Cuối tháng 10 vừa qua, Gian hàng Điện ảnh Việt Nam khai trương tại Chợ nội dung TIFFCOM 2026, hoạt động diễn ra song hành với Liên hoan phim quốc tế Tokyo lần thứ 39. Như vậy, trong năm 2026, tính đến thời điểm hiện nay, điện ảnh Việt Nam đã lần lượt có mặt tại các sự kiện điện ảnh quốc tế lớn ở Hong Kong (Trung Quốc), Cannes (Pháp), Busan (Hàn Quốc) và Tokyo (Nhật Bản). Sự hiện diện đều đặn ấy cho thấy một tư duy mới: chủ động bước ra thế giới để học hỏi, tìm đối tác và giới thiệu hình ảnh đất nước, con người Việt Nam với bạn bè quốc tế.

Tăng cường sự hiện diện

Chợ nội dung năm nay quy tụ 322 đơn vị triển lãm và gần 4.600 đại biểu đến từ 46 quốc gia, vùng lãnh thổ. Gian hàng của Việt Nam nằm ở khu vực trung tâm, là nơi các nhà sản xuất Việt Nam giới thiệu dự án mới và tìm kiếm cơ hội tiếp cận thị trường quốc tế. Song song đó, VFDA tổ chức hội thảo với chủ đề “Điện ảnh Việt Nam trong một châu Á kết nối: Bản sắc văn hóa, sáng tạo và hợp tác quốc tế”, quy tụ các nhà làm phim, nhà sản xuất, chuyên gia Nhật Bản, Việt Nam và quốc tế. Đây là năm thứ hai liên tiếp Việt Nam có gian hàng tại TIFFCOM.

Trước đó, hồi tháng 3/2026, 5 đơn vị sản xuất phim Việt Nam tham gia Hội chợ phim và truyền hình quốc tế Hong Kong (FILMART). Tháng 5, tại Marché du Film, chợ phim lớn nhất thế giới diễn ra song song với Liên hoan phim Cannes, các nhà phát hành Việt giới thiệu nhiều phim thương mại, được các trang tin điện ảnh uy tín của Mỹ như Variety, Deadline đưa tin. Từ ngày 10 đến 13/10, Hiệp hội Xúc tiến phát triển Điện ảnh Việt Nam (VFDA) mở gian hàng tại Chợ Nội dung và Phim châu Á (ACFM) thuộc Liên hoan phim quốc tế Busan lần thứ 31, giới thiệu Chỉ số Thu hút sản xuất phim (PAI) cùng bối cảnh Hà Nội, Đà Nẵng. Đêm Việt Nam tại Busan tối 11/10 thu hút hơn 600 khách mời quốc tế.

Tiến sĩ Ngô Phương Lan, Chủ tịch VFDA, trao đổi với bà Kaori Ikeda, Giám đốc điều hành TIFFCOM, về hoạt động quảng bá điện ảnh Việt Nam và cơ hội kết nối với các đối tác quốc tế (Ảnh: Ban tổ chức)

Tiến sĩ Ngô Phương Lan, Chủ tịch VFDA, cho biết hiệp hội muốn gian hàng trở thành “ngôi nhà chung” để nhà làm phim Việt gặp đối tác, giới thiệu tác phẩm mỗi lần đến Tokyo. Đáng ghi nhận, các hoạt động xúc tiến này do VFDA, một tổ chức xã hội-nghề nghiệp, tự huy động nguồn lực từ doanh nghiệp, không sử dụng ngân sách nhà nước. Những hoạt động quảng bá điện ảnh Việt Nam ra quốc tế của VFDA theo đúng tinh thần của Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam, trong đó, điện ảnh là một trong số những lĩnh vực được tập trung phát triển có trọng tâm, trọng điểm, góp phần định vị và quảng bá thương hiệu quốc gia trên trường quốc tế. Bên cạnh hoạt động xúc tiến là sự hiện diện của nhiều tác phẩm điện ảnh.

Tại Liên hoan phim Cannes lần thứ 79, phim ngắn “Giấc mơ là ốc sên” của đạo diễn Nguyễn Thiên Ân là một trong 10 tác phẩm xuất sắc được chọn từ hơn 3.180 tác phẩm để tranh giải Cành cọ vàng phim ngắn; phim sau đó tiếp tục được lựa chọn tranh tài tại hạng mục Short Cuts của Liên hoan phim quốc tế Toronto 2026. Tại Busan năm nay, lần đầu tiên Việt Nam có 5 phim dự giải ở 4 hạng mục. Trong công tác phát hành phim ra quốc tế cũng có sự chuyển biến. “Án mạng karaoke” được nhà phát hành công bố là phim Việt đầu tiên khởi chiếu từ ngày 30/10 cùng thời điểm trong nước và tại nhiều thị trường quốc tế như Nhật Bản, Australia, Anh, Pháp, Đức, Hoa Kỳ, Canada.

