Người dân tộc ở vùng cao cất rượu rất ngon, loại rượu nào cũng thành đặc sản. Không phải ai cũng thưởng thức được rượu Shim San ở thôn cùng tên, thuộc xã Y Tý, huyện Bát Xát, tỉnh Lào Cai. Bởi rượu này sản lượng không nhiều nhưng rất đặc sắc trong các loại rượu của đồng bào vùng cao.

Uống rượu Shim San ở chợ phiên.

Cùng ở xã Y Tý nhưng rượu nếp được cất tại Shim San lại ngon lạ. Cũng công thức ấy, nguồn nước ấy và nếp nương ấy nhưng mang đi thôn khác cất rượu thì chỉ ra rượu nếp thông thường chứ chẳng thành rượu Shim San được. Vì thế, thôn Shim San mới được lấy tên đặt cho rượu.

Người dân tộc ở Shim San khi thu hoạch mùa vụ, chọn những hạt nếp bóng mẩy, căng tròn bầu bĩnh để giữ lại làm rượu. Nếp sau khi thu hoạch được phơi nhiều nắng nhưng vẫn giữ độ ẩm nhất định để giữ vị. Người ta dùng chảo gang thật to để nấu nếp cho chín. Tất nhiên, nếp phải để nguyên vỏ để tạo vị đặc trưng truyền thống. Khi nếp chín, người ta rải ra cho khô ráo trước khi ủ men tầm nửa tháng đến một tháng rồi mới cất rượu.

10 kg nếp nguyên liệu mới cất được 3-4 lít rượu. Người Dao cất nhiều nhất là đến lít thứ tư, có khi chỉ cất khoảng 3 lít để cho ra rượu ngon. Vì thế, rượu khá "nặng đô", khoảng 40 độ. Người uống không có cảm giác khó chịu. Giữa tiết trời lạnh buốt của mùa đông, chỉ một vài ngụm rượu Shim San, đã giữ ấm được cơ thể. Người uống có thể cảm nhận được rượu "chạy" trong cơ thể bởi sức nóng ấm của nó. Ăn thịt heo bản nướng hoặc gác bếp mà thưởng thức rượu Shim San là tuyệt đỉnh.

Người bản địa cho rằng, có lẽ do nguồn nước, thổ nhưỡng và nhiệt độ ở Shim San có cái gì đó mà nơi khác không có được nên mới tạo được hương vị riêng đến thế cho rượu. Rượu Shim San không thể làm nhái, làm giả. Người dùng rượu Shim San quen vị thì không bao giờ mắc lừa. Người bán rượu Shim San ở Bát Xát, Lào Cai đều ghi rõ nguồn gốc rượu và họ phải đặt hàng từ thôn này về bán lại cho khách.

Bài, ảnh: ĐỨC NGUYỄN