Nghị quyết Đại hội đại biểu Đảng bộ tỉnh An Giang lần thứ I, nhiệm kỳ 2025-2030 đã đặt ra mục tiêu đến năm 2030 tỷ lệ che phủ rừng lên mức 8,9%. Trong bối cảnh biến đổi khí hậu diễn biến phức tạp, việc bảo tồn và phục hồi hệ sinh thái không chỉ là nhiệm vụ chính trị, mà còn là mệnh lệnh từ trái tim để giữ gìn “lá phổi xanh” cho vùng đất Tây Nam Bộ.

Bảo tồn đa dạng sinh học

Sau quá trình sáp nhập và quy hoạch lại, tỉnh An Giang hiện có hơn 96.656ha đất lâm nghiệp. Trong đó, hệ thống rừng được phân định rõ rệt nhằm tối ưu hóa công năng với hơn 41.213ha rừng đặc dụng để bảo tồn nghiêm ngặt, gần 41.000ha rừng phòng hộ che chắn thiên tai và hơn 14.500ha rừng sản xuất phục vụ kinh tế. Rừng ở An Giang không chỉ nằm ở những con số diện tích, mà còn ở giá trị đa dạng sinh học mang tầm quốc tế.

Với diện tích tự nhiên hơn 8.509ha, Vườn quốc gia U Minh Thượng được ví như một bảo tàng sống về hệ sinh thái than bùn đặc trưng. Được công nhận là Khu Ramsar vào năm 2015, nơi đây không chỉ lưu trữ trữ lượng carbon khổng lồ giúp giảm phát thải khí nhà kính mà còn là nơi trú ngụ của 260 loài thực vật bậc cao. Dưới những tán tràm cổ thụ và hệ thực vật thân leo chằng chịt là thế giới của 184 loài chim và 32 loài thú. Những cái tên nằm trong Sách Đỏ như tê tê Java, rái cá lông mũi hay mèo cá đã chọn nơi đây làm thành trì cuối cùng, khẳng định vai trò không thể thay thế của U Minh Thượng trong bản đồ bảo tồn thế giới.

Cảnh báo nghiêm cấm khi vào Vườn quốc gia U Minh Thượng.

Rộng hơn 31.000ha, Vườn quốc gia Phú Quốc là sự giao thoa kỳ diệu giữa rừng nguyên sinh, rừng ngập mặn và hệ sinh thái biển. Năm 2006, UNESCO đã vinh danh nơi đây là vùng lõi của khu dự trữ sinh quyển thế giới. Không chỉ điều hòa khí hậu cho thành phố đảo, rừng Phú Quốc còn là nơi bảo tồn những loài quý hiếm như voọc bạc, đại bàng đen. Đây chính là cái nôi sinh thái, là nền tảng để du lịch Phú Quốc phát triển bền vững thay vì chỉ dựa vào những khối bê tông.

Trong khi đó, rừng tràm Trà Sư với 845ha lại mang một vẻ đẹp mềm mại của vùng ngập nước. Với hơn 70 loài chim, bao gồm những loài quý hiếm như cò lạo Ấn Độ, cò cổ rắn, Trà Sư không chỉ là trung tâm nghiên cứu khoa học mà còn là "thỏi nam châm" thu hút du khách. Hình ảnh những chiếc vỏ máy len lỏi dưới thảm bèo xanh mướt đã trở thành biểu tượng cho sự hài hòa giữa bảo tồn và phát triển du lịch bền vững.

Tăng cường giữ rừng

Dù sở hữu tiềm năng lớn nhưng tài nguyên rừng An Giang đang phải đối mặt với những áp lực khủng khiếp từ con người. Tình trạng phá rừng, lấn chiếm đất rừng trái phép vẫn diễn ra nhức nhối, đe dọa trực tiếp đến độ che phủ rừng của tỉnh. Số liệu từ ngành chức năng tỉnh An Giang cho thấy một thực tế đáng báo động: Trong 5 năm qua, lực lượng Kiểm lâm đã phát hiện và xử lý 797 vụ vi phạm pháp luật về lâm nghiệp, nộp ngân sách gần 7 tỉ đồng. Đặc biệt, tình trạng một số hộ dân nhận khoán rừng phòng hộ ven biển nhưng lại tự ý thay đổi mục đích sử dụng, làm suy giảm nghiêm trọng chất lượng rừng lá chắn.