Hội nhập không chỉ là tìm đến với thế giới, mà còn mời thế giới đến với Việt Nam. Tại Liên hoan phim châu Á Đà Nẵng lần thứ IV (2026) đã giới thiệu 102 phim của 30 quốc gia, vùng lãnh thổ, đón gần 300 đại biểu quốc tế. Liên hoan phim quốc tế Hà Nội lần thứ VIII, dự kiến diễn ra từ ngày 26/11 đến 2/12, lần đầu tiên đưa hoạt động chợ phim vào chương trình.

Mở rộng cánh cửa đón bạn bè quốc tế

Đại diện VFDA cho rằng hiệu quả của mỗi chuyến đi thể hiện ở việc giữ liên lạc và từng bước biến các cuộc gặp thành dự án cụ thể. Song khoảng cách lớn nhất hiện nay là thu hút đoàn phim nước ngoài tìm đến với Việt Nam. Tiến sĩ Ngô Phương Lan từng chỉ ra, số dự án phim quốc tế quay tại Việt Nam chỉ đếm trên đầu ngón tay, trong khi Thái Lan đón khoảng 100 đoàn phim mỗi năm.

Nhà sản xuất Trần Thị Bích Ngọc cho biết, nhiều đoàn khảo sát đánh giá bối cảnh Việt Nam đẹp và đa dạng hơn, nhưng cuối cùng vẫn chọn nước khác vì ưu đãi tài chính hấp dẫn hơn. Bà dẫn số liệu của cơ quan điện ảnh Thái Lan: sau khi nước này hoàn thuế cho đoàn phim nước ngoài từ năm 2017, đến năm 2025, tổng chi tiêu của các đoàn phim quốc tế tại đây đã tăng gấp đôi. Hành lang chính sách đang được mở rộng.

Nghị quyết số 28/2026/QH16 của Quốc hội về phát triển văn hóa Việt Nam, quy định Nhà nước có chính sách hoàn thuế theo quy định của pháp luật về thuế cho các tổ chức, cá nhân nước ngoài sử dụng dịch vụ quay phim sử dụng bối cảnh tại Việt Nam đối với những bộ phim góp phần quảng bá đất nước, con người, du lịch Việt Nam và theo quyết định của cấp có thẩm quyền. Dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Thể dục, thể thao, Luật Du lịch, Luật Điện ảnh, Luật Di sản văn hóa, Luật Quảng cáo, Luật Báo chí đang được Quốc hội xem xét tại Kỳ họp thứ hai, khóa XVI, đề xuất rút thời gian cấp giấy phép cung cấp dịch vụ quay phim sử dụng bối cảnh tại Việt Nam từ 20 xuống 12 ngày làm việc, đồng thời giao Ủy ban nhân dân cấp tỉnh cấp phép tổ chức liên hoan phim có yếu tố nước ngoài. Để chính sách thật sự đi vào cuộc sống, các chuyên gia góp ý, cơ chế hoàn thuế cần có hướng dẫn cụ thể về mức hoàn, điều kiện, hồ sơ và thời hạn chi trả.

Bà Trần Thị Bích Ngọc đề xuất thiết kế ưu đãi theo hướng khuyến khích đoàn phim sử dụng nhân lực, dịch vụ tại chỗ, áp dụng theo lộ trình như Thái Lan từng làm. Khi đó, mỗi dự án quốc tế cũng là dịp để đội ngũ làm phim Việt nâng cao tay nghề. Đồng thời, cần có đầu mối một cửa hỗ trợ đoàn phim ở cả trung ương và địa phương, từ khảo sát bối cảnh, xin phép quay, bảo đảm an ninh đến thuê nhân sự tại chỗ. Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đã gợi mở hướng để các tỉnh, thành phố bố trí kinh phí cho cơ quan đầu mối làm việc này. Đồng thời công tác xúc tiến cũng cần sự đồng hành của Nhà nước. Việc một hiệp hội tự lo kinh phí là đáng quý, nhưng gian hàng quốc gia tại các chợ phim lớn cần được duy trì lâu dài, có sự phối hợp giữa cơ quan quản lý điện ảnh, ngành du lịch, địa phương và doanh nghiệp dưới một hình ảnh chung.

Quan trọng không kém là đầu tư cho đội ngũ đủ năng lực làm việc với thị trường quốc tế: nhà sản xuất am hiểu cơ chế đồng sản xuất, đơn vị đại diện bán phim, hồ sơ dự án đạt chuẩn. Từ chợ phim Cannes năm nay, nhà sản xuất Hoàng Quân nhận xét khán giả quốc tế không thiếu phim, nhưng vẫn tò mò với những niềm tin, phong tục rất riêng của người Việt. Giữ được chất văn hóa truyền thống trong cách kể chính là lợi thế cạnh tranh của điện ảnh Việt Nam trên trường quốc tế.

BẢO ANH (Báo Nhân dân)