so sánh, mỗi đứa trẻ sẽ có thêm động lực để phát huy tiềm năng, tự tin bước vào tương lai bằng chính giá trị của bản thân.

Bài, ảnh: SỚM MAI