Báo cáo kỹ thuật về phát triển toàn diện trẻ em nhằm cung cấp thông tin cho Báo cáo Việt Nam 2045 (tháng 11-2025) của Quỹ Nhi đồng Liên Hiệp Quốc (UNICEF) tại Việt Nam khẳng định: Cần một trọng tâm chiến lược đặt trẻ em và sự phát triển toàn diện của trẻ em ở vị trí nền tảng cho thành công kinh tế - xã hội và sự thịnh vượng quốc gia theo tầm nhìn năm 2045.

⁂ Đầu tư cho trẻ em để nâng cao chất lượng nguồn nhân lực 

Theo Báo cáo, phát triển toàn diện trẻ em không chỉ là một yêu cầu về đạo đức hay xã hội, mà còn là một chiến lược kinh tế thiết yếu. Việc đầu tư vào cả số lượng và chất lượng của lực lượng lao động thông qua nâng cao sức khỏe, giáo dục và kỹ năng sẽ giúp cải thiện năng suất lao động, từ đó tối đa hóa tiềm năng tăng trưởng kinh tế và phát triển lâu dài. Các khoản đầu tư sớm cho trẻ em không chỉ mang lại lợi ích cho trẻ em mà còn đem lại lợi ích kinh tế, xã hội to lớn, thông qua việc giảm chi phí phát sinh trong tương lai liên quan đến sức khỏe yếu, trình độ học vấn thấp và thất nghiệp.

Bà Hồ Thị Cẩm Đào, Phó Bí thư Thành ủy, Chủ tịch Ủy ban MTTQVN TP Cần Thơ, trao học bổng cho thiếu nhi vượt khó học tốt trên địa bàn thành phố. Ảnh: QUỐC THÁI

Một dân số khỏe mạnh, được giáo dục và được bảo vệ sẽ giúp hình thành lực lượng lao động có kỹ năng, linh hoạt và sáng tạo hơn, qua đó nâng cao năng suất và khuyến khích đổi mới. Bên cạnh đó, một dân số khỏe mạnh và được giáo dục tốt còn góp phần củng cố thị trường tiêu dùng, bảo đảm môi trường kinh doanh ổn định và bền vững, đồng thời giảm gánh nặng chi phí xã hội như chi phí y tế và các chương trình giảm nghèo.

Ủy ban MTTQVN TP Cần Thơ, Thành đoàn Cần Thơ và Đảng ủy - UBND phường Phước Thới trao công trình "Không gian số cho em" cho Trường Tiểu học Nguyễn Việt Hồng, giúp các em nâng cao kỹ năng sử dụng công nghệ thông tin. Ảnh: QUỐC THÁI

Để đạt được tầm nhìn Việt Nam 2045, lực lượng lao động của quốc gia cần có bước chuyển đổi mang tính đột phá, hướng tới những kỹ năng tiên tiến như tư duy phản biện, giải quyết vấn đề, sáng tạo, năng lực số và khả năng thích ứng - những năng lực được hình thành thông qua quá trình phát triển toàn diện của trẻ em. Đầu tư cho trẻ em hôm nay chính là chuẩn bị cho thế hệ tương lai sẵn sàng trước yêu cầu của nền kinh tế số hóa và xanh, qua đó thúc đẩy tăng trưởng kinh tế bền vững, toàn diện và công bằng.

⁂ Nâng cao năng lực của chính quyền địa phương trong cung cấp dịch vụ xã hội cho trẻ em 

Tại tọa đàm “Đánh giá năng lực cung cấp dịch vụ xã hội cho trẻ em của chính quyền địa phương trong bối cảnh tinh gọn bộ máy hành chính trên địa bàn TP Cần Thơ”, do Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh phối hợp Đảng ủy UBND TP Cần Thơ tổ chức đầu tháng 5-2026, nhiều chuyên gia đã chỉ ra yêu cầu cấp thiết phải tái cấu trúc hệ thống cung cấp dịch vụ xã hội cho trẻ em theo hướng hiện đại và chuyên nghiệp hơn.

PGS.TS Đặng Thị Ánh Tuyết, Phó Vụ trưởng Vụ Quản lý khoa học, Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh, cho rằng với vai trò trung tâm vùng ĐBSCL, TP Cần Thơ không chỉ giải quyết các thách thức nội tại mà còn có điều kiện đi trước trong xây dựng mô hình cung cấp dịch vụ xã hội cho trẻ em thích ứng với bối cảnh mới.

