Di sản vốn là chất liệu dồi dào hình thành nên những sản phẩm văn hóa, du lịch hấp dẫn và đang được đặc biệt quan tâm trong thời đại công nghệ số. Việc ứng dụng công nghệ vào phát huy giá trị di sản không chỉ khơi dậy tiềm năng mà còn là quá trình sáng tạo, kể lại di sản bằng những ngôn ngữ mới.

Đổi mới phương thức trưng bày và trải nghiệm tương tác

Sự kết hợp giữa giá trị truyền thống và công nghệ hiện đại đang dần biến các bảo tàng, di tích thành những không gian mở, nơi mỗi du khách đều có thể tương tác và cảm nhận di sản một cách chân thật và sinh động nhất.

Ứng dụng công nghệ 3D Mapping tại không gian khảo cổ Vườn Chuối, Bảo tàng Hà Nội.

Tại Bảo tàng Hà Nội, khái niệm “bảo tàng không biên giới” đang dần trở thành hiện thực thông qua hệ thống tham quan trực tuyến ứng dụng công nghệ VR/AR. Du khách ở bất cứ đâu cũng có thể khám phá kho tàng hiện vật qua Internet. Trong không gian thực tế, mới đây, bảo tàng đã đổi mới trong cách sắp xếp các phân khu, bố trí nhiều màn hình tương tác dưới dạng trò chơi hay câu đố lịch sử. Cách làm này khuyến khích khách tham quan, đặc biệt là các bạn nhỏ, cùng suy luận và tiếp nhận kiến thức một cách tự nhiên. Việc ứng dụng công nghệ đã phá vỡ những giới hạn về địa lý, giúp di sản Thủ đô không chỉ phục vụ nhân dân trong nước mà còn vươn rộng xuyên biên giới.

Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam cũng ghi dấu ấn mạnh mẽ khi ra mắt ứng dụng thuyết minh trên điện thoại di động. Với khối lượng đồ sộ tác phẩm trưng bày, việc tiếp cận đầy đủ thông tin trước đây thường gặp nhiều rào cản. Với ứng dụng mới, du khách chỉ cần quét mã QR hoặc tìm kiếm trên bản đồ số để nghe âm thanh, xem văn bản thuyết minh và hình ảnh chi tiết về từng tác phẩm.

Du khách quét QR trải nghiệm bản đồ số tại di tích 5D Hàm Long.

Tương tự, tại di tích nhà số 5D Hàm Long, công nghệ thực tế tăng cường AR đã được đưa vào sử dụng. Thông qua một đường link dẫn từ mã QR, khách tham quan có thể gặp gỡ những hướng dẫn viên ảo hoặc tra cứu hệ thống bản đồ di tích liên quan một cách tiện lợi. Những ứng dụng này không chỉ nâng cao chất lượng phục vụ mà còn giúp người dân biết thêm nhiều kiến thức về lịch sử, văn hóa dân tộc.

Tương tác Khám phá động vật đặc trưng của Vịnh Hạ Long tại Cung quy hoạch, Hội chợ và Triển lãm tỉnh Quảng Ninh.

Theo bà Nguyễn Thị Ngọc Hòa, Giám đốc Trung tâm Điều phối các hoạt động sáng tạo Hà Nội, việc ứng dụng công nghệ đã làm tăng sức hấp dẫn cho các triển lãm hiện nay. Theo bà Hòa, sự linh hoạt của các phương tiện số giúp nội dung lịch sử trở nên dễ tiếp cận hơn với mọi nhóm công chúng. Thay vì chỉ cung cấp thông tin một chiều, các không gian trưng bày hiện đại cho phép người xem, đặc biệt là giới trẻ, được tiếp cận di sản một cách trực quan và sinh động. Điều này hoàn toàn phù hợp với xu hướng giáo dục di sản thông qua những trải nghiệm thực tế. Với những ứng dụng số, việc học tập giờ đây không còn là gánh nặng, giúp người thăm quan tiếp nhận kiến thức theo cách tự nhiên và gần gũi.