Năm 2025, cuộc chiến giữ rừng càng trở nên quyết liệt hơn. Lực lượng chức năng đã thực hiện hơn 2.550 cuộc tuần tra, truy quét, xử phạt 56 vụ vi phạm Luật Lâm nghiệp với số tiền gần 400 triệu đồng. Tại Phú Quốc, áp lực phát triển đô thị đã dẫn đến 67 vụ vi phạm bị phát hiện. Đáng lưu ý, có những vụ xâm chiếm nằm ngay trong ranh giới dự án hồ nước Cửa Cạn - một công trình trọng điểm phục vụ APEC 2027. Ở đất liền, những vụ phá rừng tại xã Tây Yên và Kiên Lương với sự tham gia của các thiết bị cơ giới nặng như máy đào, sà lan cho thấy thủ đoạn của các đối tượng ngày càng tinh vi và manh động.

Để đạt được mục tiêu 8,9% độ che phủ rừng, lãnh đạo tỉnh An Giang khẳng định: Không thể chỉ dừng lại ở việc xử phạt, mà phải thực hiện đồng bộ các giải pháp từ quản lý, phục hồi đến phát triển kinh tế dưới tán rừng. Ông Trần Văn Thắng, Phó Giám đốc Vườn quốc gia U Minh Thượng, chia sẻ về một kế hoạch dài hơi: Đơn vị đã trồng mới hơn 1.731ha rừng tràm thuần loài và hàng chục héc-ta cây bản địa trên các tuyến đê. Không chỉ trồng mới, việc chăm sóc rừng cũ cũng được chú trọng qua việc phát dọn dây leo, giảm vật liệu dễ cháy để phòng hỏa hoạn. Đặc biệt, việc ứng dụng công nghệ số vào giữ rừng đã bước đầu phát huy hiệu quả. Bản đồ số hóa hệ thống kênh mương, hồ chứa nước giúp lực lượng cứu hỏa tối ưu hóa thời gian tiếp cận hiện trường khi có sự cố.

Một điểm sáng trong chiến lược giữ rừng của An Giang chính là tầm nhìn về kinh tế lâm nghiệp hiện đại. Ông Nguyễn Văn Tiệp, Giám đốc Vườn quốc gia Phú Quốc, cho biết đơn vị đang khẩn trương điều tra, khảo sát trữ lượng carbon rừng. Đây là bước chuẩn bị then chốt để An Giang tham gia vào thị trường tín chỉ carbon - một hướng đi mới giúp biến rừng thành tài sản kinh tế thực thụ mà không cần phải khai thác gỗ. 

Việc xây dựng cơ sở dữ liệu về tài nguyên rừng và giám sát đa dạng sinh học bằng công nghệ cao sẽ giúp tỉnh có cái nhìn tổng thể, từ đó lập bản đồ phân bố các loài cây đặc hữu và theo dõi biến động sinh thái một cách chính xác nhất.

Giữ rừng không chỉ là công việc của lực lượng kiểm lâm hay ban quản lý vườn quốc gia, đó là sự phối hợp chặt chẽ giữa các cấp chính quyền và ý thức của người dân. Sự ra đời của Tổ công tác đặc biệt thuộc UBND tỉnh cùng việc thực hiện nghiêm các bản án, quyết định cưỡng chế lấn chiếm đất rừng đã gửi đi một thông điệp mạnh mẽ: Mọi hành vi xâm hại đến “tài sản” của quốc gia đều sẽ bị xử lý. Khi những cánh rừng U Minh Thượng, Phú Quốc hay Trà Sư thêm xanh, đó cũng là lúc tương lai của An Giang được bảo đảm. Một tương lai mà ở đó, kinh tế du lịch, nông lâm nghiệp kết hợp và bảo vệ môi trường không còn là những thái cực đối lập, mà là 3 chân kiềng vững chắc.

Bài, ảnh: LÊ VINH