Tại Cần Thơ, các Cây di sản mở ra hướng khai thác du lịch bền vững kết hợp giữ gìn thiên nhiên và văn hóa bản địa với sự chung sức của cộng đồng cư dân.

Ông Phan Văn Xăng và cháu bên cây Lộc Vừng - Cây di sản Việt Nam. Ảnh: Phi Lai

Cây Lộc Vừng ở xã Thạnh Hòa, TP Cần Thơ, được cho đã hơn 200 năm tuổi, ước tính cao hơn 20m, thân có những hốc sâu dài cả sải tay người. Cây là điểm tựa tinh thần, gửi gắm niềm tin về sự thịnh vượng của người dân, trong đó có gia đình ông Phan Văn Xăng, thường gọi là Tám Xăng, ngụ ấp Long Hòa B, xã Thạnh Hòa.

Năm nay 75 tuổi, ông Tám Xăng vẫn nhớ ông nội của ông kể rằng cây Lộc Vừng mẹ hồi đó rất lớn, tán xòe như chiếc dù khổng lồ, bao trùm cả khu đất rộng. Trước Giải phóng, phạm vi 2 cây số quanh cây có nhiều đồn giặc như đồn Tha La, đồn kinh Bà Chủ, đồn Xẻo Đoan, đồn Ngã tư Hủ Tiếu... Nhưng tán cây um tùm, cùng cỏ dại che mắt địch, nơi này thành nơi cán bộ ta theo các con kinh về nắm tình hình giặc. Ông Tám Xăng kể thêm: “Hồi đó, ngay gốc cây, bà con có lập miễu nhỏ thờ Bà. Vì nhiều ý nghĩa và kỷ niệm như vậy nên khi chính quyền địa phương tôn tạo Miếu Bà khang trang rồi cây Lộc Vừng được tôn vinh là Cây di sản năm 2016, bà con mừng lắm!”.

Thời điểm địa phương xây dựng khu bảo vệ Cây di sản, bà Bùi Thị Ương ở ấp Long Hòa B, đã hiến một phần đất của gia đình để làm đường, khuôn viên, góp phần bảo vệ cây quý. Bà cũng tự nguyện chăm nom, nhang khói nơi Miếu Bà và Cây di sản. Bà vui vẻ kể: “Tôi với cô bác ai có công góp công, có của góp của. Nhờ vậy, góp một phần cho cây xanh tốt, năm nào cũng trổ bông rất đẹp”.

Theo lời kể của người dân, vì quá già cỗi cộng thêm vùng này xưa kia nước ngập, cây mẹ chết dần, 2 thân cây con giờ tiếp tục thành cổ thụ, ngã về hai hướng. Bề hoành thân mỗi cây 3-4m. Để giữ cây vững chãi, chính quyền và người dân xây dựng các trụ đỡ bằng xi măng, thường xuyên kiểm tra, giữ cây chắc chắn và có những định hướng bảo tồn gắn với phát huy giá trị di sản. Ông Ngô Minh Long, Bí thư Đảng ủy xã Thạnh Hòa, chia sẻ kế hoạch xây dựng tuyến đường trái cây dọc tuyến quốc lộ 1A với điểm dừng chân bán đặc sản của nông dân, gắn với tham quan Khu di tích Chiến thắng Chày Đạp, cây Lộc Vừng di sản... Ông nói: “Chúng tôi dự kiến mở rộng khuôn viên bảo vệ cây Lộc Vừng lên khoảng 3.000m2, quy tụ những loại cây gắn liền với miền Tây với ý tưởng như một bảo tàng cây, nhằm giúp thế hệ trẻ hiểu thêm về văn hóa và thiên nhiên địa phương".

Cùng tâm nguyện giữ gìn di sản thiên nhiên, ông Nguyễn Văn Trãi, thường gọi ông Sáu Trãi, ngụ phường Cái Răng, cùng một số bà con họ Nguyễn, góp sức giữ gìn Giàn Gừa hơn 160 năm tuổi tại Khu Di tích lịch sử Giàn Gừa, xã Nhơn Ái. Ông Sáu Trãi thuộc thế hệ thứ 5 của gia tộc họ Nguyễn ở làng Nhơn Nghĩa xưa. Ông thuật lại câu chuyện được lưu truyền: Giàn Gừa này đã có từ thế kỷ XIX và lúc bấy giờ có một người họ Nguyễn vào khai khẩn đất hoang, chẳng may để xảy ra hỏa hoạn làm cháy cả giàn. Gia đình trồng lại cây, đồng thời được cao nhân chỉ điểm lập miếu thờ Bà Cố Hỉ, với mong cầu bình an. Trong kháng chiến chống Mỹ, Giàn Gừa là căn cứ cách mạng che chở nhiều thế hệ cán bộ ta và nhân dân.

Năm Mậu Thân 1968, một quả pháo dội trúng làm chết thân cây mẹ. Nay trong khuôn viên Khu Di tích lịch sử Giàn Gừa có một vị trí được đánh dấu gốc cây xưa kia. “Khi cây mẹ bị trúng bom, những nhánh con tiếp tục lan ra hoài. Khoảng năm 2013 - năm Giàn Gừa nơi đây được đặt bia công nhận là Cây di sản, thì diện tích khu này chỉ cỡ 2.700m2. Đến bây giờ, tôi ước chừng đã mở ra tới hơn 4.000m2”, ông Sáu Trãi kể. Ông cũng cho biết nhiều người chia thành các tổ trực trong khu di tích. Chủ yếu để lo nhang khói Miếu Bà và giữ gìn Giàn Gừa. Cây đã cao tuổi, mỗi năm phải bón phân 2 lần để tiếp thêm dinh dưỡng. Rồi có sâu phải xịt thuốc sâu, làm cỏ, thoát nước vào mùa mưa... Mỗi người góp một tay, cây xanh tốt là ai cũng vui.

Ông Lê Minh Phụng, Phó trưởng Phòng Văn hóa - Xã hội xã Nhơn Ái, TP Cần Thơ chia sẻ, Giàn Gừa là di tích lịch sử và cũng là điểm tựa văn hóa tinh thần của người dân địa phương. Nhiều thế hệ người dân luôn tự nguyện, hết lòng chăm sóc Cây di sản. “Từ tấm lòng này của bà con, chính quyền địa phương càng ý thức hơn về trách nhiệm của mình trong khai thác nơi đây trở thành điểm du lịch lịch sử - văn hóa - tâm linh, đồng thời giáo dục truyền thống, tinh thần bảo vệ thiên nhiên cho thế hệ trẻ”. 

Thanh Nhã