Đối với Việt Nam, một quốc gia đang phát triển thì nguồn vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) là động lực quan trọng cho sự phát triển. Trong 25 năm, thu hút FDI vào Việt Nam đạt hơn 206 tỉ USD với hơn 14.000 dự án đầu tư là con số khá ấn tượng. Theo Cục Đầu tư nước ngoài (Bộ Kế hoạch và Đầu tư), những năm gần đây, vốn FDI chiếm khoảng 25% tổng vốn đầu tư toàn xã hội, đóng góp khoảng 18-19% vào GDP và trên 14% tổng thu ngân sách, tạo việc làm trực tiếp cho 2,7 triệu lao động. Tuy nhiên, thu hút FDI của Việt Nam vào lĩnh vực công nghệ cao, nông nghiệp ở mức tương đối thấp, một số địa bàn khó khăn thu hút FDI không hiệu quả. Cuối tháng 6-2014, Cục Đầu tư nước ngoài phối hợp với Tổ chức Phát triển Công nghiệp Liên Hiệp Quốc (UNIDO) tổ chức Hội thảo ưu đãi đầu tư và hoạt động của doanh nghiệp (DN): Nghiên cứu từ điều tra công nghiệp Việt Nam của UNIDO. Theo đó, các chuyên gia UNIDO cảnh báo, hiện chỉ khoảng 5-6% DN FDI mang công nghệ tiên tiến vào Việt Nam. Điều này cũng đồng nghĩa với việc, DN FDI sử dụng nhiều lao động và xuất khẩu nhiều hơn DN Việt Nam nhưng hoạt động chủ yếu trong lĩnh vực trả lương thấp, sử dụng lao động kỹ năng thấp. Các chính sách ưu đãi để thu hút vốn FDI của Việt Nam hiện tại chỉ tạo ra sự biến dạng hệ thống thuế và gây tốn kém cho ngân sách. Việc DN FDI nhận được nhiều ưu đãi về thuế, được hỗ trợ đào tạo lao động... có thể tác động tiêu cực đến đầu tư trong nước và làm thui chột đầu tư trong nước.

Trong 6 tháng đầu năm, chỉ có 43 tỉnh, thành cả nước có vốn FDI đầu tư (kể cả cấp mới và tăng vốn) đạt 6,85 tỉ USD, bằng 64,7% so với cùng kỳ năm 2013. Xuất khẩu của khu vực vực FDI 6 tháng (kể cả dầu thô) đạt khoảng 47,82 tỉ USD, tăng 16,6% so với cùng kỳ năm 2013 và chiếm 67,5% kim ngạch xuất khẩu chung cả nước. Nhập khẩu đạt 39,29 tỉ USD, tăng 11,4% so cùng kỳ năm 2013 và chiếm 56,5% kim ngạch nhập khẩu cả nước. Rõ ràng, khối DN FDI đang giữ vai trò chi phối lớn trong hoạt động xuất nhập khẩu, với tiềm lực tài chính mạnh hơn DN nội, tới đây, cuộc đua giành thị phần của DN nội sẽ chật vật hơn trong xu thế toàn cầu hóa. Theo kết quả khảo sát mới nhất của Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam tại một số tỉnh, thành về hoạt động của khối DN dân doanh, chuyên gia kinh tế Phạm Chi Lan nhận định là các DN dân doanh vẫn tự bơi, họ đang gồng mình chống chọi với khó khăn vì khó chạm đến chính sách ưu đãi của Nhà nước như là khối DN nhà nước và khối DN FDI (chính sách thuế, đất đai...). Nếu tính chung cả nông nghiệp thì khối DN dân doanh đóng góp xấp xỉ khoảng 38% GDP, nhưng các DN dân doanh gần như hoạt động độc lập, khó liên kết nên khó trở thành vệ tinh cung cấp nguyên liệu, hoặc trở thành đối tác của DN FDI. Trong khi khối DN nhà nước thì hoạt động theo mô hình khép kín, còn DN FDI thì nguyên liệu đầu vào của họ chủ yếu dựa vào DN các nước khác chứ không phải Việt Nam. Lẽ đó, dù khối DN dân doanh về số lượng khá đông nhưng qui mô và chất lượng hoạt động rất hạn chế.

Nhiều chuyên gia kinh tế cho rằng, một nền kinh tế phát triển bền vững cần dựa vào nội lực chứ không thể dựa vào nguồn lực bên ngoài. Với sự non kém về nội lực của khối DN dân doanh khiến họ khó phát triển, cạnh tranh với DN nhà nước và DN FDI ngay trên sân nhà. Thực tế thời gian qua, thị trường nội địa gần như là sân chơi của DN FDI và của các DN nhà nước lớn, còn DN dân doanh có những “ngách” thị trường riêng chỉ khi họ thực sự năng động, bản lĩnh. Lẽ đó, các chuyên gia kinh tế cho rằng, cần điều chỉnh chính sách thu hút đầu tư, phân bổ nguồn lực cho hợp lý và tạo ra sân chơi bình đẳng hơn cho các DN dân doanh. Thêm vào đó, để thu hút vốn FDI thì cần tăng đầu tư hạ tầng cơ sở, kỹ thuật hoàn thiện, chứ không thể tăng ưu đãi về thuế, đất đai. Bởi điều này có thể gây biến dạng chính sách, cạnh tranh không lành mạnh giữa các địa phương. Thu hút đầu tư cần chú trọng về chất lượng hơn là số lượng mới là yếu tố quan trọng để phát triển bền vững.

Song Nguyên