Hướng tới hệ sinh thái sáng tạo kiểu mới

Trong giai đoạn hiện nay, nghệ thuật số không chỉ là công cụ hỗ trợ mà đã trở thành một phần cốt lõi của ngôn ngữ nghệ thuật mới. Những công nghệ như 3D Mapping, thực tế ảo VR hay thực tế tăng cường AR đang tạo ra những hiệu ứng thị giác mạnh mẽ, xóa nhòa ranh giới giữa người xem và tác phẩm nghệ thuật. Công chúng giờ đây không còn đứng ngoài quan sát mà thực sự trở thành một phần của không gian di sản, mang lại trải nghiệm đa giác quan độc đáo cho du khách.

Các họa tiết khu vực mái vòm Đại học Tổng Hợp được số hoá, chuyển động.

Trung tâm Nghệ thuật đương đại VCCA là một trong những đơn vị tiên phong trong việc mang các tác phẩm nổi tiếng thế giới về Việt Nam qua hình thức số hóa. Bằng cách phóng to các chi tiết và tăng cường chuyển động thực tế trên màn hình lớn, không gian nghệ thuật số giúp người xem dễ dàng cảm nhận tinh thần của tác phẩm hội họa một cách rõ nét hơn. Qua đây, khách tham quan như được hòa mình vào một thế giới nghệ thuật muôn màu.

Khách tham quan như được hòa mình vào thế giới nghệ thuật muôn màu của các tác phẩm số hóa.

Tại Trung tâm Triển lãm Việt Nam VEC, du khách lại được trải nghiệm những không gian đa giác quan lạ lẫm. Mỗi bước chân của người xem có thể làm cho màn hình phía dưới sàn nở hoa rực rỡ, tạo cảm giác mỗi cá nhân là một thành tố tương tác trực tiếp với không gian trưng bày.

Xu hướng kết hợp nghệ thuật liên ngành cũng đang thổi một luồng sinh khí mới vào các di tích cổ kính của Thủ đô. Các tour du lịch đêm tại Văn Miếu - Quốc Tử Giám hay đền Ngọc Sơn là những minh chứng thành công cho cách tiếp cận mới này. Thông qua ánh sáng, âm nhạc và những câu chuyện kể đậm chất sử thi, các di tích lịch sử quen thuộc bỗng trở nên lung linh và đầy huyền bí trong màn đêm. Bên cạnh những câu chuyện lịch sử, cách tiếp cận này tập trung vào việc khơi gợi cảm xúc, cảm nhận được cái đẹp sâu lắng của hồn di sản.

Tour Đêm Ngọc Sơn - Đêm Huyền Bí được đánh giá mang tính nghệ thuật liên ngành cao.

Họa sĩ Phạm Trung Hưng, Giám đốc Công ty CMYK Việt Nam, cho biết mục tiêu lớn nhất của ông trong xây dựng các tác phẩm số là thay đổi cách công chúng tiếp cận với cái đẹp. Theo ông Hưng, việc số hóa và phóng to các tác phẩm giúp người xem có cảm giác như được bước vào bên trong không gian nghệ thuật để cảm nhận trực tiếp tinh thần mà tác giả gửi gắm.

Công nghệ 3D Mapping được ứng dụng tại tour du lịch đêm Văn Miếu - Quốc Tử Giám.

Đồng quan điểm này, Ths. Họa sĩ, Giám tuyển độc lập Nguyễn Thế Sơn nhận định rằng chuyển đổi số đã trở thành xu hướng tất yếu của nghệ thuật đương đại khi tại nhiều triển lãm lớn trên thế giới, tỷ lệ tác phẩm có yếu tố số hóa đã chiếm hơn một nửa. Tại Việt Nam, sự tổng hòa của nghệ thuật đa phương tiện với các di sản xưa cũ đã thu hút được đông đảo sự quan tâm của người dân, là lời giải cho những bài toán về phát triển công nghiệp văn hóa.

Khuê Văn các lung linh và huyền bí trong màn đêm.

Sự kết hợp giữa tâm huyết của người làm văn hóa và sức mạnh của công nghệ như thổi một sức sống mới vào lĩnh vực văn hóa nghệ thuật. Điều này khẳng định nghệ thuật nước nhà đang bước vào giai đoạn phát triển mới, nơi công nghệ trở thành một phần không thể thiếu của ngôn ngữ sáng tạo.

Theo Minh Ngọc/Báo Tin tức và Dân tộc