Di tích "Địa điểm Mỹ - Diệm tàn sát đồng bào khi lập Khu trù mật Vị Thanh - Hỏa Lựu" tọa lạc tại phường Vị Thanh, TP Cần Thơ, được Bộ Văn hóa - Thông tin xếp hạng Di tích Lịch sử - Văn hóa cấp quốc gia vào năm 1997.

Nơi đây vào ngày 12-9-1959, Mỹ - Diệm đã khởi công xây dựng Khu trù mật Vị Thanh - Hỏa Lựu, với ý đồ biến khu trù mật thành "Thị Tứ" phồn hoa giả tạo, biến nơi này thành nơi ăn chơi sa đọa, rượu chè, xì ke, ma túy... để lung lạc về tư tưởng, đạo đức, thuần phong mỹ tục... Trung bình mỗi ngày chúng bắt hàng vạn người lao động từ khắp các tỉnh miền Tây, bất kể người ốm đau, tàn tật, xây dựng khu trù mật. Lao động trong điều kiện nhỏ hẹp, thiếu thốn thức ăn, nước uống, thời tiết khắc nghiệt nên rất nhiều người bị bệnh, chết. Hàng trăm công vườn cây ăn trái, ruộng lúa sắp đến ngày thu hoạch bị chặt phá, hằng ngàn mồ mả bị đào xới. Mỹ - Diệm huy động hơn 1 triệu ngày công để lấy đất san lấp mặt bằng và đắp mở rộng con đường từ Vị Thanh - Hỏa Lựu. Dân gian vùng Long Mỹ - Vị Thanh còn lưu truyền bài thơ thuật lại tội ác của địch:

"Ai về Long Mỹ - Vị Thanh

Nhìn nhà, nhìn cửa tan tành mà đau

Mả mồ bị cuốc, bị đào

Vườn hoang nhà trống được màu tóc tang

Đầy đường ngập tiếng oán than

Mỹ - Ngô gieo họa, xóm làng tả tơi

Gió đưa uất hận ngút trời

Thổi cao ngọn lửa, đốt loài gian manh"

Sau 6 tháng ráo riết thi công, tuy mới xây dựng được 1/3 công trình, nhưng ngày 12-3-1960 chúng vội vã tổ chức khánh thành Khu trù mật Vị Thanh - Hỏa Lựu.

Dưới sự lãnh đạo của Đảng, quân và dân Long Mỹ - Vị Thanh đã nhất tề đấu tranh, cả chính trị lẫn vũ trang, nhất là trong cao trào Đồng Khởi phát triển mạnh mẽ, đập tan âm mưu dồn dân vào khu trù mật, khiến địch thất bại nặng nề. Ngày nay, di tích "Địa điểm Mỹ - Diệm tàn sát đồng bào khi lập Khu trù mật Vị Thanh - Hỏa Lựu" là nơi ghi dấu những sự kiện không thể nào quên trong lịch sử đấu tranh bảo vệ Tổ quốc của quân và dân Cần Thơ.

Tượng đài Chiến thắng Vị Thanh - Hỏa Lựu.

Bức tranh đại cảnh và những hiện vật thuật lại việc Mỹ - Diệm tàn phá vùng quê thanh bình, dồn dân vào trại tập trung trá hình gọi là Khu trù mật Vị Thanh - Hỏa Lựu.

Mô hình tái hiện cảnh nhân dân đấu tranh trong Khu trù mật Vị Thanh - Hỏa Lựu.

​

Tái hiện một căn nhà trong khu trù mật. Theo lời kể của người dân từng sống nơi đây, họ bị theo dõi, kiểm soát 5 khâu trong sinh hoạt hằng ngày: ra vào, đi lại, quan hệ, ăn ở, thu nhập.

Bia khắc bài thơ của nhà thơ Viễn Phương ghi lại sự kiện Mỹ - Diệm tàn sát đồng bào khi lập Khu trù mật Vị Thanh - Hỏa Lựu. 

DUY KHÔI