Theo PGS.TS Đặng Thị Ánh Tuyết, TP Cần Thơ cần tiếp tục cụ thể hóa trách nhiệm và chuẩn hóa quy trình thực thi ở cơ sở; tổ chức lại bộ máy theo hướng chuyên môn hóa; nâng cao năng lực đội ngũ tuyến đầu; bảo đảm nguồn tài chính ổn định gắn với phân cấp nhiệm vụ; đồng thời phát triển mô hình dịch vụ tích hợp, lấy trẻ em làm trung tâm. Đặc biệt, xây dựng hệ thống dữ liệu liên thông về trẻ em được xem là giải pháp nền tảng nhằm phục vụ công tác quản trị, phát hiện sớm nguy cơ và can thiệp kịp thời.

Học sinh Trường Tiểu học Ngô Quyền (phường Ninh Kiều) tìm hiểu về trò chơi trực tuyến kết hợp thông điệp bảo vệ môi trường trong khuôn khổ mô hình "Đại sứ xanh số" do trường triển khai. Ảnh: QUỐC THÁI

Theo bà Nguyễn Thị Ngọc Điệp, Phó Chủ tịch UBND TP Cần Thơ, thực hiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, thành phố chú trọng kiện toàn tổ chức bộ máy nhằm đảm bảo vận hành hiệu quả hệ thống dịch vụ xã hội cho trẻ em, nhất là trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt. Dù bước đầu còn một số khó khăn, nhưng các ban, ngành, đoàn thể từ cấp thành phố đến cấp xã đã và đang củng cố hệ thống dịch vụ xã hội, mạng lưới cộng tác viên tham gia bảo vệ, chăm sóc trẻ em theo hướng chuyên nghiệp, đồng bộ và thích ứng với bối cảnh mới. UBND thành phố kịp thời thành lập Ban Điều hành bảo vệ, chăm sóc trẻ em cấp thành phố; đồng thời xây dựng cơ chế phối hợp liên ngành trong xử lý các vụ việc liên quan trẻ em, hạn chế tình trạng chồng chéo hoặc bỏ sót trách nhiệm. Các đơn vị: Viện Kiểm sát Nhân dân, Công an, Tòa án nhân dân, Sở Y tế và Hội LHPN thành phố đã ký kết quy chế phối hợp giải quyết án xâm hại trẻ em.

Theo ông Nguyễn Phúc Tăng, Phó Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo TP Cần Thơ,  các cơ sở giáo dục mầm non, tiểu học, THCS là các đơn vị trực thuộc UBND cấp xã quản lý. Đây là bước chuyển lớn, góp phần tăng tính chủ động của địa phương cơ sở, rút ngắn quy trình quản lý, tạo điều kiện giải quyết kịp thời các nhu cầu liên quan đến trẻ em.

Theo ông Nguyễn Thanh Tuấn, Phó Giám đốc Sở Y tế TP Cần Thơ, cấp xã hiện đang phải đảm nhiệm nhiều nhiệm vụ được phân cấp, trong khi nguồn nhân lực còn “mỏng”, đa số kiêm nhiệm nhiều công việc. Không ít công chức phụ trách lĩnh vực trẻ em là người mới nên còn hạn chế kỹ năng xử lý tình huống, đặc biệt với các vụ việc xâm hại hoặc trẻ em có nguy cơ cao...

Trường Tiểu học Xuân Khánh 2, phường Ninh Kiều tập huấn kiến thức phòng cháy, chữa cháy - cứu nạn cứu hộ và kỹ năng thoát hiểm cho học sinh. Ảnh: QUỐC THÁI

⁂ Khuyến nghị 6 lĩnh vực phát triển toàn diện trẻ em

Đề cập đến việc cung cấp các dịch vụ xã hội thiết yếu, đặc biệt là giáo dục và y tế - hai lĩnh vực có vai trò then chốt đối với sự phát triển của trẻ em trong bối cảnh thực hiện mô hình chính quyền 3 cấp, UNICEF khuyến nghị: Cần thiết phải lồng ghép các cơ chế bảo vệ trẻ em trong quá trình lập kế hoạch, đầu tư và triển khai chính sách; cũng như bảo đảm yếu tố công bằng được thể hiện rõ trong thiết kế và thực hiện cải cách quản trị.

