Bài cuối: Để ngọn đuốc tri ân sáng mãi

Lòng yêu nước, lòng biết ơn chỉ thật sự có ý nghĩa khi được chuyển hóa thành trách nhiệm và hành động. “Văn hóa tri ân” vì thế không chỉ được gìn giữ bằng ký ức, mà còn phải được kiến tạo bằng những việc làm cụ thể của Nhà nước và cộng đồng, để ngọn đuốc tri ân được tiếp nối và sáng mãi.

Chủ trương, chính sách bước ra khỏi trang giấy

Tri ân chỉ thật sự có sức sống khi được chuyển hóa thành những chính sách, việc làm cụ thể và hiện diện trong đời sống hằng ngày. Từ chăm lo người có công, gìn giữ các địa chỉ lịch sử, đến tìm kiếm những người chưa trở về và huy động sự chung tay của cộng đồng, mỗi chủ trương chỉ phát huy đầy đủ ý nghĩa khi đến được với con người và được kiểm chứng bằng những kết quả thực tiễn.

Trước hết, đưa chính sách đến từng gia đình. Nghị quyết số 80-NQ/TW ngày 7-1-2026 của Bộ Chính trị nhấn mạnh phát huy truyền thống yêu nước, tinh thần tự chủ, tự cường và khát vọng cống hiến. Từ định hướng đó, chính sách chăm lo người có công tiếp tục được cụ thể hóa bằng trợ cấp, chăm sóc sức khỏe, hỗ trợ nhà ở, phụng dưỡng Mẹ Việt Nam Anh hùng và chăm lo thân nhân; bảo đảm mọi người có công, không phân biệt dân tộc, đều được thụ hưởng theo quy định. Chính sách chỉ thật sự có ý nghĩa khi đến đúng người, đúng hoàn cảnh. Ngày 22-7-2026, Phó Bí thư Thành ủy Cần Thơ Nguyễn Tuấn Anh cùng đoàn công tác đến xã Đông Thuận thăm, tặng quà các thương binh Trần Văn Cảnh, Nguyễn Thành Tính và Võ Văn Nhanh. Phía sau mỗi chế độ, chính sách không chỉ là một quy định, mà là một con người, một gia đình được sẻ chia bằng những việc làm cụ thể.

Ông Nguyễn Tuấn Anh, Phó Bí thư Thành ủy Cần Thơ, cùng lãnh đạo thành phố động viên, chia sẻ hoàn cảnh của thương binh Võ Văn Nhanh. Ảnh: Thanh Tú. (Nguồn: https://dangcongsan.org.vn/)

Tiếp nối trách nhiệm ấy là hành trình tìm lại tên người, nối trọn nghĩa tri ân. Khi nhiều gia đình vẫn chưa tìm được người thân, nhiều phần mộ chưa xác định danh tính, tri ân còn là trách nhiệm đưa những người đã hy sinh trở về với tên tuổi, quê hương và người thân. Trong bối cảnh cả nước triển khai “Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh thực hiện tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ”, tại Cần Thơ, Bộ Chỉ huy Quân sự thành phố thành lập Đội tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ lâm thời gồm 40 cán bộ, chiến sĩ, tập trung rà soát 17 nghĩa trang với 5.092 phần mộ chưa xác định được thông tin và tiếp tục tìm kiếm 120 hài cốt liệt sĩ tại 8 địa điểm. Chỉ sau hơn 20 ngày tại Nghĩa trang Liệt sĩ thành phố, 807 phần mộ được khai quật, 670 mẫu đủ điều kiện chuyển giám định ADN. Sau mỗi con số là một niềm mong đợi; mỗi danh tính được trả lại cũng là thêm một câu chuyện được khép lại, một nghĩa tri ân được nối trọn.

Đội tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ (lâm thời) TP Cần Thơ tìm kiếm hài cốt liệt sĩ tại ấp Trường Hòa, xã Thới Lai, TP Cần Thơ. Ảnh: Thanh Liêm - TTXVN

Từ trách nhiệm của Nhà nước, nối dài tri ân bằng sức mạnh cộng đồng. Gìn giữ những địa chỉ lịch sử là một phần của quá trình ấy. Việc thành phố quan tâm khảo sát, tu bổ Di tích Quốc gia đặc biệt Chiến thắng Chương Thiện, Di tích Quốc gia Đền thờ Bác Hồ và nhiều “địa chỉ đỏ” cho thấy ký ức chỉ thật sự sống khi được bảo tồn, khai thác và trao truyền trong cộng đồng. Khi di tích trở thành nơi tham quan, học tập, trải nghiệm và giáo dục truyền thống, tri ân cũng vượt khỏi phạm vi của cơ quan quản lý để trở thành trách nhiệm chung của xã hội.

