Các hoạt động sản xuất và sinh hoạt của người dân vùng ĐBSCL đang phụ thuộc rất lớn vào nguồn nước sông Mekong. Trong bối cảnh biến đối khí hậu ngày càng khắc nghiệt, các quốc gia ở thượng nguồn xây dựng đập thủy điện đã và đang tác động tiêu cực đến hạ lưu sông Mekong. Để đảm bảo sự phát triển của ĐBSCL, đòi hỏi cơ quan chức năng thông tin, dự báo kịp thời các vấn đề có liên quan đến sông Mekong.

Nỗ lực vì sự phát triển

Sản xuất nông nghiệp tại các địa phương vùng ĐBSCL đang phụ thuộc rất lớn vào nguồn nước sông Mekong. Trong ảnh: Nạo vét kênh thủy lợi tại phường Tân Hưng, quận Thốt Nốt, TP Cần Thơ.

Vừa qua, Hội nghị toàn thể Ủy ban sông Mekong Việt Nam năm 2017 tổ chức tại Cần Thơ, các đại biểu đề xuất các cơ quan chuyên môn cần đưa ra dự báo chính xác để ĐBSCL có giải pháp ứng phó khi nguồn nước, phù sa về vùng đang giảm. Theo Ủy ban sông Mekong Việt Nam, trong giai đoạn 2017-2018 và định hướng đến năm 2020, bên cạnh việc tiếp tục kiện toàn bộ máy sẽ quan tâm hoàn thiện quy chế hoạt động để thực hiện tốt các nhiệm vụ được Chính phủ, Bộ Tài nguyên và Môi trường (TN&MT) giao gắn với tăng cường các hoạt động hợp tác song phương và đa phương với quốc tế. Trong đó, thực hiện tốt công tác theo dõi, giám sát, cảnh báo các hoạt động phát triển của các quốc gia ở thượng nguồn Mekong. Kịp thời tham mưu đề xuất Chính phủ, để thông qua các hoạt động đối ngoại bảo vệ lợi ích của Việt Nam trong hợp tác sông Mekong, một mặt chủ động chỉ đạo các ngành và địa phương điều chỉnh kế hoạch thích ứng với các diễn biến từ phía thượng nguồn.

ĐBSCL được xác định là một trong những đồng bằng trên thế giới dễ bị tổn thương nhất do ảnh hưởng của biến đổi khí hậu (BĐKH) và nước biển dâng. Các tác động của BĐKH, xâm nhập mặn và tình trạng sụt lún, sạt lở đất bờ sông, bờ biển tại ĐBSCL càng trở nên nặng nề và khó ứng phó hơn khi dòng chảy, phù sa bùn cát của sông Mekong bị biến đổi, suy giảm và bị chặn lại bởi các đập thủy điện, công trình dẫn nước ở thượng nguồn. Các địa phương trong vùng ĐBSCL rất cần thông tin kịp thời về tình hình sông Mekong và diễn biến của BĐKH để có các chỉ đạo, điều hành và tổ chức sản xuất nông nghiệp phù hợp tại địa phương.

Thời gian qua, Ủy ban sông Mekong Việt Nam thực hiện tốt đồng thời các nhiệm vụ trong nước và nhiệm vụ hợp tác quốc tế thông qua Ủy hội sông Mekong quốc tế và các cơ chế hợp tác vùng, tiểu vùng. Cụ thể, giai đoạn 2015-2016, Ủy ban sông Mekong Việt Nam đã hoàn thành nghiên cứu các tác động của các công trình thủy điện trên dòng chính sông Mekong; xây dựng đề án giải pháp bảo vệ lợi ích quốc gia trong quản lý, sử dụng bền vững nguồn nước sông, thực hiện dự án quản lý tổng hợp tài nguyên nước sông Mekong…