Các bé mầm non ở Cần Thơ trải nghiệm làm bánh ngày Tết. Ảnh: BÍCH NGỌC

Trên cơ sở phân tích bối cảnh, xu hướng, thách thức, UNICEF đưa ra khuyến nghị trong 6 lĩnh vực quan trọng đối với sự phát triển toàn diện của trẻ em tại Việt Nam giai đoạn 2025-2030.

Thứ nhất là giáo dục - trang bị cho trẻ em những kỹ năng cần thiết cho tương lai. Đảm bảo mọi trẻ em được tiếp cận công bằng với các chương trình giáo dục mầm non chất lượng cao trên toàn quốc; Triển khai các biện pháp hỗ trợ các khu vực vùng sâu, vùng xa và nơi tập trung đông đồng bào dân tộc thiểu số; Mở rộng cơ hội tiếp cận giáo dục công bằng cho học sinh khuyết tật; Tăng tỷ lệ phân bổ ngân sách nhà nước cho giáo dục và đào tạo; Phân bổ ngân sách có mục tiêu cho các chương trình giáo dục phổ cập và bắt buộc; Tập trung nguồn lực nhà nước vào hiện đại hóa cơ sở vật chất và thiết bị giảng dạy; Chuyển đổi sang chương trình giảng dạy lấy người học làm trung tâm, dựa trên năng lực, chú trọng vào STEM, tư duy phản biện, giải quyết vấn đề, sáng tạo, kỹ năng mềm và năng lực số, đồng thời đảm bảo triển khai và giám sát hiệu quả;…

Thứ hai là sức khỏe và dinh dưỡng - bảo đảm trẻ em được sống, phát triển và lớn lên khỏe mạnh. Mở rộng và duy trì tài chính công cho dịch vụ chăm sóc sức khỏe bà mẹ và trẻ em, đặc biệt tại các nhóm dân cư chịu thiệt thòi; Tăng cường bao phủ chăm sóc sức khỏe toàn dân và củng cố hệ thống chăm sóc sức khỏe ban đầu; Đầu tư đào tạo đội ngũ cán bộ y tế nhi khoa và nhân viên y tế cộng đồng nhằm phát hiện và xử lý các vấn đề sức khỏe đặc thù của trẻ em; Đảm bảo tất cả các cơ sở y tế được trang bị đầy đủ để cung cấp các dịch vụ chuyên biệt, dễ tiếp cận cho trẻ em khuyết tật về thể chất, nhận thức và phát triển; Tăng cường hợp tác liên ngành nhằm cải thiện tình trạng suy dinh dưỡng ở trẻ em; Đảm bảo các cơ sở y tế cấp xã được cấp đủ kinh phí, nhân lực và trang thiết bị cần thiết...

Học sinh Cần Thơ giao lưu với các chuyên gia, nhà khoa học tại Tuần lễ Không gian Việt Nam 2026 tại TP Cần Thơ. Ảnh: BÍCH NGỌC

Thứ ba là nước sạch và vệ sinh - bảo đảm tiếp cận công bằng với các dịch vụ nước sạch và vệ sinh được quản lý an toàn, đặc biệt cho khu vực nông thôn và các nhóm dễ bị tổn thương.

Thứ tư là an sinh xã hội và quyền trẻ em - tăng cường hệ thống an sinh và khung pháp lý để bảo vệ trẻ em và gia đình.

Học sinh Cần Thơ giao lưu tại Ngày hội Pháp ngữ năm 2026 được tổ chức Trường THCS Lương THế Vinh. Ảnh: BÍCH NGỌC

Thứ năm là bảo vệ trẻ em - xây dựng các hệ thống vững mạnh nhằm ngăn ngừa và ứng phó với tình trạng xâm hại, bóc lột và sao nhãng trẻ em trong bối cảnh xã hội đang đô thị hóa và số hóa nhanh chóng

Cuối cùng là: Xem xét mối liên hệ giữa biến đổi khí hậu, công bằng và các yếu tố hòa nhập khác trong các lĩnh vực chính sách và can thiệp.