Tinh thần ấy hiện rõ trong những hoạt động cộng đồng. Tối 26-7-2026, tại Nghĩa trang Liệt sĩ TP Cần Thơ, lãnh đạo thành phố, các ban, ngành, đoàn thể, Ban Trị sự Giáo hội Phật giáo Việt Nam thành phố cùng hơn 1.000 đoàn viên, thanh niên tham dự Lễ “Thắp nến tri ân các anh hùng, liệt sĩ” với chủ đề “Theo dấu chân anh hùng - Viết tiếp khúc tráng ca”. Từ những ngọn nến tưởng nhớ, lòng biết ơn tiếp tục được lan tỏa qua chăm lo người có công, hành trình về địa chỉ đỏ, hoạt động nghĩa tình và chăm sóc các công trình ghi công.

Đáng chú ý, người trẻ đang làm mới cách tri ân bằng công nghệ. Sinh viên Trường Đại học Nam Cần Thơ cùng thanh niên địa phương đã số hóa, phục dựng ảnh liệt sĩ và trao tặng chân dung cho các gia đình chính sách tại xã biên giới Tân Hộ Cơ (Đồng Tháp). Khi nghĩa tình được nối với công nghệ, ký ức không chỉ được gìn giữ mà còn được trao truyền theo cách gần gũi hơn với thế hệ hôm nay.

Sinh viên trao di ảnh liệt sĩ được phục hồi cho người thân. Ảnh: Hòa Hội. (Nguồn https://tienphong.vn/)

Từ một chính sách được ban hành, một gia đình được chăm lo, một phần mộ được xác minh đến một di ảnh được phục dựng, “văn hóa tri ân” đang được hiện thực hóa bằng những kết quả cụ thể. Khi chủ trương đi vào đời sống, trách nhiệm của Nhà nước, cộng đồng và mỗi người dân được nối liền, qua đó góp phần bồi đắp niềm tin, củng cố sự gắn bó giữa Đảng, Nhà nước với nhân dân và làm vững chắc “thế trận lòng dân”.

Từ trách nhiệm tri ân đến khát vọng phát triển

Tri ân cần được nâng lên một bước: không chỉ gìn giữ ký ức, mà chuyển những giá trị chắt lọc từ lịch sử thành nguồn lực bồi đắp con người và khơi dậy khát vọng cống hiến. Thực hiện Nghị quyết số 80-NQ/TW về phát triển văn hóa Việt Nam, Cần Thơ đã ban hành Chương trình số 24-CTr/TU; đồng thời, Nghị quyết số 13-NQ/TU xác định hệ giá trị, chuẩn mực con người Cần Thơ: “yêu nước, đoàn kết, tự cường, nghĩa tình, trung thực, trách nhiệm, kỷ cương, sáng tạo”. Khi những giá trị ấy được thể hiện bằng những việc làm cụ thể trong đời sống, tri ân sẽ trở thành nguồn lực tinh thần cho phát triển.

Trước hết, để ký ức sống trong đời sống, cần đưa lịch sử đến gần hơn với những không gian và trải nghiệm thường ngày. Tên các Mẹ Việt Nam Anh hùng, anh hùng liệt sĩ và những nhân vật có đóng góp tiêu biểu có thể được nghiên cứu, lựa chọn phù hợp để đặt tên đường phố, trường học, công trình công cộng; nhưng cùng với tên gọi cần có tư liệu và cách kể để cộng đồng, nhất là người trẻ, hiểu vì sao những tên tuổi ấy được trân trọng. Bảo tàng, di tích, căn cứ địa cách mạng, không gian tưởng niệm, sách, phim tài liệu hay sản phẩm truyền thông số vì thế không chỉ là nơi lưu giữ quá khứ, mà cần trở thành những “địa chỉ kể chuyện lịch sử”. Từ những địa chỉ ấy, công nghệ có thể mở thêm một không gian mới để ký ức được lưu giữ, kết nối và tiếp cận rộng hơn.