Nâng cao vai trò, hiệu quả hoạt động

Theo Phó Chủ tịch UBND TP Cần Thơ Đào Anh Dũng, các hoạt động của Ủy ban sông Mekong Việt Nam, nhất là nắm bắt tình hình và kịp thời tham mưu, đề xuất Chính phủ giải pháp ứng phó với những diễn biến bất lợi từ BĐKH và nguồn nước sông Mekong đã góp phần tích cực vào việc ổn định và phát triển các động sản xuất và đời sống người dân vùng ĐBSCL. Đặc biệt là trong bối cảnh ĐBSCL phải chịu ảnh hưởng nặng nề bởi tác động kép của BĐKH và các hoạt động xây dựng đập thủy điện và phát triển ở thượng nguồn sông Mekong. Tới đây, các địa phương vùng ĐBSCL rất cần Ủy ban sông Mekong Việt Nam cung cấp kịp thời các thông tin về tình hình nước sông Mekong để có kế hoạch và kịch bản đảm bảo cho sản xuất và ổn định phát triển kinh tế-xã hội của địa phương. "Ủy ban sông Mekong Việt Nam có giải pháp nghiên cứu, đánh giá và cung cấp thông tin kịp thời cho địa phương, nhất là thông tin về hạn mặn, nguy cơ thiếu nước, sạt lở"- Phó Chủ tịch UBND TP Cần Thơ Đào Anh Dũng kiến nghị.

Lãnh đạo các tỉnh vùng ĐBSCL cũng đánh giá cao các hoạt động của Ủy ban sông Mekong Việt Nam và mong muốn Ủy ban này tiếp tục nâng cao vai trò, hiệu quả hoạt động và có thêm nhiều chương trình hành động cần thiết nhằm hỗ trợ vùng ĐBSCL vượt qua các khó khăn thách thức để tiếp tục ổn định phát triển. Trong đó, cần kịp thời cung cấp cho địa phương nắm các thông tin chính thống về BĐKH và diễn biến nguồn nước sông Mekong vào từng thời điểm cụ thể trong năm để địa phương thực hiện tốt các công tác chỉ đạo điều hành, quy hoạch, tổ chức sản xuất và đảm bảo nước cho sinh hoạt của người dân.

Ông Nguyễn Thanh Hùng, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Đồng Tháp, cho rằng: "Thông tin được truyền tải qua các phương tiện truyền thông có nhiều chiều, gây khó cho địa phương và địa phương cũng ít có điều kiện tiếp cận các thông tin quốc tế có liên quan sông Mekong. Trước tác động kép của BĐKH và các công trình ở thượng nguồn sông Mekong ngày càng tăng, tỉnh rất cần có các thông tin chính thống một cách thường xuyên, liên tục từ Ủy ban sông Mekong Việt Nam, các bộ ngành Trung ương và Chính phủ. Mặt khác, địa phương cũng mong Ủy ban sông Mekong Việt Nam đặt hàng cho địa phương trong nghiên cứu, thực hiện các công việc trên một số lĩnh vực đặc thù riêng tại địa phương để bổ trợ cho hoạt động chung của Ủy ban".

Bộ trưởng Bộ TN&MT Trần Hồng Hà, Chủ tịch Ủy ban sông Mekong Việt Nam cho biết, tới đây cùng với việc tăng cường phối hợp, trao đổi, cung cấp các thông tin cần thiết về sông Mekong và hoạt động của Ủy ban để các địa phương nắm và cùng đồng hành, Ủy ban cũng xem xét, bổ sung đưa vào kế hoạch nhiều chương trình hoạt động cấp thiết để ổn định và phát triển cho vùng ĐBSCL nói riêng và bảo vệ lợi ích của Việt Nam nói chung. Cụ thể, như tăng cường nghiên cứu và giám sát về các hoạt động trên sông Mekong; theo dõi, nghiên cứu tình hình sụt lún, sạt lở đất, hạn mặn... để có giải pháp ứng phó; xem xét lại các quy hoạch và chương trình phát triển sản xuất không còn phù hợp để kịp thời kiến nghị cấp thẩm quyền bổ sung, điều chỉnh cho phù hợp. 

Bài, ảnh: Khánh Trung