Kiến tạo hệ sinh thái lúa gạo thông minh thích ứng biến đổi khí hậu là mục tiêu mà dự án GORICE hướng đến để giúp nông nghiệp ĐBSCL chuyển mình theo hướng xanh và bền vững. Dự án vừa bảo vệ môi trường, vừa tạo đột phá về sinh kế, nâng tầm vai trò của phụ nữ và đồng bào dân tộc thiểu số trong chuỗi giá trị.

Canh tác thông minh, bảo vệ môi trường

Dự án Phát triển chuỗi giá trị lúa gạo bền vững, phát thải thấp và thích ứng biến đổi khí hậu tại vùng ĐBSCL (GORICE) do Bộ Các Vấn đề Toàn cầu của Chính phủ Canada tài trợ thông qua Tổ chức Oxfam. Dự án được triển khai tại TP Cần Thơ, tỉnh An Giang và Vĩnh Long trong giai đoạn 2025-2030. GORICE được thiết kế để đóng góp trực tiếp vào việc thực hiện Đề án phát triển bền vững 1 triệu héc-ta chuyên canh lúa chất lượng cao và phát thải thấp gắn với tăng trưởng xanh vùng ĐBSCL đến năm 2030 (Đề án 1 triệu héc-ta lúa).

Hợp tác xã Tiến Dũng, xã Thạnh Phú, là một trong những đơn vị sẽ tham gia xây dựng mô hình trình diễn sản xuất lúa theo dự án GORICE trong vụ đông xuân 2026-2027. Trong ảnh: Thu hoạch lúa tại  hợp tác xã Tiến Dũng.

Theo ông Nguyễn Đỗ Anh Tuấn, Vụ trưởng Vụ Hợp tác Quốc tế thuộc Bộ Nông nghiệp và Môi trường, GORICE là dự án khởi động đầu tiên trong việc huy động nguồn lực từ các đối tác quốc tế hỗ trợ thực hiện Đề án 1 triệu héc-ta lúa tại ĐBSCL. Điểm nhấn của dự án là xuyên suốt quá trình triển khai sẽ thúc đẩy bình đẳng giới và hòa hợp xã hội nhằm nâng cao vai trò của phụ nữ và hỗ trợ đồng bào dân tộc thiểu số.

Tổ chức Oxfam tại Việt Nam, Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI), Viện Môi trường Nông nghiệp (IAE) thuộc Bộ Nông nghiệp và Môi trường, Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Vĩnh Long, An Giang và TP Cần Thơ là các đơn vị phối hợp triển khai dự án. Theo ông Hoàng Quang Phòng, Phó Chủ tịch VCCI, dự án hướng đến mục tiêu nâng cao đời sống kinh tế, xã hội và môi trường cho người trồng lúa, đặc biệt là phụ nữ và đồng bào dân tộc thiểu số.

Tham gia vào dự án, VCCI sẽ tích cực phối hợp, hỗ trợ liên kết giữa doanh nghiệp và hợp tác xã (HTX), với mục tiêu giúp 1.500 người trồng lúa thiết lập liên kết thu mua với doanh nghiệp. Thúc đẩy HTX và người sản xuất tiếp cận tài chính xanh và nâng cao nhận thức người tiêu dùng nhằm gia tăng nhu cầu tiêu thụ gạo phát thải thấp ở thị trường trong nước và quốc tế. VCCI và các bên có liên quan đồng hành cùng HTX và doanh nghiệp trong xây dựng thương hiệu, nhãn hiệu gạo phát thải thấp. Hỗ trợ những doanh nghiệp tiên phong chuẩn bị và thí điểm tham gia thị trường carbon, với cơ chế chia sẻ chi phí và lợi ích công bằng để người nông dân, nhất là phụ nữ và đồng bào dân tộc thiểu số được hưởng lợi từ kết quả giảm phát thải.

Tạo sinh kế cho nhiều người

GORICE không chỉ hướng dẫn nông dân thay đổi kỹ thuật canh tác, mà còn kết nối sản xuất với thị trường, thúc đẩy động lực kinh tế tuần hoàn để tạo liên kết bền vững và nâng cao chuỗi giá trị. Đây là hướng tiếp cận cần thiết khi ĐBSCL cung cấp hơn 50% sản lượng lúa và hơn 90% lượng gạo xuất khẩu cả nước, nhưng đang chịu sức ép từ biến đổi khí hậu, chi phí đầu vào và yêu cầu ngày càng cao của thị trường quốc tế.

Theo bà Hoàng Lê Trang, quản lý dự án GORICE Oxfam tại Việt Nam, dự án được kỳ vọng đến năm 2030 mang lại lợi ích trực tiếp cho 48.200 người, 20.500 người sản xuất lúa gạo được cải thiện đời sống, trong đó có 50% là phụ nữ và 20% là đồng bào dân tộc thiểu số. Hơn 600 nữ nông dân được hỗ trợ vật tư đầu vào phục vụ sản xuất, 180.000ha lúa gieo trồng áp dụng canh tác thông minh với khí hậu. Phấn đấu giảm phát thải khí thải tương đương hơn 700.000 tấn CO₂ trong thời gian thực hiện dự án và có ít nhất 30 doanh nghiệp tham gia chuỗi giá trị lúa gạo phát thải thấp.

Tại TP Cần Thơ, dự án GORICE được triển khai tại 7 xã gồm Hồ Đắc Kiện, Thuận Hòa, Đại Ngãi, Tân Thạnh, Gia Hòa, Nhu Gia và Thạnh Phú, nguồn vốn viện trợ không hoàn lại từ Chính phủ Canada khoảng 15 tỉ đồng. Đây là nguồn lực quý báu, góp phần nâng cao năng lực sản xuất, cải thiện sinh kế và thúc đẩy phát triển chuỗi giá trị lúa gạo phát thải thấp tại thành phố.

Theo ông Trần Chí Hùng, Phó Chủ tịch UBND TP Cần Thơ, thành phố kỳ vọng dự án giúp tăng cường kết nối giữa cơ quan quản lý, nhà khoa học, doanh nghiệp, HTX và nông dân, hỗ trợ nhân rộng các mô hình hiệu quả. Đồng thời, nâng cao chất lượng, tính minh bạch và khả năng tiếp cận thị trường của gạo phát thải thấp. Việc phối hợp với đơn vị liên quan trong đo đạc, báo cáo, thẩm định kết quả giảm phát thải và với Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam trong kết nối doanh nghiệp, thị trường sẽ góp phần đảm bảo hoạt động của dự án gắn với nhu cầu thực tiễn.

Bài, ảnh: KHÁNH TRUNG