Tiếp đến, cần kết nối ký ức bằng “hệ sinh thái tri ân số”. Cần Thơ đang đẩy mạnh số hóa di sản, phấn đấu số hóa 31 di tích quốc gia và 1 di tích quốc gia đặc biệt trong năm 2026; triển khai QR với 4 bảo vật quốc gia, QR song ngữ tại 11 điểm di tích và ứng dụng thực tế ảo 3D tại Bảo tàng thành phố, Đền thờ Vua Hùng. Điều này cho thấy công nghệ đang mở rộng cách lưu giữ, tiếp cận và kể lại lịch sử. Trên nền tảng đó, thành phố có thể hình thành một “hệ sinh thái tri ân số” kết nối chân dung Mẹ Việt Nam Anh hùng, liệt sĩ, người có công, nhân chứng, hồ sơ, hiện vật và địa chỉ đỏ; mỗi dữ liệu phải có nguồn để truy xuất, kiểm chứng. AI có thể hỗ trợ tra cứu, liên kết, phục dựng hình ảnh, nhận diện dấu hiệu cắt ghép, nhưng tính xác thực vẫn phải do con người bảo đảm. Khi hồ sơ, lời kể nhân chứng, dữ liệu địa phương, ADN và dữ liệu thân nhân được liên thông, số hóa không chỉ lưu giữ ký ức mà còn góp phần trả lại tên tuổi và câu chuyện cho những người còn thiếu thông tin.

Song song đó, cần trao cho thế hệ trẻ khả năng hiểu, kiểm chứng và kể lại lịch sử. Trường học cần giúp học sinh, sinh viên tiếp cận tư liệu, gặp gỡ nhân chứng, đối chiếu nguồn và kể lại những điều đã học bằng ngôn ngữ của thời đại như podcast, video, Infographic. Kế hoạch phát triển văn hóa đọc trong nhà trường năm học 2026-2027 của Cần Thơ đã mở thêm những kênh tiếp cận qua tài liệu số, sách điện tử và thư viện lưu động đa phương tiện. Khi người trẻ hiểu câu chuyện phía sau một địa danh và biết kiểm chứng điều mình tiếp nhận, tri ân không còn dừng ở kiến thức mà dần trở thành trách nhiệm.

Với tầm nhìn mới, đưa giá trị lịch sử trở thành động lực phát triển. Di tích, bảo tàng, căn cứ cách mạng và không gian văn hóa có thể được kết nối thành các tuyến du lịch lịch sử - văn hóa, phù hợp với Nghị quyết số 18-NQ/TU ngày 29-4-2026 của Thành ủy Cần Thơ về đẩy mạnh phát triển du lịch trong tình hình mới. Cùng với bảo tồn, cần nâng chất đội ngũ thuyết minh viên, hướng dẫn viên; xây dựng cách kể chuyện hấp dẫn, phát triển sản phẩm đặc trưng và các dịch vụ phụ trợ phù hợp tại điểm đến. Khi mỗi “địa chỉ đỏ” vừa là nơi giáo dục truyền thống, vừa tạo được trải nghiệm có chiều sâu và giá trị kinh tế, lịch sử sẽ trở thành nguồn lực thiết thực cho phát triển. Đặc biệt, những câu chuyện được kể bằng con người thật, tư liệu thật và địa chỉ có thể kiểm chứng còn giúp người trẻ hiểu sâu hơn về quê hương, nâng cao khả năng truy nguồn, đối chiếu và nhận diện thông tin sai lệch, xuyên tạc lịch sử.

Ở chiều sâu hơn, gìn giữ ký ức cũng là bảo vệ sự thật lịch sử. Ban Chỉ đạo 35 thành phố cùng các cấp ủy, cơ quan chức năng cần tiếp tục cung cấp thông tin chính xác, kịp thời; chủ động nhận diện, xử lý nội dung sai lệch, xuyên tạc, nhất là trên không gian mạng. Khi lịch sử được bảo chứng bằng con người thật, tư liệu thật và dữ liệu có thể kiểm chứng, niềm tin xã hội được củng cố bằng chính bằng chứng của thực tiễn; đó cũng là cách thiết thực bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng.

Từ ký ức đến hiểu biết, từ hiểu biết đến trách nhiệm và từ trách nhiệm đến khát vọng cống hiến - đó là hành trình kiến tạo tri ân trở thành sức mạnh bồi đắp con người. Tri ân không phải để mãi nhìn về quá khứ, mà để hiểu mình đang được thừa hưởng điều gì và phải làm gì cho hôm nay. Giữ ký ức để không quên những người đã làm nên hòa bình; nối trách nhiệm để xứng đáng với những gì đang có; khơi dậy khát vọng để cùng viết tiếp tương lai đất nước, đó chính là sức sống bền lâu của “văn hóa tri ân”.

KỲ NAM - MINH KHOẮC